Donderdag 20/02/2020

'Zo kwetsbaar heb ik me nooit getoond'

Het varken van Madonna is zo'n film die je alle zin ontneemt om aan zure kritiek te doen. Eentje waarbij je de zaal uit komt met een brede glimlach, een kop vol herinneringen aan lekker gespeelde scènes en een hart vol hunker naar schone en goede dingen, omdat het daar en dan even lijkt te mogen.

De film gaat over een handelsreiziger (Kevin Janssens) die strandt in het gehucht Madonna. Terwijl een kleine dorpsgemeenschap (Peter Van den Eede als dorpspastoor, Wim Opbrouck als burgemeester, Marc Van Eeghem als garagist) ruziet over verleden, heden en toekomst, doet de lerares (Wine Dierickx) een beroep op de vreemdeling. Hij moet haar en haar oma (Elise Bottu) helpen. Want zij wacht al eindeloos veel jaren op haar tijdens de Eerste Wereldoorlog verdwenen geliefde Prosper (Nico Sturm). Marc Didden schreef het scenario.

Het verwonderde me dat de film gemaakt is door een man die richting vijftig gaat en eentje die daar stevig boven zit.

Frank Van Passel: "Waarom?"

Vanwege de heerlijk aandoenlijke meisjesromantiek.

"Een beetje tot mijn eigen verbazing is de film nog warmer en oncynischer geworden dan ik verwacht had. Ik wou een joviale film maken. In deze toch behoorlijk harde, koude wereld is dat het verhaal dat ik wil vertellen. Verder zijn Marc en ik ook gewoon romantische mensen, die ontroerd kunnen raken door de kleinste dingen.

"Het idee voor het scenario komt van mij. Ik heb ooit een Engelse versie geschreven van dit verhaal, maar die was niet goed genoeg. In 2004 heb ik met Marc een paar dagen in een hotel op de Kemmelberg gezeten in de Westhoek. Een heel inspirerende omgeving. Daar hebben we op basis van dat eerste concept lijnen uitgezet. Een paar maanden later had Marc een eerste versie van het script. Toen zijn we beginnen te pingpongen. Hij leverde tekst, die schreef ik kapot, naar ik aanneem vloekte hij verschrikkelijk wanneer hij dat zag, en dan borduurde hij weer voort. Marc is een heel goede scenarist, een kei in dialogen ook. Hij gaat helemaal op in een idee, en toch voel je hem er altijd onder zitten. Bijzonder."

Jan Matthys, coregisseur van De Smaak van de Keyser, roemde uw werk ooit om wat hij 'poëtische waanzin' noemde. Dat was nooit meer van toepassing dan op deze film vol wonderlijke plotwendingen.

"Ik besef dat niet iedereen van die magie zal houden, maar ik denk en hoop veel mensen wel. Er zit te weinig poëzie en zachtheid in de maatschappij van vandaag. Daarom wil ik mijn publiek omhelzen. Laat ze mij maar verslijten voor een naïeve optimist, ik kan niet anders. In het echt zoen en omhels ik nochtans zelden. Een gevolg van jaren lang op filmsets rond te lopen, denk ik. Als je die tientallen medewerkers elke dag moet kussen, verlies je belachelijk veel tijd. En is er eentje verkouden, dan heeft de helft van de crew het de week daarop gegarandeerd ook zitten."

Dat klinkt heel nuchter. U lijkt me nochtans ook een hele emotionele mens.

"Dat klopt helemaal. Maar ik denk dat de nuchterheid overheerst. Zeker als de nood hoog is. Dreigt het echt fout te gaan, op een set bijvoorbeeld, dan zal ik nooit panikeren. Dat gaat vanzelf."

Ik ben geneigd Het varken van Madonna een warme familiefilm te noemen.

"Een mens spreekt altijd in eerste instantie zijn naasten aan als hij iets maakt. Ik heb zelf twee kinderen. Ze zijn weliswaar al zestien en achttien, maar ze vonden de film erg mooi. Ik vraag me nog altijd af of dat een bewijs van vaderliefde is dan wel een eerlijke mening. Maar hun vriendinnen vonden het blijkbaar ook de moeite, dat stelt me al iets meer gerust.

"De eerste laag, boy meets girl, is er eentje waar vele mensen makkelijk in kunnen stappen. Voor wie wil, is er ook een tweede, woestere laag. Over hoe heden en verleden in elkaar haken. Ik vind deze film zelf alvast mijn meest geslaagde. Ik heb me nooit eerder zo kwetsbaar opgesteld, ik heb het aangedurfd los te laten en te vertrouwen op het verhaal.

"Nu maar hopen dat er veel volk naar komt kijken. Dat was mijn grootste frustratie bij Villa des Roses: in verhouding tot de ambitie van de film hebben veel te weinig mensen hem gezien."

Komt bij zo'n release veel angst kijken?

"Absoluut. Je hebt zo lang aan je project gewerkt, het heeft zo veel energie gekost, dan ben je als de dood dat het de vergeethoek in sukkelt. En het blijft een moeilijk ding. Waarom gaan mensen wel of niet kijken? Jouw film komt uit tussen een berg andere. Hij wordt beoordeeld door een handvol critici, dat er een aantal sterren tegenaan gooit. Een vreselijk systeem. Het haalt de kritiek zelf onderuit. Een recensent mag van mij vinden wat hij wil, maar ik wil wel graag weten waarom. Dan kan ik, en kunnen andere lezers met mij, zich daartegenover verhouden. Door die sterren lezen de meeste mensen het stuk niet eens meer.

"Maar meer dan bang ben ik blij dat ik nog eens een film heb kunnen maken. Dat geeft veel energie. En het moment van de release is eigenlijk heerlijk. De maanden voordien sluit ik mij volledig af: ik ga niet naar cinema's, theaters of musea. Ik kan alleen maar eten, zoals je ook kunt zien (lacht). Maar dan komt dat moment van bevrijding, zoals vroeger na je laatste schooldag, als je je boekentas in de gang gooide en wist: tijd om aan een nieuw hoofdstuk te beginnen."

Het varken van Madonna is een pleidooi voor hoop en geloof in de liefde. Wat zegt dat over de liefde in uw leven?

"Dat ik een gelukkig mens ben, die de chance heeft gehad om vele jaren geleden een vrouw te vinden die hij nog altijd heel graag ziet. Misschien maak ik daarom zo weinig films: geluk is nu eenmaal niet de grootste bron van inspiratie voor een artiest (lacht).

"Er valt veel te verklaren in de wereld. Ook voor menselijke relaties zullen ze ooit weleens scheikundige formules bedenken die verklaren waarom x op y wil springen, vrees ik. Maar de liefde blijft toch altijd enigszins onvatbaar. En dat is mooi.

"In de film zit een vrouw van 110 al jaren en jaren in haar zetel te wachten op haar man die verdwenen is tijdens de oorlog. Liefde die blijft duren, dat kan mij ontroeren. Zoals ook al die oude mensen in Man bijt hond me elke dag weer treffen, als ik zie hoe ze vaak al zo lang samenleven. Het zijn voor ons allemaal verwarrende tijden. Het enige wat niet verward raakt, is de liefde."

Relaties zijn toch veel ingewikkelder dan vijftig jaar geleden?

"Ik denk niet dat er daarom meer liefde was toen. Mensen bleven samen om andere redenen. Onze ouders leefden in een wereld waar alle maatschappelijke breuklijnen duidelijker afgetekend waren: je was socialist, katholiek of liberaal, patron of arbeider. Al die grenzen zijn vervaagd. En dankzij de digitalisering komt er ook nog eens eindeloos veel informatie op ons af. Ik denk dat vele mensen zich vandaag een beetje verloren voelen. Maar binnen al die verwarring blijft één ding rotsvast overeind: mensen willen graag zien, en graag gezien worden. Liefde is en blijft de belangrijkste drijfveer."

Gelooft u zelf dat wachten beloond wordt, zoals in de film?

"Als je integer op het juiste wacht. Zo veel mensen in mijn omgeving zijn op zoek zijn naar een goede relatie. Sommigen vinden die, anderen niet. Maar in beide gevallen geldt: al het andere is bijzaak. Dus: wat kunnen we anders doen dan wachten, dan volhouden tot aan de meet, zoals Raymond van het Groenewoud zingt op zijn nieuwste cd? 'Het gaat er niet om hoe snel ik reed / en evenmin hoe ik zou rijden/ maar ik zal mezelf zijn aan de meet.' En zo gaat het verder. Lang geleden dat ik het in een liedje nog eens zo juist verwoord heb gehoord."

Al dat wachten, die sfeer van tijdloosheid, de estaminet van die oude vrouw in de film, doet denken aan die prachtige documentaire film Bedankt en merci van Kat Steppe en Nahid Shaikh, over vijf volkscafés in de Westhoek.

"Een groot compliment, voor mij was dat de mooiste film van vorig jaar. En niet omdat ik producer was, de makers hebben bijna alles zelf gedaan. Ze vonden de juiste toon en weten in beelden een tijd te vatten die aan het verdwijnen is. En tegelijk leggen ze de vinger op een gevoel dat toch niet weggaat. Die film was heel inspirerend. Ik heb er zelfs hier en daar iets uit gepikt, zij het met medeweten van Kat en Nahid.

"Ook de foto's die Stephan Vanfleteren van Madonna maakte, hebben me op ideeën gebracht. Hij is een meester in het optillen van schijnbare banaliteit. Dat is van een immense schoonheid. Ik las in een column van Michiel Hendryckx dat hij in Frankrijk een dorpsplein zag met een magnifieke bloembak. Hij vond dat fantastisch, vooral omdat het zo moeilijk is om nog zo'n mooi plein te vinden, niet om zeep geholpen door banken en paaltjes en gezellige fietsstallingen. Ik vind zulke dingen ook om te koesteren. Toegegeven, er hangt ook iets van tristesse omheen. Maar als de zon schijnt, is het prachtig. En dat gebeurt soms, dat de zon schijnt."

In uw film leeft een hele kleine gemeenschap samen in dat gehucht. Zou u zelf in zo'n setting kunnen wonen?

"Ik ben opgevoed in Londerzeel, indertijd nog een echt dorp. Centraal stond de kerk, daarrond wat cafés en een school, verderop boerderijen en één kleine villawijk. De eenvoud van zo'n sociale structuur is ontzettend handig om in op te groeien. Ik zou nu meteen opnieuw in zo'n omgeving kunnen leven. Niet zonder internet, weliswaar, maar dat hoef je nergens meer te missen.

"Ik woon nu in een provinciestad bij Leuven. En ik mis de nabijheid van natuur. 's Ochtends de zon zien opkomen. Kunnen uitkijken over een weids landschap. De bureaus van ons productiehuis Caviar zijn niet voor niets aan het kanaal. Uitkijken over het water, dat helpt.

"Om echt in zo'n klein dorp te kunnen wonen, zou ik waarschijnlijker wel wat rustiger moeten worden. Ik ben graag bezig, altijd in de weer, crossend van hot naar her. Ik heb kolen in mijn gat zitten, dat is aangeboren. Al van kleins af hoor ik: 'Van Passel, hou die benen stil.' In mijn hoofd beweegt ook altijd van alles."

Er zit wel altijd veel dood in uw werk.

"Wat is er anders dan liefde en dood? Er zijn in mijn omgeving al te veel mensen overleden. Daar leert geen mens ooit echt mee om te gaan. Maar op zich intrigeert de dood mij. In elke stad waar ik kom, moet ik het kerkhof bezoeken. Ik ben ook totaal niet bang voor het einde. Als ik over vijf minuten doodval, dan kan mij dat niets schelen. Dan vind ik dat erg voor wie achterblijft, maar verder? Mij helpt dat om nu voluit te gaan. Ik leef graag en gretig."

Ook de oorlog komt weer aan bod in uw film.

"Vooral de Eerste Wereldoorlog boeit me. Ik had familie in Zonnebeke, daar waar de slagvelden zich bevonden. Als ik vroeger op bezoek ging bij hen, hingen de helmen van de soldaten tussen de rozen. Ze groeven die op en gaven ze een plekje. Dat contrast sprak enorm tot de verbeelding.

"Die oorlogen zijn een wezenlijk onderdeel van onze identiteit. Als zich vandaag kwesties stellen als 'Moeten wij Grieken helpen die misschien net iets te lang in de zon hebben gezeten?', dan zeg ik: ja. Want het enige alternatief is hen de kop inslaan, en dat is dus geen alternatief. We moeten beseffen dat Europa, ondanks alle domme regeltjes, iets is om te koesteren. Want het blijft het minst slechte model. Onze grootouders hebben dat geluk nooit gekend.

"Ik hou verder ook heel erg van het begin van de twintigste eeuw. Er zit verwantschap tussen die tijd en de onze. Ik heb het gevoel dat wij, net als zij toen, onszelf aan het herdefiniëren zijn. Er liggen een boel problemen voor ons. We geloven niet meer in God, niet meer in politici. Als we nog in onszelf willen geloven, moeten we weten waar we staan. En dat proberen we te formuleren."

Wanneer wist u van zichzelf dat u een kunstenaar bent?

"Ik heb filmschool gedaan, en daarna heb ik de kans gekregen om als regieassistent van onder anderen Stijn Coninx en Marc Didden veel te leren. En op een bepaald moment ben ik zelf projecten beginnen te maken. Ik ben bovenal een verhalenverteller. Eigenlijk ben ik een middelmatig getalenteerd cineast. Dat beetje extra dat je nodig hebt om het verschil te maken, bereik ik door harder te werken. Als lesgever op filmscholen heb ik vaak gezien hoe makkelijk supertalenten zich klemrijden. Ze hebben een geweldig duidelijk beeld van wat ze willen en hoe dat moet, en filmregie werkt volgens mij niet zo. Aan Het varken van Madonna werkten 168 mensen mee. Als je tegen hen zegt: het zal zo zijn en niet anders, dan raak je nergens."

U hebt de gewoonte sterk te relativeren. Is dat een manier om zichzelf te beschermen in de harde filmwereld?

"Een regisseur is altijd kwetsbaar. Je kunt cynisch worden, maar ik hoop dat me dat nooit overkomt. In die zin vind ik relativeren, een beetje afstand nemen van mijn eigen werk, een beter wapen.

"Dat relativeren zit ook gewoon in mijn systeem. Ik ben altijd op zoek naar de perfectie, maar ik weet dat ik die nooit zal bereiken. Als me dat wel zou lukken, zou ik ook nooit meer filmen.

"Ik vind middelmatig talent trouwens al veel. Er zijn mensen met minder talent die meer films maken dan ik (lacht). Ik weet van mezelf wat ik kan en wat niet. Ik kan mensen in de zaal een glimlach bezorgen - zoveel mooier dan de schaterlach, voor mij. En ik kan goed omgaan met een grote groep mensen. Op mijn filmsets is de sfeer altijd aangenaam."

U werkt ook vaak met dezelfde mensen.

"Tachtig procent van de crew van deze film was dezelfde als die van Manneken Pis. Ik gebruik graag weinig woorden als ik werk. En om op dat punt te komen, heb ik veel tijd nodig. Daarom werk ik graag opnieuw met volk dat ik ken en vertrouw. Mensen die mijn werk kennen en van wie ik het werk ken. Zo kan iedereen op het contactgestoorde af bezig zijn met zijn ding, en word je als regisseur voortdurend verrast. Een immense meerwaarde."

U verstaat de kunst om het beste boven te halen in de acteurs. Wat is het geheim?

"Vele regisseurs beschouwen acteurs als incarnaties van iets wat op papier staat en sturen heel erg. Ik niet. Ik probeer richtingen aan te geven, gevoelens te benoemen, en dan mogen zij daarmee aan de slag gaan. Als je die ruimte geeft, geraken spelers veel verder.

"Het is natuurlijk ook een kwestie van goed materiaal te hebben en goed te selecteren. Ik kies mijn acteurs zorgvuldig, maar dan geef ik ook heel veel vertrouwen. Dat kost me geen moeite. Als ik iemand één keer iets moois heb zien doen, dan weet ik dat hij het kan. Ook al heeft hij jaren in rommel gestaan. Acteren is als fietsen, dat verleer je nooit."

Het varken van Madonna, vanaf woensdag in de Belgische bioscopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234