Donderdag 22/08/2019

Zo vlucht een terrorist door Europa

Het voorbije weekend was er een grote controleactie van internationale bussen. Er werden drugs, wapens en mensen zonder papieren aangetroffen. Precies met dit soort vervoer geraakte Anis Amri na zijn aanslag op de kerstmarkt in Berlijn relatief makkelijk in Milaan. Daar werd de twaalfvoudige moordenaar zelf doodgeschoten. Wij reconstrueerden zijn vluchtroute.

Maandag 27 februari 2017

De eerste stap van Amri's aanslag wordt gezet in Friedrich-Krause-Ufer. Daar kaapt hij op maandagmiddag 19 december een zwarte vrachtwagen van het merk Scania. Friedrich-Krause-Ufer, gelegen aan de noordwestkant van Berlijn, is een straat met aan de ene kant het Westhafenkanaal en aan de andere kant bedrijfsruimten.

Wanneer ik er op die koude, grijze maandag rond het middaguur aankom, vraag ik me af waarom Anis Amri juist deze straat koos om een truck te kapen, want er staan in de straat, die een kilometer lang is, maar weinig vrachtwagens geparkeerd. In de loop van de middag valt het me op dat er veel niet-blanken door de straat lopen. Ze gaan allemaal naar de afdeling Bürger- und Ordnungsangelegenheiten, onderdeel van Vreemdelingenzaken. Zou Amri simpelweg voor deze straat hebben gekozen omdat hij er als vreemdeling weleens kwam en de omgeving goed kende?

De Poolse vrachtwagenchauffeur Lukasz Robert Urban had zijn lading in Turijn opgehaald om ze bij een dochterbedrijf van de Duitse industriegigant ThyssenKrupp in Friedrich-Krause-Ufer af te leveren. Ik spreek een man aan die aanstalten maakt het kantoor van ThyssenKrupp in te gaan. Volgens hem stond de vrachtwagen niet op hun parkeerterrein, omdat daar te weinig plaats is. Chauffeurs die te vroeg aankomen (zoals Urban die dag), parkeren hun wagens gewoon in de straat.

Het is donker geworden als ik aan mijn wandeling van 5 kilometer richting de plek van de aanslag, Breitscheidplatz, begin. De autorit zou volgens Google Maps ongeveer een kwartiertje hebben geduurd.

De zwarte Scania R 450 rijdt om 20.02 uur 50 tot 70 meter door de kerststalletjes, waarna hij ter hoogte van de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche tot stilstand komt, dankzij het automatisch remsysteem. Dit Advanced Emergency Braking System bestaat uit sensoren in de voorzijde van de vrachtwagen die continu de omgeving scannen. Als een object waargenomen wordt én de snelheid van de wagen zo hoog is dat een botsing onvermijdelijk is, activeert AEBS automatisch de remmen.

Bij de Gedächtniskirche is een bescheiden monument opgericht. Kaarsjes branden, er liggen bloemen en het bord met 'Warum?' ontbreekt ook hier niet. Op veel belangstelling van de passanten kan het niet rekenen.

Een getuige verklaarde dat hij Anis Amri na de aanslag achterna had gezeten, maar dat hij wist te ontkomen door het Große Tiergarten-park achter de nabijgelegen dierentuin in te rennen. Die getuigenis is vooralsnog onbevestigd, want volgens de politie rende iedereen in paniek weg. Sterker, agenten hielden die avond iemand aan die ook van plaats delict wegrende. Tot dinsdagavond was die man, de Pakistaanse asielzoeker Naved Baloch, de hoofdverdachte. Daardoor verkreeg Amri één dag voorsprong op de opsporingsautoriteiten.

Het is goed voorstelbaar dat Amri na de aanslag het Große Tiergarten-park invluchtte - ik doe er wandelend 10 minuten over - want naast de redelijk verlichte hoofdpaden zie ik in het park ook vele onverlichte paadjes en bosjes waar je je makkelijk kunt schuilhouden. Of Amri die koude maandagavond (het vroor die nacht) het park is ingegaan en daar is gebleven, is nog niet opgehelderd, maar hij was hoe dan ook goed voorbereid: toen hij werd doodgeschoten, bleek hij drie broeken aan te hebben.

Het eerste bewijs van waar Amri zich na de aanslag heeft opgehouden, is een foto van een bewakingscamera, genomen op treinstation Nijmegen CS op woensdag 21 december om 11.30 uur. Maar waar zou Amri tussen maandagavond 19 december en woensdagochtend 21 december hebben gezeten? Hij zou na de aanslag bij een salafistische moskee in Berlijn zijn geweest die hij voor de aanslag weleens bezocht; hij zou dinsdagnacht in een moskee in Dortmund geweest zijn waarvan hij de sleutel had; of hij zou in de stad Emmerich (bij Nijmegen) zijn geweest, waar hij als asielzoeker een tijdje had gewoond. Maar voor geen enkele van deze hypothesen is er enig bewijs.

Wel staat vast dat Amri de reis naar Nijmegen met de lowbudgetbusmaatschappij FlixBus heeft gemaakt. Om er zeker van te zijn dat ik woensdag rond 11.30 uur op Nijmegen CS aanwezig ben, moet ik dinsdagochtend de FlixBus van 11.45 uur nemen, met een overstap van vier uur in Karlsruhe. Totale reisduur: 18,5 uur. De normale manier om een kaartje bij FlixBus te kopen is via hun website. Maar ik ga ervan uit dat Amri zo weinig mogelijk digitale sporen wilde achterlaten en besluit daarom te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om offline een kaartje te kopen.

Dinsdag 28 februari 2017

Om 8.30 uur sta ik op station Hauptbahnhof en krijg ik van de dame van het toeristeninformatiekantoor het advies een kaartje te kopen bij station Alexanderplatz, 10 minuten met de metro. Daar kan niemand me een fysiek kantoor van FlixBus aanwijzen. Terwijl ik ondertussen met het idee speel toch online een kaartje te kopen (de tijd begint te dringen) heb ik na een uur rondvragen eindelijk beet: een voorbijganger zegt dat ik in het station bij krantenkiosk Ludwig een kaartje voor de FlixBus kan kopen.

De vriendelijke verkoper vindt het een beetje raar dat ik zo'n lange trip naar Nijmegen kies, want er bestaan kortere én goedkopere opties. Hij bestelt online op mijn naam een kaartje voor 74,50 euro. Mijn ID-kaart hoef ik niet te laten zien, maar ik moet wel 3 euro administratiekosten betalen, waarna ik mijn kaartje krijg uitgeprint. Van Alexanderplatz neem ik de metro (40 minuten) naar het Centrale Busstation Berlin Z.O.B., waar de FlixBus naar Nijmegen vertrekt. Zoals alle busstations voor (middel)lange afstanden in Europa is Z.O.B. een plek waar, naast jongeren, niet-blanken zwaar oververtegenwoordigd zijn. Hier zou iemand als Amri volstrekt niet opvallen.

De bus van 11.45 uur naar Nijmegen is op tijd. Bij de kaartjescontrole wordt alleen de code op mijn uitgeprinte kaartje gescand. Er wordt niet gecontroleerd of de naam op het kaartje overeenkomt met de naam op mijn ID-kaart. De bus is een dubbeldekker, met ruime stoelen, stopcontacten bij elke stoel en gratis wifi. Wat wil een voortvluchtige nog meer?

Rond 20.30 uur komt de bus op station Karlsruhe aan en ik breng de vier uur die ik moet wachten op en rond het station door.

Woensdag 1 maart 2017

Om 00.15 uur komt de volgende FlixBus met bestemming Nijmegen op het station Karlsruhe aan. De twee chauffeurs vragen - in het Engels met sterk Nederlands accent - aan iedereen om naast hun buskaartje ook hun ID-kaart gereed te houden, maar ook hier wordt alleen mijn buskaartje gescand en kan ik zonder ID-controle de bus in.

Halverwege de reis maak ik een praatje met de chauffeur over de (grens)controles. Volgens hem wordt er door de autoriteiten de laatste tijd veel strenger aan de grens gecontroleerd. Dat komt niet alleen door de aanslag in Berlijn, maar vooral door drugstransporten (recent is iemand met een tas vol cocaïne in een FlixBus opgepakt) en rondreizende migranten die "in Italië asiel aanvragen en vervolgens met hun asielzoekerspasjes naar Duitsland willen reizen om daar óók asiel aan te vragen om zo een uitkering te kunnen krijgen". Ook de chauffeurs zouden moeten controleren of de naam op buskaartje en de naam op ID-kaart dezelfde zijn. "Maar wij kunnen natuurlijk niet zien of de ID-kaart echt is."

Rond 6.30 uur komt de bus in Nijmegen aan, aan de achterkant van het Centraal Station. Op dit station maakten bewakingscamera's rond 11.30 uur een foto van Amri.

Amri zou later die woensdag op station Amsterdam Sloterdijk gezien zijn, vanwaar hij met de bus naar Frankrijk zou zijn gegaan. Maar dat laatste bleek niet te kloppen: hij reisde met de trein van Amsterdam CS naar Brussel-Noord. Maar omdat ik wil weten hoe zijn eventuele omweg via Sloterdijk loopt, koop ik in Nijmegen toch een kaartje voor Amsterdam Sloterdijk, contant bij het NS-loket, dat om 7.00 uur opengaat. Vervolgens breng ik een uurtje door in het station, waar ik op de wc schone sokken en ondergoed aantrek. Tegen 8.30 uur wandel ik richting het centrum.

Het is een waterkoude dag en het miezert. Daarom ben ik blij als om 9.00 uur een bakker opengaat. Rond 10.30 uur ben ik terug op station Nijmegen, waar ik de trein naar Amsterdam Sloterdijk neem. Ik kom er omstreeks 13.15 uur aan en vertrek direct naar Amsterdam Centraal, waar camera's om 13.30 uur een foto van Amri maakten. Bij de internationale balie van de NS koop ik met contant geld een kaartje naar Brussel-Noord, voor 44,80 euro, vertrektijd 15.52 uur. Een ID-kaart is niet nodig.

Omdat ik ruim twee uur overstaptijd heb, besluit ik Amsterdam in te gaan. In een steegje stap ik een belwinkel binnen om een simkaart te kopen. Ik doe dit omdat Amri op station Nijmegen een gratis simkaart kreeg (een kerstactie van Vodafone) die na zijn dood in zijn rugzak in Milaan werd gevonden. Aangezien ik dat geluk niet had, koop ik er zelf een, zonder ID-kaart. Na een uurtje in de stad ga ik terug naar Amsterdam Centraal.

Om 15.52 uur neem ik de vrijwel lege trein naar Brussel-Noord. Nadat we Roosendaal gepasseerd zijn, vraag ik aan de jonge conducteur (van Marokkaanse of Turkse komaf?) hoe het met de controles zit. Volgens haar wordt er tussen Nederland en België bijna nooit op ID-bewijzen gecontroleerd. Er moet echt iets ingrijpends gebeuren, zoals de aanslag bij vliegveld Zaventem, wil er gecontroleerd worden, maar dan nog gebeurt dat niet door de NS-medewerkers, zegt zij.

Om 19.00 uur komt de trein op aan Brussel-Noord. Zonder enig gevoel voor drama kun je gerust stellen dat het een zooitje is op station Brussel-Noord. Er is een verbouwing gaande, er zijn vele provisorische gangen gebouwd en alles ziet er gehavend uit. Voor het eerst tijdens mijn reis zie ik op een treinstation groepjes zwaarbewapende soldaten en politie. Omdat het regent, maak ik een wandeling in het stationsgebouw.

De ingang aan de kant van de Vooruitgangsstraat slaat echt alles: misschien wel honderd, bijna uitsluitend niet-blanke mannen die in groepjes van vier of vijf op de grond en tegen de muren zitten en liggen. Het gaat om migranten die daar vanwege de kou en de regen elke avond hangen. Ze mogen er tot middernacht blijven, daarna stuurt de politie ze de straat op. Er wordt af en toe geschreeuwd tegen elkaar. Een sterke zweetgeur die ik alleen van vluchtelingenkampen ken, completeert het plaatje. Als je dit gezien hebt, snap je waarom Amri rustig met wollen muts en een sjaal die grotendeels zijn gezicht bedekte (foto van bewakingscamera in Brussel-Noord) door dit station kon lopen zonder op te vallen.

De bus van 21.00 uur naar Lyon-Part-Dieu in Frankrijk, het volgende station waar Amri op bewakingscamera's te zien was, is ruim op tijd. Omdat ik nog steeds geen sporen achter wil laten, wil ik in de bus een kaartje kopen. Dat blijkt niet te kunnen, maar de Franssprekende chauffeur is bereid met zijn eigen telefoon een kaartje op mijn naam te bestellen, een ID-kaart is niet nodig. Omdat het kaartje in de bus gekocht is, moet ik twee keer de onlineprijs betalen: 80 euro.

Donderdag 2 maart 2017

De hele reis tot Lyon-Part-Dieu, aankomst 8.30 uur, heb ik geslapen, slechts een paar keer ben ik wakker geworden door een stijve nek of pijnlijke onderrug. Net als in Brussel zie ik ook hier veel zwaarbewapende militairen en politie op het station, en net als daar nemen zij er geen aanstoot aan dat iemand met muts op en een sjaal voor zijn gezicht urenlang op en rond het station verblijft.

Buiten het station maak ik een praatje met een jongeman in een gifgroene jas van FlixBus. Volgens hem moet je tegenwoordig in elke FlixBus een ID-kaart laten zien, ook al bestelt een chauffeur ter plekke je kaartje online. En bij elke grensovergang is er controle door de douane, zegt hij. Dat is niet zozeer vanwege de vluchtelingenstroom, want vluchtelingen hebben allemaal hun eigen pasjes, maar vanwege de aanslagen in Parijs en Zaventem, denkt hij. Ik houd mijn mond over het uitblijven van de controles door zijn collega's en de autoriteiten tijdens mijn reis.

Terug op het station koop ik bij het loket met contant geld een kaartje voor de trein van 15.50 uur naar Milaan, zonder ID-kaart. Omdat bekend is dat Amri op het tussenliggende station Chambéry gezien is, stap ik ook daar uit. Het is dan 17.16 uur en ik heb een halfuur overstaptijd.

Een prachtig berglandschap met naaldbomen, boerderijen, beekjes en riviertjes, laaghangende witte wolken tegen een strakblauwe hemel en besneeuwde bergtoppen: ik zit in de tgv van 17.44 uur van Chambéry naar Turijn en bedenk dat dit waarschijnlijk het laatste is (want het wordt gauw donker) wat Amri van het Europese landschap heeft gezien.

Bij het plaatsje Modane in Frankrijk stapt een viertal agenten de coupé in en vraagt de reizigers, in het Frans en het Italiaans, hun bagage aan te wijzen. De twee vrouwelijke agenten die mij aanspreken merken al gauw dat ik geen van beide talen spreek en vragen waar ik naartoe ga. Ik vertel dat ik bij het eerste station in Italië wil overstappen op de stoptrein naar Turijn en daarna naar Milaan ga. Dat vinden zij raar (en met hen iedereen die deze zaak onderzoekt) want deze tgv rijdt óók naar Turijn, zeggen ze. Nadat zij mijn paspoort en mijn perskaart hebben gecheckt en ik heb verteld dat ik een artikel schrijf over grensplaatsen (ik zeg niks over terrorisme), lopen ze verder.

Dit is de eerste en de laatste keer tijdens mijn reis dat mijn ID-kaart is gecontroleerd.

Om 19.13 uur kom ik in Bardonecchia aan, het grensstation in Italië waar Amri op bewakingscamera is gezien. Hier koop ik een kaartje voor de trein van 19.21 uur, die anderhalf uur later in Torino Porta Nuova zal aankomen. De trein is vrijwel leeg en daarom durf ik hier mijn schoenen en sokken uit te doen. Mijn arme stinktenen snakken naar frisse lucht.

Om 20.45 uur komt de trein in Torino Porta Nuova aan, het station waar Amri om 22.14 uur is gezien. In vergelijking met de andere stations die ik 's avonds tijdens mijn reis heb gezien, is dit een oase van rust, maar ook hier patrouilleren zwaarbewapende agenten en militairen, in groepjes van twee. Mijn volgende trein vertrekt om 22.54 uur naar Milaan.

Tip voor de veiligheidsdiensten: let op passagiers met stinkvoeten en een paar dagen oude baard, maar let ook op vermoeide passagiers die onlogische (althans voor u) reisroutes volgen.

Vrijdag 3 maart 2017

Om 00.46 uur kom ik op Milano Centrale aan. Vlak voor 1.00 uur is Amri hier gefilmd terwijl hij het station verliet. Bij de bushalte vroeg Amri aan wachtende passagiers waar Piazza Argentina is. Dat doe ik ook. In een mengelmoes van Italiaans en Engels wijst een jongen me de weg. Ik stap erheen, door de verlaten straten van nachtelijk Milaan, een wandeling van nog geen kwartier. Aan een van de wachtende reizigers vraag ik of dit de juiste halte voor de bus M naar Sesto San Giovanni is en waar ik een kaartje kan kopen. Volgens hem zijn er geen kiosken meer open, maar kan ik gerust de bus instappen, omdat op dit tijdstip toch niet meer wordt gecontroleerd. Omstreeks 1.45 uur stap ik bus M in en een kwartier later stap ik bij de eindhalte op station Sesto San Giovanni uit.

Dat bestaat uit een trein- en een groot busstation, maar op dit tijdstip rijden er geen treinen en de enorme busparkeerplaats is leeg. Wat deed Amri op dit tijdstip in een voorstad van Milaan? Had hij een afspraak met iemand? Dacht hij dat er nachttreinen van het station zouden vertrekken? De autoriteiten laten er tot nu toe weinig over los.

Wat we wel weten is het volgende: volgens agenten Luca Scatà en Cristian Movio gedroeg iemand zich buiten station Sesto San Giovanni verdacht en vroegen ze hem daarom naar zijn identiteitspapieren. Klinkt als een routinecontrole, alleen hadden de agenten geen idee dat zij op dat moment de meest gezochte man ter wereld tegenover zich hadden. Amri deed alsof hij zijn papieren uit zijn rugzak wilde halen, maar trok een wapen en schoot agent Movio in de schouder. Agent Scatà, nog in opleiding en pas negen maanden bij de politie, schoot Amri dood.

Het is dan 3.08 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden