Woensdag 23/10/2019

onderwijs

Zo wordt het onderwijs hervormd

Open Vld-voorzitster Gwendolyn Rutten hamerde de afgelopen maanden meermaals op het belang van meertaligheid. Beeld BELGA

Er is eindelijk een akkoord over de hervorming van het secundair onderwijs. En daarmee hebben we het grootste nieuws meteen gehad, want inhoudelijk is dit niet de grote hervorming die jaren geleden op tafel lag. Dit is een evolutie, geen revolutie.

Minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) heeft redenen om trots te zijn: zij is erin geslaagd om een akkoord te bereiken over de hervorming van het secundair onderwijs, iets waar haar voorganger Pascal Smet (sp.a) niet in slaagde.

Maar een grote schokgolf kan je deze hervorming bezwaarlijk noemen. Wat jaren geleden op tafel lag, was pakken ambitieuzer. Dat was meteen ook de reden waarom er nooit voldoende draagvlak voor gevonden werd. Dit keer bereikten CD&V, N-VA en Open Vld wel een akkoord, en ze kunnen allen met verwezenlijkingen naar hun achterban.

Zo komt er geen brede eerste graad, iets waar N-VA zich steeds tegen verzet heeft. En ook de huidige opdeling tussen aso, tso en bso blijft bestaan.

CD&V kan zich dan weer beroepen op het feit dat zij de vrijheid van onderwijs versterkt hebben. Er komen immers campus- en domeinscholen. Daarvoor geeft de Vlaamse regering zelfs een financiële bonus. Maar de eindbeslissing blijft bij de scholen liggen: zij kunnen nog altijd zelf bepalen of ze in dat nieuwe systeem stappen.

Open Vld tot slot haalde ook enkele punten binnen. Voorzitter Gwendolyn Rutten hamerde de afgelopen maanden meermaals op het belang van meertaligheid. In de lagere school komt er meer aandacht voor andere talen. Vanaf het eerste jaar komen er initiaties in Frans, Engels of Duits, vanaf het derde jaar worden dan taallessen georganiseerd. Daarnaast worden ouders ook gestimuleerd om hun kinderen al op jonge leeftijd naar kinderopvang en school te sturen, door hen daar een extra toelage bij de kinderbijslag voor te geven. Ook dat stelden de liberalen al lang voorop als breekpunt.

Vakken en leraars

Naast de grotere focus op vreemde talen krijgen basisscholen de mogelijkheid om al wat meer te differentiëren in het vijfde en zesde leerjaar. Dat biedt kinderen die het wat moeilijker hebben bijvoorbeeld de kans om bepaalde vakken wat bij te spijkeren tijdens de schooluren.

Vanaf het schooljaar 2018-2019 krijgt iedereen in het eerste middelbaar 5 uur om volledig vrij in te vullen. Leerlingen kunnen kiezen om nieuwe vakken te verkennen, bepaalde kennis bij te spijkeren of te verdiepen. In het tweede jaar wordt het pakket naast de basisvorming zeven uur, maar is de keuze al grotendeels beperkt tot een reeks basisopties. Denk bijvoorbeeld aan Latijn. Twee uur zullen ze dan nog volledig vrij kunnen kiezen. Voor kinderen in de B-stroom omvat het pakket twintig uur basisvorming, gecombineerd met een basisoptie van twaalf uur waarin dus verkend, versterkt en verdiept kan worden.

De opsplitsing van het oude wereldoriëntatie - WO - biedt dan weer de kans voor leerkrachten om zich wat te specialiseren. Daardoor zouden zij de nieuwe vakken 'wetenschap en techniek' of 'mens en maatschappij' in verschillende klassen kunnen geven. Voor de vakken muziek, techniek en Frans zouden bijzondere leermeesters naar de school kunnen komen, zoals dat nu al kan voor sport.

Crevits hervormt en vereenvoudigt ook de verlofstelsels van leerkrachten. Dat is nodig omdat het Vlaamse stelsel van loopbaanonderbreking zonder motief op 2 september voor alle Vlaamse ambtenaren verdwijnt. Daarnaast heeft ze een conceptnota klaar voor sterkere en vrijere schoolbesturen.

De Vlaamse regering wil tot slot zoveel mogelijk kleuters in de kleuterklas krijgen. Naast de participatietoeslag van driehonderd euro voor kinderen die op drie- en vierjarige leeftijd voldoende naar school komen, wordt de verplichte aanwezigheid voor vijfjarigen in de derde kleuterklas uitgebreid van 220 naar 250 halve dagen.

Vraagtekens

Zoals gezegd is dit dus niet de grote hervorming. Dit is een modernisering van het onderwijs, met een aantal kleine, gerichte ingrepen. Iets anders konden we, op basis van de verklaringen van de afgelopen maanden en jaren, ook niet verwachten. "We vernieuwen ons secundair onderwijs door de sterke punten te koesteren en de zwakke punten weg te werken", zegt minister Crevits zelf.

Er blijven ook nog heel wat vraagtekens. Hoe bso en tso versterkt zullen worden, blijft bijvoorbeeld onduidelijk. Nochtans werd die versterking, zeg maar die opwaardering, in het verleden als één van de prioriteiten naar voren geschoven.

Een andere vraag is hoeveel scholen in het nieuwe systeem van domein- en campusscholen zullen stappen. Zal de beloofde financiële bonus voldoende zijn om hen aan te zetten tot zo'n omwenteling?"

Ouders wachten af

"Wat de Vlaamse regering belooft inzake de hervorming van het onderwijs, klinkt heel goed, maar we zullen moeten afwachten hoe het in de praktijk wordt gebracht", zegt Theo Kuppens, coördinerend directeur van de Vlaamse Confederatie van Ouders en Ouderverenigingen (VCOV), de ouderkoepel van het vrij onderwijs.

"We zijn als ouders blij dat er duidelijkheid komt over waar de Vlaamse regering met het onderwijs naartoe wil", zegt Theo Kuppens namens VCOV. "Met wat ik in deze eerste fase hoor en zie van wat de Vlaamse regering heeft beslist, denk ik dat ze ook rekening hebben gehouden met een aantal wensen die naar voren kwamen bij een recente bevraging bij onze ouders, zoals de mogelijkheid om te verkennen of keuzes te maken, het verdiepen en het verbreden. Dat klinkt allemaal heel mooi, maar de vraag blijft hoe men dit alles in de praktijk zal implementeren, want het matrixmodel van studierichtingen is nog niet bekendgemaakt. Ik mag hopen dat het er niet aan toe zal gaan zoals bij de invoering van STEM-vakken, waarbij sommige scholen allerlei richtingen opzetten waarbij de vlag uiteindelijk de lading niet dekte."

"De getrapte studiekeuze kan zeker een goede methode zijn om het verfoeide watervalsysteem (waarbij een leerling zogezegd afzakt van een 'sterke' naar een 'zwakke' richting, nvdr) tegen te gaan", zegt Kuppens. "Maar ook hier moeten we zien wat het in de praktijk wordt. Om het met een Engelse zegswijze te zeggen: 'The proof of the pudding is in the eating.'"

Onderwijsminister Hilde Crevits. Beeld Filip De Smet
Topman van het katholiek onderwijs Lieven Boeve is blij met de hervormingen van de Vlaamse regering Beeld belga

Katholiek onderwijs is blij

Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen, is vooral blij dat de Vlaamse regering blijk geeft dat ze de vrijheid van onderwijs erkent. "De Vlaamse regering schept een kader en geeft te kennen dat ze nu met de onderwijsverstrekkers aan de slag wil om de hervormingen uit te rollen. Dat vind ik een hele goede zaak", aldus Boeve. "Wat de voorstellen voor het basisonderwijs betreft, waren al een aantal ingrepen bekend uit het Masterplan, al zijn er enkele nieuwe accenten bij", zegt Lieven Boeve. "We zullen alles nog eens grondig moeten bekijken als we alles op papier krijgen, maar we wisten toch al wel wat er zat aan te komen.

De maatregelen in het basisonderwijs zijn er volgens Boeve vooral op gericht om de overgang naar het middelbaar onderwijs te vergemakkelijken. "We zullen nu moeten nagaan hoe we dat precies zullen in de praktijk zullen brengen bij het uitrollen van de maatregelen", aldus de topman van het Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

Wat de 'getrapte studiekeuze' betreft, was het Katholiek Onderwijs Vlaanderen vragende partij. "Ook hier moeten we zien hoe we de nodige differentiatie in de derde graad van het basisonderwijs uitbouwen. Dat de eerste graad van het secundair een brede algemene vorming biedt, is ook een pluspunt. Daarnaast is het goed dat er uren komen om te verkennen of om te remediëren voor wie dat nodig heeft."

Belangrijk vindt Lieven Boeve nog dat de leerlingen na die eerste graad secundair zelf hun capaciteiten en interesses goed kunnen inschatten. "Ze moeten weten waar ze sterk staan en of ze kiezen voor een generieke studierichting of voor specialisatie. Want het is absoluut nodig dat de leerlingen zich na de eerste graad secundair correct kunnen oriënteren volgens hun kennis en hun interesse."

Voor de daarop volgende graden is ook weer transparantie nodig, vervolgt Boeve. "Dat wil zeggen dat studierichtingen doen wat ze beloven: voorbereiden op de arbeidsmarkt of zorgen voor doorstroming naar hoger onderwijs. Tot nog toe ging het daar wel eens mis bij sommige studierichtingen. Transparantie moet ervoor zorgen dat studierichtingen waar maken wat ze beloven."

Tot slot vindt Boeve ook de vrijheid van schoolorganisatie een goede zaak. "Er zijn sterke schoolbesturen nodig die het studie-aanbod optimaliseren, want ook wat het aanbod van studierichtingen betreft, moet er transparantie gegarandeerd worden. "

Moeite met vrijblijvendheid

"We zijn blij dat er eindelijk duidelijkheid is gekomen over de onderwijshervorming. Een aantal zaken, zoals het verbeteren van de overgang van basis- naar middelbaar onderwijs, zijn goede maatregelen, maar er zijn ook enkele maatregelen waar we vragen bij hebben, zoals de hergroepering van de studiedomeinen." Dat zegt Raymonda Verdyck, de afgevaardigd bestuurder van GO!, het onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.

"Positief is dat we eindelijk duidelijkheid hebben gekregen", zegt Verdyck. "We zijn blij met de incentives die gegeven worden om zo jong mogelijk aan de schoolloopbaan te beginnen. Ook het vergemakkelijken van de overgang van lager naar middelbaar onderwijs is een goede zaak. "

Wat de hervormingen in het secundair onderwijs betreft, heeft de koepel van het gemeenschapsonderwijs toch enkele bekommernissen. "Vooral met de vrijblijvendheid hebben we het moeilijk", zegt Verdyck. "Ze laten de scholen de keuze, maar dat zal het alvast voor de ouders moeilijk maken om te weten in welke school hun kind zal terechtkomen. Als we willen komaf maken met een negatief effect in het onderwijs zoals het watervaleffect, en als we het maken van de studiekeuze willen verbeteren, dan gebeurt dat toch best voor iedereen op dezelfde manier?"

Verdyck vindt het ook goed dat de scholieren in het middelbaar bewuster hun keuze zullen maken op basis van waar ze goed in zijn en waar ze interesse voor hebben. "We vinden niet dat er moet gesproken worden in termen van sterktes of zwaktes. Alle richtingen moeten gelijk behandeld worden." Wel heeft de topvrouw van het GO! het er moeilijk mee dat het aantal studiedomeinen op acht is gehouden in plaats van de initiële vijf. "Dat levert organisatorische problemen op en ik begrijp ook niet goed waarom er per se vastgehouden wordt aan het blijven aanbieden van Latijn-Grieks en Latijn-Wetenschappen in elke school. Dat staat haaks op de bedoelingen die vooropstonden bij deze onderwijshervorming."

Raymonda Verdyck, topvrouw bij het gemeenschapsonderwijs. Beeld BELGA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234