Donderdag 07/07/2022

Blik op BelgiëBeveren

Zo kregen gedetineerden in de gevangenis van Beveren een stem

De stervormige binnenplaats van de gevangenis van Beveren. Beeld Eric De Mildt
De stervormige binnenplaats van de gevangenis van Beveren.Beeld Eric De Mildt

‘Om in het reine te komen met onszelf gaan we als mens op pelgrims­tocht, maar mensen in de gevangenis kunnen deze reis enkel imaginair maken’, vertelt Yelena Schmitz (25). Dat triggerde de schrijfster om verhalen te gaan sprokkelen in de gevangenis van Beveren. Het resultaat is een mooie expo.

Aya Sabi

Schmitz’ gesprekken met gedetineerden zijn nu te lezen, te zien en te beluisteren in de reizende tentoonstelling De imaginaire pelgrims­tocht die tot en met 20 mei te bezoeken is in Café Winket, een ontmoetingsplek aan de Brugse gevangenis. De expo bestaat uit tekeningen, tekst, videobeelden en een podcast.

Ik ontmoet Schmitz in Brussel-Zuid, de eerste halte van een anderhalf uur durende reis naar de zwaarst bewaakte plek van België: de gevangenis van Beveren. Na de trein volgt de tram, de bus en een wandeling van een half uur. Je bent nog eerder in Santiago de Compostella. De gevangenis ligt naast de snelweg tussen de industrieterreinen. Hier komt geen mens.

Wanneer Schmitz via een zware metalen deur de gevangenis binnenstapt, geeft ze haar identiteitskaart af en wordt er een foto van haar gemaakt. Ze ontvangt een geplastificeerde badge en wandelt onder een metaaldetector naar binnen. Ze mag meenemen: een boekje, een pen en haar opnameapparaat. Schmitz gaat echter niet op reis, dit is niet de luchthaven. Alle deuren vallen automatisch achter haar dicht en om een nieuwe deur te openen moet ze eerst toestemming vragen door op een rode knop te drukken. Het duurt een half uur voor ze aankomt op de stervormige binnenplaats. Vanuit deze centrale open ruimte hebben de cipiers een goed zicht op alle cellen.

Moederfiguur

Het begon allemaal toen gevangenis­aalmoezenier Siska de schrijfster contacteerde: “Er zijn hier zoveel verhalen, maar ze blijven binnen de mu­ren.” Schmitz vertelt me dat Siska de enige persoon is waarmee gedetineerdeerden een ‘pure’ interactie mee hebben: “Ze heeft geen agenda of job. Ze bemoeit zich niet met een dossier of straf. Siska is er alleen maar om te luisteren. Ze is een soort moeder­figuur voor de gedetineerden.”

Een thema dat vaak terugkomt. De mannen vertellen haar over hun afwezige vader en over hoe zij zelf nu afwezig zijn in de levens van hun kinderen. Ze proberen de leegte van op afstand te vullen: Disney-tekeningen als verjaardagscadeau, telefoontjes, brieven. Een man vertelt over zijn dochter die cipier wil worden. “Hij schrok er wel van, want dat betekende dat zijn dochter zou werken op de plek die hij zelf haatte. Aan de andere kant heeft hij zijn dochter zelf verteld dat één goede cipier het verschil kan maken.”

“Alle mannen waren zowel slachtoffer als dader. Als je het hele plaatje ziet, kijk je anders naar hen. Dan focus je niet enkel op wat ze gedaan hebben. Sommige kinderen komen al vroeg in aanraking met justitie. Zo zitten er vaak verschillende generaties van een familie in de gevangenis. Sommigen zoeken nog steeds tevergeefs naar ouderlijke erkenning. Er zijn mensen nodig zoals Siska die met liefde en vergeving kijken zodat die cirkel eindelijk doorbroken wordt.”

Geen plek om te helen

Voor Schmitz de gevangenis bezocht, was ze wat bang van iedereen die erbinnen zat, nu heeft ze angst voor iedereen die weer naar buiten komt. “Het is echt ontmenselijkend. Het lijkt wel dat er tegen hen gezegd wordt : zet je neer en bedenk zelf maar hoe je je leven wilt beteren. Er is een man die er al tien jaar zit en nog steeds zijn trauma’s niet verwerkt heeft. Alles wat de gedetineerden zeggen, wordt in hun dossier meegenomen en kan tegen ze gebruikt worden, daardoor kan een gevangenis helemaal geen veilige plek zijn om te helen.”

Schmitz sprak ook met gedetineerden met een levensdelict. “Dat klinkt mooier dan ‘moordenaars’”, vertelt ze. Dankzij haar open blik slaagde ze erin om een band op te bouwen met de mannen. Ze zijn voor haar niet enkel daders of slachtoffers, maar gewoon mensen. Schmitz gaf hen zowel letterlijk als figuurlijk een stem door samen hun verhalen op te nemen.

Meer info over de expo vindt u op www.ip-pi.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234