Zaterdag 25/06/2022

Inwoners getuigen

Zo wreed is het leven onder IS in Libië

Archiefbeeld van een vernield Sirte, na de verovering door rebellen in oktober 2011. Beeld AP
Archiefbeeld van een vernield Sirte, na de verovering door rebellen in oktober 2011.Beeld AP

Sinds eind 2014 sijpelde Islamitische Staat binnen in de Libische havenstad Sirte, ooit het sluitstuk van de revolutie tegen kolonel Kadhafi. Vandaag heeft IS de hele stad in handen en bestuurt het die volgens het klassieke recept: met ongeziene wreedheid. Human Rights Watch documenteerde het leven in Sirte op basis van 45 lokale getuigenissen. "We voelen ons vervloekt."

Stefan Grommen

"Leven in Sirte is ondraaglijk. Iedereen leeft in angst. Ze vermoorden onschuldige mensen. Er zijn geen etenswaren, het ziekenhuis heeft geen dokters of verpleegsters, er zijn geen medicijnen. In elke straat lopen spionnen. De meeste mensen zijn vertrokken, maar wij zitten gevangen. We hebben niet genoeg geld om te vertrekken."

Het is de ijzigwekkende getuigenis van de 30-jarige Ahlam, die Human Rights Watch (HRW) kon optekenen. De ngo wist in maart 45 inwoners van Sirte te interviewen: mensen die gevlucht zijn uit de Libische havenstad of die er nog wonen maar toevallig naar het nabijgelegen Misrata kwamen om boodschappen te doen. Nadien volgden nog extra gesprekken per telefoon en per e-mail. Dat alles is intussen gebundeld in een lijvig en gedetailleerd rapport.

De nachtmerrie voor Sirte begint amper een paar jaar na de Libische opstand van 2011, waarbij het regime van kolonel Khadafi omvergeworpen wordt. Sirte is de geboortestad van Khadafi én het is de plek die het allerlaatst wordt veroverd op de troepen van de kolonel. De rebellen vinden Khadafi in de stad en dooden hem kort nadien. Het zijn beelden die intussen in het collectieve geheugen gegrift staan.

Moammar al-Khadafi kort nadat hij gevat is in Sirte. Beeld REUTERS
Moammar al-Khadafi kort nadat hij gevat is in Sirte.Beeld REUTERS

Dat is het begin van een bijzonder onduidelijke periode voor Libië, die tot op heden voortduurt. De regio rond Sirte wordt al snel gecontroleerd door de fundamentalistische groepering Ansar al-Sharia. Tegen november 2014 beginnen IS-militanten Sirte binnen te druppelen. Amper drie maanden later blijkt dat IS alle lokale fundamentalisten heeft verenigd onder haar typische zwarte vlag. Tegen augustus 2015 heeft de terreurgroepering van de havenstad zijn grootste bolwerk buiten Syrië en Irak gemaakt. Vandaag controleert IS een kustlijn van zowat 200 kilometer rond Sirte.

Nekschot

Wat zo'n IS-regime inhoudt? De getuigenissen van inwoners spreken boekdelen. Zoals die van de familie van de 23-jarige Amjad bin Sasi. De jongeman droeg hippe, westerse kleren en dronk zelfs af en toe. Een ruzie met een buurman, waarbij Amjad "gevloekt" zou hebben, werd zijn dood. Hij werd in december vorig jaar terechtgesteld op een plein in het centrum van Sirte, koudweg vermoord voor een menigte met een nekschot.
Want in Sirte heerst de sharia, de islamitische wet, dezer dagen.

Doorgedreven tot het uiterste: gaande van geen alcohol, tabak en muziek tot de lengte van de broeken van de mannen en stof en kleur van de sluiers en gewaden voor de vrouwen. Winkels met westerse producten gaan onherroepelijk dicht. De moraliteitspolitie (Hisba) patrouilleert en bestraft iedereen die zich niet aan de voorschriften houdt. Vrouwen en meisjes worden aangemaand thuis te blijven, mannen en jongens moeten gaan bidden in de moskee of religieuze lessen volgen.

Abu Ibrahim vertelt aan HRW dat hij door een Hisba-agent betrapt werd met sigaretten en cd's in zijn auto. "Hij beledigde mij en droeg me op om naar het Hisba-kantoor te rijden. Daar verplichtte hij me te zweren om te stoppen met roken, wat ik ook deed, en gaf hij me 10 zweepslagen."

De gruwelijke verhalen zijn geen unicum. Gemaskerde mannen vallen geregeld huizen van vermoede vijanden binnen, plunderen en nemen mensen gevangen. Sinds februari 2015 zijn volgens HRW al minstens 49 mensen geëxecuteerd in de stad. Getuigen beschrijven vreselijke scènes van onthoofdingen en lijken, vaak in oranje overalls, die dagenlang gekruisigd blijven hangen. En op de 'moordlijst' van IS staan nog zeker 130 namen, allemaal ex-strijders, politieagenten, ambtenaren en mensen met familiebanden in de naburige stad Misrata.

Amjad bin Sasi, geëxecuteerd door IS. Beeld hrw
Amjad bin Sasi, geëxecuteerd door IS.Beeld hrw
IS houdt een lezing over de sharia, in het Ouagadougou-complex, waar Khadafi ooit nog internationale bijeenkomsten voor wereldleiders organiseerde. Beeld hrw
IS houdt een lezing over de sharia, in het Ouagadougou-complex, waar Khadafi ooit nog internationale bijeenkomsten voor wereldleiders organiseerde.Beeld hrw
Een billboard in Sirte waarop de kledingvoorschriften voor vrouwen worden aangeprezen. Beeld hrw
Een billboard in Sirte waarop de kledingvoorschriften voor vrouwen worden aangeprezen.Beeld hrw

Vijfsterrenvoedsel voor IS

Sinds IS Sirte in handen nam, vertrok liefst tweederde van de 80.000 inwoners, voor een groot deel in de richting van Misrata. Als ze daar geen familie of vrienden hebben, is er ook geen hulp, want de lokale overheid zegt niet de middelen te hebben de 'vluchtelingen' op te vangen. Wie moet achterblijven in Sirte, wacht "de hel", zo omschrijft Letta Tayler, onderzoeker bij HRW, het.

In Sirte laat IS na om de basisvoedselvoorzieningen en medische zorg te garanderen. "Alsof het onthoofden en neerschieten van wie zij als vijanden zien nog niet volstaat, veroorzaakt IS vreselijk lijden in Sirte, zelfs bij moslims die hun regels volgen", zegt Tayler. Want hoewel de lokale inwoners wel allerhande taksen moeten ophoesten, zijn de schaarse medische voorzieningen enkel gereserveerd voor IS-strijders en hun families. "Er zijn zelfs geen medicijnen voor baby's", getuigt Abu Ibrahim.

Mahmoud, die soms zaken doet in Sirte, ziet het met zijn eigen ogen: "Er zijn geen groenten of vlees. De meeste winkels zijn dicht. Ondertussen leeft Daesh in onze huizen en houden ze er barbecues. Ze hebben vijf winkels in Sirte die hen van eten voorzien, vijfsterrenvoedsel. Die winkels krijgen altijd leveringen. Ze hebben genoeg brandstof om met grote 4x4-trucks rond te rijden. Ze hebben hun eigen artsen die ze gebruiken wanneer ze ziek zijn."

IS-strijders paraderen langs de straten van Sirte. Beeld AFP
IS-strijders paraderen langs de straten van Sirte.Beeld AFP

Vervloekt

HRW roept alle partijen in het Libische conflict op om onschuldige burgers te beschermen. Zij die verantwoordelijk zijn voor de gruwelijke daden die getuigen beschrijven, moeten gestraft worden, klinkt het nog. De ngo roept niet expliciet op tot een militair ingrijpen in de Libië, maar eist impliciet wel verregaande maatregelen om IS af te stoppen in het Noord-Afrikaanse land.

"Terwijl de aandacht van de wereld gericht is op de gruwelijke gebeurtenissen in Syrië en Irak komt IS weg met moord in Libië", stelt Tayler. "In plaats van lege dreigementen te uiten, zouden internationale spelers hun beloftes moeten houden. Wie verantwoordelijk is voor de zware misdaden in Libië moet geïdentificeerd en gestraft worden. Als we niet handelen, zullen alleen maar meer burgers in handen vallen van de vreselijke misdaden van groeperingen als IS."

Of in de woorden van Ali, een inwoner van Sirte die erin slaagde te vluchten: "De laatste fase van de revolutie van 2011 vond plaats in Sirte. We waren vervuld van hoop. Dan, stap voor stap, nam Daesh over. Nu voelen we ons vervloekt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234