Zondag 24/01/2021

Reconstructie

Zo smerig is de diamantoorlog

Peter Van Calster.Beeld BELGA

Peter Van Calster, met voorsprong de efficiëntste antifraudemagistraat die dit land ooit kende, is ‘ontzet uit het ambt’. Had hij zijn oversten er maar niet van moeten beschuldigen zijn telefoon af te tappen. "Peter is héél zeker van wat hij zegt." Een reconstructie.

In haar masterproef Het nieuwe tuchtrecht voor de magistratuur bestudeerde de Gentse rechtenstudente Axelle Spanhove wat een magistraat sinds 2014 moet doen om de zwaarst mogelijke tuchtsanctie te krijgen: ‘afzetting uit het ambt’. Als voorbeelden vermeldt ze: “Moord, brandstichting, drugshandel, ontucht en prostitutie.”

Dinsdag viel die sanctie de Antwerpse substituut Peter Van Calster te beurt, nadat hij eerder ook al was geschorst. Hij heeft niemand vermoord, geen heroïne gedeald of brand gesticht. Wat deed hij dan wel?

Genève, 22 december 2008

Met handboeien om wordt de dan 36-jarige Hervé Falciani, een Frans-Italiaanse IT’er bij de Zwitserse HSBC-bank, door de politie voorgeleid. Zijn huis is doorzocht, zijn laptop in beslag genomen. Hij zal later worden beschuldigd van diefstal van gegevens bij HSBC en industriële spionage. Na een urenlang verhoor mag hij terug naar huis, op voorwaarde dat hij zich de volgende dag opnieuw meldt.

Hervé Falciani.Beeld reuters

Falciani huurt een auto, rept zich naar huis, pikt zijn vrouw en zijn dochter op en rijdt diezelfde nacht nog naar Frankrijk. Daar verzamelt hij alle data van zo’n 130.000 klanten bij HSBC die hij op externe servers heeft geplaatst. Het geheel zal later worden beschouwd als ’s werelds grootste banklek tot dan toe, de voorloper van LuxLeaks en de Panama Papers, met spijkerharde bewijzen over een mondiale belastingontduiking voor om en bij 113 miljard euro.

Antwerpen, 2 september 2010

Eerste werkdag na zijn vakantie voor Peter Van Calster. In De Standaard heeft hij tijdens die vakantie iets gelezen over hoe de Franse fiscus de HSBC-leaks heeft gesorteerd volgens de adressen van de klanten en voor elk betrokken land op cd-roms gebrande spreadsheets heeft gemaakt met daarop alle gegevens. Ook voor België.

Van Calster is een wat atypische magistraat. Voor hij in 1993 magistraat werd, was hij rechercheur bij de gerechtelijke politie. Hij is altijd een beetje flik gebleven. Hij begint wat rond te bellen en verneemt dat de cd-roms in juli vanuit Parijs zijn doorgestuurd naar de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) in Brussel. Van daar uit zijn de gegevens verdeeld over de lokale directies. Voor Antwerpen is er sprake van 220 ontduikers, vooral uit de diamantsector.

Antwerpen, 14 september 2010

Met zijn medewerkster Gerda Vervecken trekt Van Calster naar de BBI in Antwerpen. Vervecken is een belastingambtenaar die enkele jaren eerder met haar collega Patrick De Coninck naar het parket is gedetacheerd. Ze heeft nog een badge van haar vroegere werkplek. En daar liggen ze, op het bureau van gewestelijk directeur Eric Laisnez: de cd-roms.

Karel Anthonissen, gewestelijk directeur bij de Gentse BBI en goed bevriend met Van Calster: “In de zeven jaar waarin Van Calster zijn gang kon gaan, haalde hij 1 miljard euro binnen voor de schatkist. Onder de regering-Di Rupo bedroeg de opbrengt uit de diamantsector 20 miljoen euro, onder de regering-Michel 70 miljoen euro. Dat driekoppige team bewees dat je met een kleine groep mensen best veel kunt bereiken in de strijd tegen de fiscale fraude. Dat zijn resultaten waarvan u en ik zeggen: wow. Maar anderen denken daar anders over.”

Het 'diamantdossier' leidde in Antwerpen tot het ontslag van substituut Peter Van Calster. Karel Anthonissen, gewestelijk directeur van de Gentse BBI: "Diamantoorlog? Eigenlijk is veldslag een geschikter woord."Beeld shutterstock

Antwerpen, 17 september 2010

Op de een of andere manier heeft de Antwerpse diamantlobby lucht gekregen van de cd-roms. Topadvocaten Raf Verstraeten en Axel Haelterman vragen namens het Antwerp World Diamond Center een onderhoud aan met procureur-generaal Yves Liégeois.

Peter Van Calster bij de start van het fraudeproces tegen ruim 100 topdiamantairs, diamantbedrijven en koeriers in de correctionele rechtbank van Antwerpen.Beeld Photo News

“Hoe wisten de diamantairs al na een week van die cd-rom af?”, vraagt Gerda Vervecken zich later af. “Wij hadden nog niet eens de kans gekregen de cd-roms te onderzoeken.”

Antwerpen, 22 september 2010

Peter Van Calster krijgt in de loop van de avond een mail van zijn vroegere chef Christiaan Nys. Hij is het hoofd van de financiële sectie bij het parket. Het heeft nooit goed geboterd tussen hem en Van Calster. Nys is medeauteur van de afkoopwet die in 2011 in voege zal treden en heeft het idee opgevat dat HSBC een mooie testcase kan worden.

Hij mailt: “Vernomen hebbende dat u beschikt over informatie en stukken inzake HSBC Bank in Genève, in het bijzonder een diefstal van stukken waaruit namen en/of rekeningen van Antwerpse diamantairs blijken, verzoek ik u mij deze per kerende te willen bezorgen. U verricht geen verdere werkzaamheden meer in deze aangelegenheid tot ik hiertoe desgevallend schriftelijk goedkeuring geef.”

Antwerpen, 5 oktober 2010

Vergadering in het kantoor van Yves Liégeois. Aan de ene kant van de tafel zitten advocaten Verstraeten en Haelterman, aan de andere de procureur-generaal zelf en procureur Herman Dams. De advocaten voeren aan dat de cd-roms in een Belgische rechtszaak zullen worden beschouwd als gestolen en dus onwettig verkregen bewijsmateriaal. Ze stellen voor te schikken en Liégeois heeft daar wel oren naar.

“Ze stelden een zonder meer belachelijke rekensleutel voor”, zegt een bron dicht bij het onderzoek.

Antwerpen, zomer 2011

Er loopt nog een andere zaak van diamantfraude rond het bedrijf Omega Diamonds. Opnieuw is er in het Antwerpse justitiepaleis een ontmoeting met enkele topadvocaten, die, nu de afkoopwet er is, graag willen schikken.

Yves Liégeois, destijds procureur-generaal in Antwerpen, was gewonnen voor een schikking met de frauderende diamanthandelaars.Beeld BELGA

Karel Anthonissen: “Ze stelden 5 miljoen euro voor. Peter was er deze keer bij en zei: ‘No way!’ Enkele weken later hebben ze hun bod verhoogd naar 50 miljoen en opnieuw zei Peter nee. Een advocaat riep: ‘Met u valt niet te praten!’ Weet u voor hoeveel er in die zaak uiteindelijk is geschikt? 160 miljoen euro.”

Antwerpen, 31 oktober 2011

De spanningen tussen het parket-generaal en het parket lopen op.

Liégeois schrijft in een brief aan Dams: “Mijn ambt is werkelijk verontrust over de wijze waarop uw parket – in casu Peter Van Calster – de problematiek in de diamantsector meent te moeten aanpakken.”

Parijs, enkele weken later

Van Calster heeft een ontmoeting met de Franse fiscus. Het is hem opgevallen dat de Fransen bij het branden van hun cd-roms gewoon alle Belgische adressen hebben uitgefilterd, terwijl Belgen met een rekening bij HSBC in Genève ook weleens een adres hebben in Panama of elders. Hij is de lijst zelf gaan uitvlooien en krijgt nog eens honderden namen van Belgische klanten. Het geheel wordt gecentraliseerd bij de BBI in Brussel, waar een slide later de ware omvang laat zien. Er is sprake van 710 Belgen die samen 1.645.823.887 dollar hebben geparkeerd bij HSBC, omgerekend anderhalf miljard euro.

“Het is volslagen onzin te zeggen dat die cd-roms ongeldig bewijsmateriaal waren”, zegt een bron bij het onderzoek. “Natuurlijk zouden de advocaten van de diamantairs met dat argument komen, maar de gegevens waren langs officiële weg bezorgd door Frankrijk, waar het Hof van Cassatie had geoordeeld dat ze niet waren aangetast door mogelijke nietigheid.”

Later, in 2015, komt het Belgische Hof van Cassatie tot een identiek arrest. Gegevens uit dit soort leaks, ook al kun je dat zien als diefstal, kunnen door justitie perfect worden gebruikt in strafzaken.

Antwerpen, 1 december 2011

Liégeois stelt een ultimatum. Hij dreigt met een tuchtdossier tegen Van Calster als het hele dossier dezelfde dag niet uiterlijk om 15 uur op zijn bureau ligt. Karel Anthonissen: “Mensen spreken altijd over de diamantoorlog. Eigenlijk is veldslag een geschikter woord. Van Calster moest eruit, simpel.”

Franse Alpen, 5 januari 2012

Middenin zijn skivakantie krijgt Van Calster in een telefoontje van een van zijn mensen te horen dat er een huiszoeking is uitgevoerd in zijn kantoor op het justitiepaleis. Dat is ook gebeurd bij zijn medewerkers en enkele aan diamantzaken werkende politiemensen. Er zijn kasten opengeboord en computers uitgelezen.

Het dossier-HSBC is hem ontnomen, nu het parket-generaal op zoek is naar bewijzen van “valsheid in geschrifte” tegen Van Calster. Maandenlang onderzoek zal helemaal niets opleveren.

Brussel, 10 februari 2015

Minister van Financiën Johan Van Overtveldt verstuurt een tweet: “BBI heeft niet stilgezeten in #HSBC dossier.” Een grafiek toont dat er voor 434 miljoen euro belastingen en boetes zijn opgelegd aan de Belgische HSBC-klanten. In een update vermeldt Van Overtveldt later een bedrag van 477 miljoen euro. Daarmee lijkt aangetoond dat de zachte aanpak net zo productief kan zijn, maar is dat echt zo?

Karel Anthonissen: “Het bedrag dat Van Overtveldt noemde slaat op taxaties, het zijn brieven die werden verstuurd met het verzoek het onderaan vermelde bedrag te storten. Iedereen weet dat 80 procent van dat soort taxaties meteen wordt aangevochten. In werkelijkheid is er ongeveer 100 miljoen euro gerecupereerd. Meer niet. Het HSBC-onderzoek is gesaboteerd en de fraudeurs zijn er in grote meerderheid mee weggekomen.”

21 juni 2016

De nieuwssite Apache pakt uit met een mail waarin Peter Van Calster tegenover Anthonissen uit de doeken doet dat hij er zeker van is dat hun beider telefoons van maart 2012 tot juni 2013 zijn afgeluisterd, dat het Antwerpse parket-generaal daarvoor voor zo’n half miljoen kosten heeft gedaan bij de gsm-operatoren en er een dossier van 6.000 pagina’s is aangelegd. Het parket-generaal ontkent onmiddellijk: “Het onderzoek toonde aan dat er geen enkele tap of andere bijzondere onderzoeksmaatregel lastens de heer Van Calster uitgevoerd of bevolen werd.”

Van Calster had eerder bij het parket-generaal nagevraagd of zijn telefoon was getapt. Het antwoord was nee en het onderzoek was op 29 april 2016 afgesloten. Maar wat nu in de mededeling wordt gezegd, is niet helemaal hetzelfde als wat Van Calster in zijn correspondentie met het parket-generaal te horen kreeg. Daarin was gezegd dat er een rondvraag bij alle parketten was gedaan. Nergens was een ‘open of lopend dossier’ teruggevonden waarin een telefoontap tegen hem zou zijn bevolen.

En wat als het onderzoek al was afgesloten? Dan zou je het hiermee kunnen vergelijken:

- ‘Heb jij in mijn soep gespuugd?’

- ‘Nee, gisteren heb ik niet in uw soep gespuugd.’

Je kunt je ook afvragen of het Antwerpse parket-generaal de meest aangewezen instantie was om een aanklacht tegen zichzelf te onderzoeken.

Karel Anthonissen: “Peter is héél zeker van wat hij zegt. Hij is 23 jaar magistraat, hij kent een heleboel mensen bij de politiediensten, hij kan echt wel het onderscheid maken tussen een gerucht en een betrouwbare bron. Hij is er ook rotsvast van overtuigd dat de waarheid op een dag aan het licht zal komen. Vijf hooggeplaatste politiemensen hebben hem onafhankelijk van elkaar bevestigd dat de taps hebben plaatsgevonden, dat er daarna nog een tweede is gevolgd. En dat er ook een inkijkoperatie heeft plaatsgevonden in zijn woning, altijd weer met de bedoeling iets te vinden.”

Het klinkt allemaal wel een beetje paranoïde.

Karel Anthonissen: “Waarom ze hem en mij zouden hebben getapt? Men was op zoek naar iets, ook al wist men niet goed wat. Het achterliggende idee was: als je blijft tappen, hoor je op een gegeven moment altijd iets waarmee je iemand kunt pakken. Peter heeft intussen op alle fronten gewonnen. De afkoopwet, waarvan hij vond dat een parket niet kon schikken zonder een rechterlijke toetsing achteraf, is exact om die redenen vernietigd door het Grondwettelijk Hof. Je hebt geen idee hoeveel mensen hem rauw lusten.”

Van Calster deed zelf navraag bij Proximus en Telenet. Een van de operatoren liet weten dat hij gebonden is aan geheimhouding en “niet wenst te bevestigen of te ontkennen”.

Brussel, afgelopen dinsdag

Samen gaan vissen, dat doen de fraudejagers vooralsnog niet.

Karel Anthonissen: “We gaan naar elkaars zittingen, zo zien we elkaar ook regelmatig.”

De BBI-directeur zat achteraan in de zaal toen voorzitster Colette Calewaert, bijgestaan door een magistraat en een advocaat uit Veurne, namens de tuchtrechtbank het vonnis voorlas. Van Calster was door procureur Anne-Marie Gepts gedagvaard wegens deloyaal gedrag en misbruik van zijn functie door zelf bij de operatoren navraag te doen.

Karel Anthonissen: “Het begin klonk goed. De voorzitster benadrukte dat de kwestie van het al of niet afluisteren in deze buiten beschouwing diende gelaten. Dat ook de meest voorbeeldige magistraat, zoals Peter er een was, weleens in de fout kan gaan. Ik deed teken naar hem: ‘Ge gaat ervan afkomen met een blaam.’ Toen sloeg de toon bij het voorlezen van het vonnis om. Verspreiden van kwaadaardige laster. Ondermijnen van het vertrouwen in justitie.”

Peter Van Calster liet al weten dat hij beroep aantekent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234