Donderdag 28/05/2020

Zo rood als een kreeft

Wie zijn de grootste kreefteneters? Hoe dol is de Belg op kreeft? Waar worden ze meestal gevangen, of kun je ze ook kweken? Aan boord van de Lucky Night, op volle oceaan bij Nova Scotia, vonden we alle antwoorden.

Kapitein Kirby Krafve zet de motor van zijn kreeftenboot meteen in overdrive. Clark's Harbour op Cape Sable Island ligt snel achter ons. We varen weg van het zuidelijkste punt van Nova Scotia, de rustig deinende Atlantische Oceaan op. Nova Scotia, vlak boven de noordelijke Amerikaanse staat Maine, is een van de vier Atlantische Canadese provincies waar de kreeftenvangst sinds generaties tal van gezinnen een inkomen bezorgt.

Nova Scotia, en meer in het bijzonder de hoofdstad Halifax, heeft net een drukke periode achter de rug. De herdenking van de mislukte overtocht van RMS Titanic, honderd jaar geleden, is er uitgebreid herdacht. Het schiereiland speelde immers een belangrijke rol bij de reddingsoperaties. Het wrak rust op een paar honderd zeemijl ten zuidoosten van Nova Scotia. Op het eiland vonden op verschillende begraafplaatsen tientallen slachtoffers hun laatste rustplaats.

De bemanning van de Lucky Night, met referentienummer 107406, wil er liever niet aan herinnerd worden. Ze varen van de laatste maandag van november tot eind mei zes dagen op zeven uit om hun kreeftenkooien leeg te maken. In de koudste maanden januari en februari kan het stevig vriezen en zijn nachtelijke aanvaringen met ijsschotsen én ook walvissen een reëel gevaar. Elk jaar laat trouwens nog een aantal zeelui door dergelijke ongelukken het leven.

Maar nu, half mei, vaart de bemanning in een jolige eindeseizoensstemming uit. Met knijpende ogen, want de zon brandt fel. Op het dek is het echter nog berekoud. We staan dan ook ondanks ons visserspak flink te kleumen. Stoere vissers hebben er duidelijk minder last van. Al na een kwartier bereiken we de eerste boei, die ze zelf bij het begin van het seizoen hebben uitgezet. Eén voor één halen ze elke dag opnieuw met een krachtige windas in een snelle cadans tien kreeftenvallen aan dek.

Door de flukse manier waarop de zeelui ermee omgaan, kun je onmogelijk vermoeden dat de kreeftenvallen leeg elk meer dan 50 kilo wegen. Voor de bemanning van de Lucky Night mogen ze uiteraard het liefst het dubbele wegen. Uit elke kooi halen ze gemiddeld vier tot vijf prachtig glimmende kreeften. Te kleine exemplaren worden onmiddellijk terug in het water gegooid. Twijfelgevallen worden nagemeten met een maatstaf die de lengte tussen de ogen en het einde van de kop meet.

Wie te kleine exemplaren aan wal brengt, riskeert een flinke geldboete en mag bij de start van het nieuwe seizoen, wanneer de vangst traditiegetrouw het grootst is, twee weken niet uitvaren. Eenzelfde straf geldt ook voor wie eitjesdragende exemplaren niet terug in de oceaan zet.

In een van de kooien zit zo'n wijfjeskreeft die zich heeft laten verleiden door het aas. Dat lekkers varieert naargelang het seizoen van makreel tot haring of puitaal. We mogen het fraaie exemplaar even vasthouden om met onze pink een paar eitjes mee te graaien. De kreeftenkaviaar smaakt opwindend lekker, waarna we de kreeft weer van haar vrijheid laten genieten.

Plots wordt het monotone werk onderbroken. Een buitenmaatse kreeft van zo'n zes kilo zorgt voor vloekend enthousiasme. Zoals alle andere kreeften krijgt ook deze reus om veiligheidsredenen een rubber rond beide scharen. Gezien de omvang en de kracht van zo'n klauw vraagt een visser om assistentie. "We krijgen voor jumbo's geen hogere pondprijs maar zo'n paar kanjers kunnen een vangst natuurlijk een beter rendement geven", vertelt kapitein Krafve in een zangerig Engels dat de eigenheid van Atlantisch Canada markeert. "Jumbokreeften zullen Canadezen zelden kopen omdat ze te zwaar zijn en moeilijk perfect sappig gegaard worden. Die grote jongens gaan bijna allemaal naar Zuid-Korea, waar ze onterecht als een afrodisiacum beschouwd worden", voegt hij er met een vette knipoog aan toe.

Nadat de laatste kooi boven is gehaald, belt hij met een opkoper aan wal om te melden dat hij binnen een halfuur binnen zal varen. Wanneer we aanleggen staat inderdaad een koelwagen met draaiende motor klaar om de vangst te wegen. Kreeften worden in Canada niet geveild. Vissers krijgen gemiddeld 5 Canadese dollar per pond (zo'n 8,5 euro per kilo, red.). Een prijs die volgens de weersomstandigheden en de wet van vraag en aanbod zachtjes kan schommelen. Na elke verkoop krijgen de vissers een ontvangstbewijs, en één keer per week worden ze uitbetaald.

Maar daarmee staan de kreeften nog niet meteen op een vliegtuigpallet richting Europa. De opkopers laten ze eerst bekomen van hun hachelijk en onfortuinlijk avontuur. Kreeften zijn stressgevoelige dieren en verdienen rust alvorens ze hun reis richting consument mogen voortzetten.

Daarom komen ze een paar dagen in reusachtige bassins letterlijk op adem. Die ondiepe zwembaden zijn gevuld met oceaanwater met een temperatuur van 6 tot 8 graden dat elke dag voor een derde vernieuwd wordt. De bassins elke dag volledig verversen zou voor te veel turbulentie zorgen, wat de beoogde sereniteit niet ten goede komt. En het verhoogt ook de energiefactuur, waardoor de kreeftenprijs onnodig zou stijgen.

We bezoeken zo'n kreeftenhandel in Meteghan, een belangrijk kreeftendorp aan de zuidwestkust van Nova Scotia. Meteghan telt zo'n drieduizend zielen, waarvan een derde in de kreeftenhandel actief is.

Statistisch merkwaardiger is dat maar liefst de helft van de dorpelingen dezelfde familienaam draagt. Wanneer je in Meteghan naar een Robicheau vraagt, kun je dan ook best een voornaam en zijn specifieke activiteit in de kreeftensector vermelden.

Zo geraken we uiteindelijk bij Cedric Robicheau, eigenaar van de BMC Lobster Plant. Hij excuseert zich met een sappig accent voor zijn "poor English". Het dorp Meteghan ligt in een gebied waar Acadian de voertaal is De gebruikers, afstammelingen van de zeventiende-eeuwse Franse kolonisten, omschrijven de taal zelf met de nodige zin voor zelfspot als een "franglais avant la lettre".

Robicheau werkt al zijn hele leven in de kreeftenbusiness en heeft er duidelijk nog steeds zin in. Dat geldt trouwens voor alle mensen die we op onze trip tegenkomen. "It's the most beautiful job on earth", horen we verschillende keren niet zonder welgemeend pathos.

Ook Robicheau vertelt honderduit. "Een kreeft is een echt product van de natuur, kan niet gekweekt worden en vraagt veel goede zorgen voor ze op het bord verschijnt. Ze lijken met hun harde pantser niet fragiel, maar zijn het wel. We laten ze hier 'verwateren', zodat ze hun maag-darmkanaal kunnen leegmaken. Ze hebben in de kreeftenval goed van het lekkere lokaas kunnen eten. We moeten voorkomen dat ze straks tijdens het transport hun gevoeg doen. Want dat zorgt voor gassen in de dozen die ze zelf niet overleven."

Na een paar dagen verwatering worden de kreeften volgens gewicht gesorteerd en in kooien bewaard, in andere bassins met ijskoud oceaanwater van 2 graden. Daar komen ze helemaal tot rust en zijn ze klaar als de exporteur met zijn bestelorder ten tonele verschijnt.

Zoals bijvoorbeeld Machiel 'Mike' Jumelet. Een zoon van een mosselkweker uit het Zeeuwse Bruinisse die negen jaar geleden van Nederland naar Nova Scotia emigreerde. "Ik werkte sinds 1987 als invoerder van kreeft in Nederland en geraakte gaandeweg zo gefascineerd door het werk dat ik besloot om de handel ook eens langs de andere kant van de oceaan te bekijken", vertelt Jumelet, die voor zijn business hoge kwaliteitsnormen implementeerde. "Vanuit mijn achtergrond ken ik de noden en verwachtingen van mijn klanten in Nederland en België. Daarom eis ik extra goede zorgen en een zachtaardige, stressarme behandeling van de kreeften. Ik koop enkel de beste kwaliteit voor de Belgische markt. Jullie zijn kieskeurig, en terecht. Ik ben verantwoordelijk voor het product tot het bij de groothandel in België is. Kreeften kunnen goed gekoeld en prima verpakt tot 72 uren uit het water leven. Daarna drogen hun kieuwen uit en stikken ze, ook al zet je hen dan terug in het water. De kieuwen functioneren dan niet meer."

De reistijd met een cargovlucht van Halifax via Reykjavik tot in Luik duurt 22 uur. Jumelet exporteert ook steeds meer naar de Emiraten. Dan zijn ze via Londen dertig uur onderweg. "Een echte groeimarkt is het Verre Oosten, waar ik ze binnen de vijftig uur geleverd krijg. Japan, Zuid-Korea en vooral China zijn de belangrijkste afzetmarkten."

Belgen zijn nog steeds, na de Amerikanen, de grootste importeurs en liefhebbers van verse Canadese kreeft. Al decennia. Maar niet voor lang meer. Dat weet ook Nils Van Wassenhove van Lobster Fish uit Deerlijk, een van de grootste kreefteninvoerders in West-Europa. "Belgen blijven grote liefhebbers. Het hele jaar door eten ze levende Canadese kreeft. Ze consumeren één miljoen kilo: met pieken in mei, wanneer de babykreeften in trek zijn, en natuurlijk naar eindejaar toe. Die periode rond Kerst en Nieuwjaar is goed voor een vijfde van de jaaromzet in levende kreeft."

Dat ons land binnenkort zijn tweede plaats aan China zal moeten afstaan, vindt hij niet erg. "Gezien het stijgende aantal koopkrachtige Chinezen is dat helemaal geen oneer, alleen eerder logisch."

Kreeft in cijfers

- Wereldwijd wordt er circa 170.000 TON wilde kreeft gevangen. Bijna een kwart wordt in de Verenigde Staten gevangen, een derde in Canada. Beide behoren tot dezelfde variëteit, de zogenaamde Homarus americanus. Gezien de Canadese kreeften in kouder water gevangen worden, hebben ze een stevigere vleesstructuur dan die uit de Verenigde Staten (vooral afkomstig uit de staat Maine).

- Door de OPWARMING VAN HET WATER vertoont de kreeftenvangst langs de oostkust van de Verenigde Staten een dalende trend. Van alle kreeften die in Canada (Newfoundland, New Brunswick, Prince Edward Island, Québec en Nova Scotia) gevangen worden, komt de helft uit laatstgenoemde provincie.

- Om OVERBEVISSING tegen te gaan, is het hele vangstgebied in sectoren ingedeeld. Vangstperio- des, het aantal vislicenties en het maximale aantal uit te zetten kreeftenvallen verschillen.

- Behalve de Amerikaanse kreeft kennen we bij ons ook de EUROPESE KREEFT (Homarus gammarus), onder meer uit Schotland, Noorwegen, Frankrijk en Zeeland (Oosterscheldekreeft). Die maken samen slechts 3 procent van de totale wereldvangst uit. Door het kleinere aanbod ligt hun kiloprijs aanzienlijk hoger dan die voor kreeften uit uit Noord-Amerika.

Het jaarlijkse Canadese kreeftenfestival, ondersteund door de Canadese ambassade in Brussel, vindt dit jaar plaats van 25 mei tot 10 juni. Meer informatie en een lijst van deelnemende restaurants vindt u op www.kreeftenfestival.be

01.

De crew van de Lucky Night hijst een kreeftenval aan boord. Leeg weegt de val al zo'n 50 kilo.

02.

Een vrouwtjeskreeft draagt eitjes, zij gaat dus terug het water in.

03.

De boot vaart langs de kliffen van Cape d'Or.

Exporteur Machiel Jumelet toont een gigantische kreeft. De echte kanjers gaan bijna allemaal naar Zuid-Korea, waar ze onterecht als afrodisiacum beschouwd worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234