Vrijdag 24/01/2020

turkse meetings

Zo kwam de diplomatieke clash tussen Turkije en Nederland tot stand

Demonstranten met Turkse vlaggen verzamelden dit weekend aan het Turkse consulaat in Rotterdam om de Turkse onderwijsminister Kaya te verwelkomen. Beeld REUTERS

De spanning was bij momenten te snijden, met als toppunt bodyguards van de Turkse minister Kaya die in Rotterdam ei zo na met getrokken wapens tegenover de Nederlandse interventiediensten stonden. Een reconstructie van een zware diplomatieke rel.

Het voorspel

Hij is vastbesloten om naar Rotterdam te komen. Mevlut Çavusoglu, de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, wil zaterdagavond een politieke bijeenkomst beleggen met Turkse Nederlanders. Op 18 april mogen de Turken in een referendum ja of nee zeggen tegen een grondwetswijziging. Die moet president Erdogan meer macht geven. Donderdag al heeft de Nederlandse minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken zijn collega gevraagd thuis te blijven. Een Turkse minister die hier campagne voert, is "onwenselijk", zei die.

Een kleinschalige bijeenkomst van Çavusoglu met maximaal vijftig bezoekers in het Turkse consulaat in Rotterdam, dat moet volgens het kabinet volstaan. Maar daarmee neemt Çavusoglu geen genoegen.

De diplomatie

Zaterdag in de vroege ochtend vervolgen Nederlandse en Turkse diplomaten en bewindspersonen hun overleg om escalatie van het conflict te voorkomen. Premier Rutte, vicepremier Asscher en minister Koenders onderhouden een hotline, ook met de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb. Turkije heeft de indruk dat Nederland de komst van Cavusoglu wil beletten.

Om 18 uur in de ambtswoning van de Turkse consul in de Rotterdamse wijk Hillegersberg is nu het plan. De vlucht naar Rotterdam The Hague Airport is geregeld. Een groep aanhangers van de AK-partij in Nederland verwacht hem.

Çavusoglu en Koenders spreken elkaar opnieuw telefonisch. Weer verzoekt Koenders zijn collega weg te blijven, aldus een hoge Turkse functionaris. Er wordt gevreesd voor de openbare orde en veiligheid. De twee hebben een woordenwisseling.

De escalatie

Dan hoort Koenders dat Çavusoglu een interview geeft op CNN Turk. Hij dreigt met "zware sancties" als Nederland hem de toegang weigert. Dat is de druppel. EU-buitenlandchef Frederica Mogherini wordt gebeld. Met de gehele Europese Commissie volgt zij het conflict op de voet.

De landingsrechten voor het toestel van Çavusoglu worden ingetrokken, maakt de premier om 11.26 uur bekend op Facebook.

Erdogan trekt op een campagnebijeenkomst in Istanbul fel van leer tegen Nederland. "Wat zijn ze angstig en lafhartig. Ze zijn een overblijfsel van het nazisme, ze zijn fascisten." "Een bizarre uitspraak, onacceptabel", zegt Rutte voor de NOS-televisie. Het kabinetsbesluit krijgt brede steun uit de Tweede Kamer.

Lees verder onder de video.

Stilte voor de storm

De driehoek in Rotterdam (burgemeester, politie en Openbaar Ministerie) komt bijeen om voorzorgsmaatregelen te nemen. De woning van de consul aan de Straatweg en het Turkse consulaat aan de Westblaak worden afgezet. Een noodverordening verbiedt er demonstraties. Aboutaleb wijst drie locaties aan waar betogen wel mag.

De politie, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) hebben intussen aanwijzingen dat de minister van Gezinszaken Kaya per auto onderweg is naar Rotterdam. Ook de Duitse autoriteiten spelen die inlichtingen aan Nederland door.

Waar is minister Kaya?

Aboutaleb vraagt de Turkse consul meermalen wat er verder nog te gebeuren staat, of hij nog iemand anders verwacht. Minister Kaya wellicht? Het antwoord is een stellig nee. "Hij heeft ronduit tegen ons gelogen", zal de burgemeester rond twee uur 's nachts tegen de media zeggen. "Het is schandalige misleiding."

Minister Kaya. Beeld AP

De patstelling

Rond halfnegen arriveert een stoet auto's bij het hofje achter het consulaat aan de Westblaak. In de voorste zit Kaya. Als ze uitstapt, wordt haar belet het consulaat te betreden. Bodyguards van de minister posteren zich rond haar gepantserde Mercedes met Nederlands corps-diplomatique-kenteken.

"Nederland schendt alle internationale wetten, conventies en mensenrechten door mij niet het Turkse consulaat in Rotterdam binnen te laten", twittert Kaya om 21.32 uur. De Turkse regering kondigt rond die tijd aan dat het de Nederlandse ambassade en het consulaat in Turkije sluit, alsook de woningen van de consul en tijdelijk zaakgelastigde. De ambassadeur, die zich buiten Turkije bevindt, mag voorlopig niet terugkeren.

Rond halftwaalf arriveren zwaarbewapende leden van de Dienst Speciale Interventies bij de Mercedes. De patstelling wordt besproken met de minister en de zaakgelastigde van Turkije. Doel is een "eervolle en incidentvrije aftocht" voor Kaya, "zonder gedoe". Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. De situatie is live te volgen op Turkse zenders, de minister laat zich vanuit de auto interviewen door de Turkse tv.

Vooraan, op de Westblaak, verzamelen zich zeker 1.500 demonstranten. Het scenario om haar auto open te breken, wordt van de hand gewezen: stel dat ze voor het oog van de camera's gewond raakt?

Veilige aftocht

Dan wordt wat de politie betreft "de minst elegante optie" gekozen: een kraanwagen zal de auto met minister en al wegslepen. Kaya geeft het op. Tierend stapt ze uit. Drie agenten escorteren haar met zachte dwang naar de auto die voor haar klaarstaat. "De Turkse minister is halverwege Rotterdam en de Duitse grens", verklaart Aboutaleb om twee uur 's nachts. "Ze wordt door ons gereden, haar auto volgt." Hij spreekt van een "veilige aftocht".

Een uur later keert de rust terug rond het Turkse consulaat in Rotterdam. Minister Kaya vliegt vanuit Duitsland terug naar Turkije. Zondagochtend zegt ze op een persconferentie in Istanbul dat ze "onmenselijk" is behandeld. Even later doet minister Koenders in Buitenhof zijn verhaal. "Als we er via dialoog niet uit komen, zijn we in staat scherpe maatregelen te laten zien."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234