Dinsdag 18/05/2021

reportage

Zo maak je een peperduur meesterwerk

Onze journaliste helpt mee bij het maken van Sol LeWitts 'Wall Drawing #434' uit 1985. Beeld Eva Vlonk
Onze journaliste helpt mee bij het maken van Sol LeWitts 'Wall Drawing #434' uit 1985.Beeld Eva Vlonk

Het kunstwerk van de Amerikaanse minimal artist Sol LeWitt, dat vanaf vandaag voor 400.000 euro te koop is in Knokke, werd niet door de kunstenaar zelf gemaakt, maar door onze verslaggeefster Iris De Feijter. Of toch een beetje.

We zijn op weg naar Knokke met in onze rugzak borstels, oude kleren, schoenen die wat verfspatten kunnen verdragen en een rol afplaktape. Nee, we gaan geen vrienden ­helpen hun kustappartement te witten. We gaan een kunstwerk maken. En niet zomaar eentje. Het gaat om een werk van Sol LeWitt, een telg uit de Amerikaanse conceptuele kunststroming minimal art, waartoe ook Donald Judd, Carl Andre en Dan Flavin behoren. De in 2007 gestorven Sol Lewitt ken je misschien van zijn witte kubussculpturen. Maar het grootste deel van zijn oeuvre bestaat uit zogenoemde Wall Drawings, waarvan hij er dik 1.200 creëerde. En één daarvan gaan wij vandaag (na)maken.

Als je meewerkt aan een kunstwerk, ben je dan een kunstenaar? Tuurlijk, zou je denken. Maar in het geval van Sol LeWitt gelden iets andere regels. “LeWitt koppelt het artistieke idee los van de hand van de kunstenaar, dát maakt hem bijzonder”, aldus de Knokse kunsthandelaar Patrick De Brock. Het is in zijn galerie dat de muurschildering vanaf vandaag te zien én te koop is. “Zijn doel was kunst creëren waarvan het idee zó sterk is, dat de uitwerking ondergeschikt wordt en dus eigenlijk door iedereen gedaan kan ­worden.”

Dat principe gaan we vandaag in de praktijk brengen. Want ik mag helpen bij zijn Wall Drawing #434: een kunstwerk uit 1985 dat slechts één keer eerder werd uitgevoerd. Het stelt een symmetrische piramide voor in paars, grijsblauw en groen op een blauwe achtergrond.

We zijn dus niet voor de kust afgezakt naar Knokke, maar voor de kunst. In de galerie op de Zeedijk zijn twee mannen in bespatte overalls al bezig aan de muurschildering die over een kleine week af moet zijn. Voorlopig is het nog een collage van bruinpapier en afplaklint.

“Elke dag doen we een andere kleur, ­vandaag is het grijs,” vertelt de jongste van de twee. Het is Remi Verstraete, een jonge Gentse kunstenaar die sinds vijf jaar regelmatig muurschilderingen van Sol LeWitt uitvoert. De eerste keer was in Museum M in Leuven, toen daar in 2012 een grote expo was met maar liefst 24 Wall Drawings van LeWitt. “Zoals bij elke grote expo zochten ze studenten om te helpen. Intussen heb ik er al verschillende gemaakt: in galeries, musea en bij kunstverzamelaars thuis.”

Hier werkt Remi samen met de Berlijnse artiest Nikolai Angelov, een LeWitt-‘ancien’ die al meer dan twintig jaar muurschilderingen maakt. Het duo tamponneert met een prop textiel sterk verdunde acrylverf op de muur. Denk: sponstechniek uit de jaren 90. In een mum van tijd zijn ze klaar.

“Zo. En nu veertig minuten wachten”, zegt Nikolai. “We kunnen pas aan een volgende laag beginnen als deze helemaal droog is. De magie van dit type muurschilderingen is de diepte van de kleuren. Die bereik je alleen door verschillende lagen op elkaar aan te brengen. Dit deel bijvoorbeeld krijgt vier lagen blauw, vier lagen grijs en vier lagen rood waardoor een dieppaarse tint ontstaat.”

Het eindresultaat heeft iets weg van een fresco, een oude schildertechniek waarbij de verf wordt aangebracht op natte kalkpleister. Denk aan Da Vinci’s Het laatste avondmaal of de Sixtijnse Kapel. Geen toeval, want LeWitt maakte deze serie in de jaren 80 toen hij in Italië woonde. Hij wilde – in zijn eigen woorden – “iets produceren dat hij zonder gêne zou durven tonen aan Giotto”.

Meester en knecht

De volgende laag grijs mag ik aanbrengen, maar niet voordat ze me de kneepjes van het vak uitleggen. “Want het oogt misschien eenvoudig, maar dat is het niet”, waarschuwt Nikolai ons.

Remi doet het voor op papier. “Belangrijk is dat je in alle richtingen stempelt zodat je geen herhaling ziet. Ook moet je de hele vorm bedekken, maar nergens twee keer passeren. Anders ontstaan er vlekken die je blijft zien, omdat alle lagen zo transparant zijn.”

Nikolai bekijkt onze probeersels met enige scepsis en wij worden al wat zenuwachtig. Niet helemaal onterecht. Want eenmaal aan het stempelen, wijst Nikolai met een rode pointer op de delen die we vergaten of waar we de mist in zijn gegaan. Hij laat ons enkel de linkervorm stempelen. “Daarover komt nog een rode laag waarmee we de foutjes een beetje kunnen verdoezelen. Rechts komt een gele verflaag en die is te transparant om missers te camoufleren. Je moet voor deze job heel zelfkritisch zijn en je werk continu uit alle mogelijke hoeken bekijken – van opzij, van dicht, van ver – om zeker te zijn dat het perfect is.”

De Wall Drawing bestaat uit verschillende lagen verf die heel nauwkeurig aangebracht dienen te worden. Beeld Eva Vlonk
De Wall Drawing bestaat uit verschillende lagen verf die heel nauwkeurig aangebracht dienen te worden.Beeld Eva Vlonk

De boodschap is duidelijk: dit is een ­serieuze klus die niet voor iedereen is weggelegd. Wereldwijd zijn er tientallen LeWitt-assistenten. Zij leiden teams van ‘leerlingen’ die met voldoende oefening en ervaring ook zelf ‘meester’ kunnen worden. Helemaal zoals het middeleeuwse gildesysteem dus.

DIY Sol Lewitt

De afgelopen uren plakten vele nieuwsgierigen met hun neus tegen het venster om te zien wat er gebeurt. “In Knokke spreekt iedereen me erop aan”, lacht Patrick De Brock (57). “Als ik voorbijfiets, roepen ze: ‘Hey Brokkie, ben je de galerie aan het herschilderen?’” Maar intussen is hij maar wat trots dat deze mural hier nu prijkt. “Het is de eerste keer in mijn carrière dat ik een wallpainting van LeWitt aanbied”, aldus De Brock.

Dat wil wat zeggen, want hij heeft zijn galerie al sinds 1991. Aanvankelijk in Antwerpen, maar hij verkaste al gauw naar zijn geboorteplaats Knokke. “Het werk van Sol LeWitt draait om systematiek en orde, heel typisch voor minimal art”, vertelt hij. “Maar anders dan velen denken, levert dat niet altijd kille, koude kunst op. Dat bewijst deze mural. Die is haast romantisch: mooie schildertoetsen en een mysterieuze voorstelling van een piramide. De dualiteit met de minimalistische kunstfilosofie van LeWitt maakt dit werk heel spannend.”

De Brock heeft een band met de piramidevormige werken van LeWitt, zegt hij. “Voordat ik mijn galerie opende, werkte ik in de textielsector. In mijn appartement aan de Gentse Coupure schilderde ik op een week tijd, met mijn vriendin, zelf zo’n piramide op een van onze muren. Maar als ik nu zie hoe Nikolai en Remi te werk gaan, dan waren wij maar prutsers.”

Zijn eerste muurschildering maakte Sol LeWitt in 1968 bij zijn galeriste Paula Cooper in New York: een potloodtekening van twee vierkanten, verdeeld in kleinere vierkanten van verschillende grijstinten. Tussen 1968 en zijn dood in 2007 maakte hij zo’n 1.270 muurschilderingen, vaak nog met verschillende varianten. Al zouden we beter zeggen ‘ontwierp’. Aanvankelijk tekende hij zijn muurschilderingen nog zelf. Later beperkte hij zich tot een beschrijving en een schaalmodel. In veertig jaar tijd maakte hij verschillende series: na de geometrische potloodtekeningen volgden krijttekeningen. Dan kwamen de inktwerken (zoals degene die wij maakten), vervolgens felgekleurde organische vormen en uiteindelijk scribbles: kleine kriebellijntjes die dégradé-figuren vormen.

Momenteel loopt er in museum Mass Moca in de Amerikaanse staat Massachusetts de grootste retrospectieve van Sol LeWitt ooit, met 105 grote muurtekeningen die de volledige evolutie van zijn carrière illustreren. Dik zestig kunstenaars en studenten waren er een half jaar aan bezig. De expo loopt dan ook van 2008 tot 2033.

Vanaf vandaag is de muurschildering dus te koop in de galerie. Prijskaartje: 400.000 euro. Moet de gelukkige volgende eigenaar dan een drilboor meepakken? Of een afbraakfirma bellen? Toch niet, zeg Bertram De Brock (23), de zoon van Patrick die sinds juli mee in de zaak zit. “Wie dit werkt aanschaft, koopt eigenlijk een certificaat. Daarop staat dat je het werk mag uitvoeren en dat het authentiek is. Het bevat ook een ­beschrijving van de kleur en de vorm van de tekening, die je weliswaar aan het formaat van de muur mag aanpassen.”

Bijna af... en al op 23 mei al wordt het onherroepelijk overschilderd.  Beeld Eva Vlonk
Bijna af... en al op 23 mei al wordt het onherroepelijk overschilderd.Beeld Eva Vlonk

Maar als kunstverzamelaar mag je de tekening niet zelf uitvoeren. Dat moet door een ervaren persoon gebeuren, zoals Nikolai of Remi. Bovenop de aankoopsom komen nog hun werkuren. Om zijn klanten te behoeden voor onaangename verrassingen, biedt De Brock het werk voor een all-inprijs aan waarin ook de uitvoering verwerkt zit.

“Ik vind het vreselijk, maar op 23 mei moeten we onze verfroller pakken en de tekening voorgoed onder een laag bedekken. Van elke mural mag er immers maar één versie bestaan”, aldus Patrick. “Dat geldt ook voor een verzamelaar die een muurschildering verkoopt. Die is verplicht om hem te laten overschilderen.”

De groepstentoonstelling Sol LeWitt / Joel Shapiro / Dan Walsh loopt nog tot 22 mei in Patrick De Brock Gallery, Zeedijk 758 in Knokke. Hij neemt ook deel aan Art Brussels van 19 tot 22 april, Tour & Taxis, Brussel, patrickdebrock.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234