Zondag 19/05/2019

'Zo'n terugkeer is de hel, ze sturen je naar de cel'

De Sudanese gemeenschap in ons land gelooft niet in het onderzoek van onze regering naar eventuele folteringen. Beter dan wie ook begrijpen ze de drijfveren van hun landgenoten, en hun angsten. Sommigen zijn zelfs bang om hier hun mond open te doen.

Voor mij zit iemand met Arabisch uiterlijk uit Port Sudan, een havenstad aan de Rode Zee, en iemand van de regio Blue Nile. De tafel ernaast een Afrikaan uit de Nuba Mountains in Zuid-Kordofan en iemand uit Darfur. Allemaal zijn ze lid van de vereniging De Sudanese Gemeenschap van Antwerpen, die iets meer dan 100 gezinnen verenigt.

"Je ziet, we komen van alle volkeren en regio's in Sudan en leven perfect vreedzaam samen", zegt secretaris Elsadig Rabih (48). "Alleen de Sudanese regering heeft graag conflicten."

De Sudanese gemeenschap in België is niet groot. De afgelopen zeven jaar kregen hier ongeveer 300 Sudanezen asiel. Het ontmoetingshuis van deze Antwerpse vereniging is een onopvallend pand in de Seefhoek. Aan de buitenzijde geen vlag. Die hangt binnen, onder een keurige rij bekers van de zaalvoetbalploeg.

De mensen die hier mens-erger-je-niet spelen en koffie drinken, zijn nochtans wel trots op hun land, met zijn rijke cultuur en piramides, maar ze pakken er gewoon niet zo graag mee uit.

"De Sudanese gemeenschap in België doet maar weinig activiteiten, omdat niemand graag op de voorgrond treedt", zegt Abdel, een twintiger die liever niet met zijn volledige naam in de krant komt. "Je weet maar nooit wat de gevolgen zijn voor je familie in Sudan, of als je ooit terug wil."

Sommige aanwezigen willen niet met hun naam of foto in de krant, zoals de ex-voorzitter van deze vereniging. "Hij is al het langste in België, zo'n 20 jaar, dus hij kent de werking van de Sudanese ambassade het best", zegt Abdel. "Hij zal dus wel gelijk hebben met zijn voorzichtigheid, maar ik trek het mij niet aan." De tongen komen pas echt los na de belofte dat wie wil ook anoniem kan blijven. Ze zijn blij dat er eens naar hun mening wordt gevraagd en vinden de kwestie te belangrijk om te zwijgen.

"Als wij al bang zijn om dit interview te geven, zijn zij ginder in Sudan nog tien keer banger", zegt Elsadig Rabih, de secretaris van de vereniging. Rabih is vier jaar in België en spreekt Nederlands.

Oorspronkelijk komt hij uit Darfur, maar hij trok naar Khartoem voor een studie economie. Die kon Rabih nooit afmaken. Hij steunde de politieke partij Umma, en toen die uit de gratie viel bij de partij van president Omar al-Bashir, moest hij het land ontvluchten. Via Libië kwam hij in Turkije en zo in Europa.

Verenigd Koninkrijk

"Uiteraard wou ik naar het Verenigd Koninkrijk", zegt Rabih. "In Sudan is er niemand die België kent, maar Engeland wel. We zijn een oude Britse kolonie. En Engels is al zo moeilijk, maar daar ken je voor je vertrekt tenminste de basis al van."

"Ik heb ook nog nooit gehoord van iemand die uit het Verenigd Koninkrijk is teruggestuurd naar Sudan", vult Abdel aan. "De Engelsen weten tenminste hoe het er in Sudan aan toe gaat." Tussen 2004 en maart 2017 zijn nochtans 186 Sudanese asielzoekers gedwongen of vrijwillig teruggekeerd vanuit het Verenigd Koninkrijk naar Sudan.

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) redeneerde altijd dat de Sudanezen uit het Maximiliaanpark, als ze vervolging of foltering in eigen land vrezen, op elk moment asiel kunnen aanvragen in België. In België hebben ze iets meer dan 50 procent kans op de erkenning als vluchteling. Die erkenning hangt nauw samen met hun etnische achtergrond en de regio van afkomst. Uit de brief van het Commissariaat-Generaal van de Vluchtelingen en Staatlozen blijkt dat Afrikaanse migranten uit Darfur en Zuid-Kordofan automatisch een erkenning als vluchteling krijgen.

"België moet de migranten beter informeren over zowel het land en zijn voorzieningen, als over de asielprocedure hier", zegt Rabih. "Een foldertje uitdelen volstaat niet. Wij willen als vereniging gerust als tussenpersoon optreden, zodat vluchtelingen weten dat hier een Sudanese gemeenschap is. Dat beseffen ze niet eens."

Een andere oorzaak waarom zo weinig Sudanezen asiel aanvroegen, ligt volgens hen in het Dublin-systeem, waarbij iemand automatisch terug moet naar het eerste land van de EU waar zijn of haar vingerafdrukken zijn afgenomen. "In veel gevallen is dat Italië en zijn de vluchtelingen bang dat het automatisch een terugkeer naar Sudan betekent", zegt Rabih. "Als België het meent dat ze gevluchte Sudanezen asiel wil bieden, moet ze de vingerafdrukken kwijtschelden."

Transitmigranten

De Belgische regering loste het probleem van de transitmigranten in het Maximiliaanpark daarentegen op met een team uit Sudan. Die hebben de migranten geïdentificeerd en doorgangspapieren bezorgd. Koert Debeuf van het Tahrir Institute had aanwijzingen dat het identificatieteam bestond uit leden van de Sudanese geheime politie.

"Uiteraard klappen alle vluchtelingen dicht als ze horen van een identificatieteam uit Sudan, daarvoor hoeft er niet eens een geheim agent bij te zijn", zegt Abdel. "Je kan onmogelijk praten over je politieke problemen, als je vreest dat jij of je familie erdoor in de problemen kan komen."

"Waarom wil België een relatie opbouwen met zo'n regime?" vraagt Rabih zich af. "Er is niet eens een Belgische ambassade in Sudan. Beseft België niet dat ze met deze operatie de Sudanese regering legitimeert? Een regime dat in Darfur de wapens levert aan de Janjaweed om het conflict in stand te houden. Dan kunnen ze aan de macht blijven."

Recent kwam het Tahrir Institute dan met de getuigenissen van verschillende migranten die na hun terugkeer urenlang ondervraagd zijn en zelfs gefolterd.

"Zo'n terugkeer is de hel", zegt iemand. "Ze sturen je naar de gevangenis. Dit is een overheid van corruptie en milities."

Niemand in deze vereniging heeft vrienden of familie die gefolterd zijn in Sudan. Maar dat er in Sudan gefolterd wordt, daar zijn ze zeker van. "Niet alleen in Sudan trouwens", zegt Abdel.

De regering laat het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen een onderzoek voeren naar de getuigenissen over folteringen. Maar daar heeft de Sudanese gemeenschap in ons land maar weinig vertrouwen in.

"Hoe gaan ze dat onderzoeken?" vraagt Abdel zich af. "Gaan ze iemand sturen om die terugkeerders te spreken over hun ervaringen? Wat denk je dat die gaan vertellen, als de Sudanese regering over hun schouder meeluistert? We geloven niet in dat onderzoek."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.