Zondag 05/04/2020

Zo inventief en vernieuwend dat we zijn stijl niet herkennen

Een popartschilder met monumentale doeken alsof net een doos kleurpotloden door een computer is gejaagd: de retrospectieve van James Rosenquist in Keulen bedient de toeschouwer royaal.

Een grote retrospectieve van een popartkunstenaar - de allereerste na zijn dood zelfs - in Duitsland? En niet eens in hotspot Berlijn, maar in Keulen? In Amerika gaan nu ongetwijfeld een paar wenkbrauwen flink de hoogte in.

Maar dat is volstrekt onterecht. Want het Museum Ludwig heeft hier enige reputatie dankzij de grootste collectie popart buiten de Verenigde Staten, én het pand is groot genoeg om de monumentale werken van James Rosenquist in al hun kleurrijke glorie te tonen. Bovendien heeft de kunstenaar zelf nog zijn fiat gegeven voor deze expo.

Rosenquist, die in maart van dit jaar op 83-jarige leeftijd overleed, is een ietwat ondergesneeuwd kind van de Amerikaanse popartscene. Zijn werk is te vinden in het MoMA in New York en Centre Pompidou, maar toch is hij niet zo gekend als Andy Warhole of Roy Lichtenstein. "Misschien omdat die twee zo'n herkenbare stijl hadden", denkt museumdirecteur Yilmaz Dziewior. "Rosenquist is altijd heel inventief gebleven."

In deze tentoonstelling hangen 'amper' 35 schilderijen, en toch voelt het alsof je royaal bediend wordt. De grootte van zijn doeken en de explosies van kleur overspoelen de toeschouwer, en op elk schilderij is zoveel te zien. Dit is bij uitstek een kunstenaar wiens werk je geen recht aandoet door het op te zoeken op Google Afbeeldingen. En de desoriënterende installatie Horizon Home Sweet Home wordt gegarandeerd een hit op Instagram.

Vermarketing

"Ik heb billboards geschilderd boven elke winkel in Brooklyn", zei Rosenquist ooit. "Ik kan zelfs in mijn slaap een fles Schenley-whiskey schilderen." De man verdiende eind jaren 50 de kost als schilder van grote reclamebillboards in New York, en je kunt niet naast de invloed daarvan op zijn werk.

Maar ook thematisch is er een link: met de breed glimlachende Joan Crawford of John F. Kennedy stelt hij vragen over de vermarkting van bekende mensen en hij gebruikte reclamebeelden om thema's van zijn tijd aan te raken: de gouden jaren 60 en het consumentisme, de Koude Oorlog en die in Vietnam, de emancipatiebeweging van de Afro-Amerikanen, noem maar op.

Hoe verhouden wij ons als burgers en consumenten tot al die kwesties, dat is zijn kernvraag. Rosenquist heeft zichzelf nooit een politiek kunstenaar genoemd, maar onrechtstreeks is hij dat wel.

Interessant is ook dat Museum Ludwig zich de moeite heeft getroost om diep in het bronnenmateriaal van Rosenquist te duiken. Er is een foto te zien van zijn atelier, waarvan de grond bezaaid is met tijdschriften. Life-magazinewas de kunstenaars grondstof: hij knipte en plakte beelden uit het tijdschrift tot collages die hij dan groot naschilderde.

In Keulen hangen die originele collages, soms nog met de rasters erop die Rosenquist gebruikte om de beelden vergroot na te schilderen. Samen met foto- en videomateriaal geven ze een inkijk in de manier waarop hij zijn schilderijen opbouwde. Maar ook de magazines van Life, waaruit hij die beelden haalde, werden opgesnord en hier tentoongesteld. Dat onderzoek leverde volgens Dziewior verrassende ontdekkingen op.Zo blijken de zweetdruppels van Zone eigenlijk voluptueuze, natte tomaten.

Als grafitti

De expo wil zo het werk van Rosenquist in zijn juiste context plaatsen en van nieuwe betekenissen voorzien. "Neem nu Hey, let's go for a ride, een sleutelwerk in zijn oeuvre", legt Dziewior uit. "De titel, de glimlachende vrouw, het flesje bier: altijd heeft rond dat werk een seksuele connotatie gehangen. Maar dankzij de originele foto weten we nu dat op het etiket van dat bierflesje een jockey staat. Dat werpt een heel ander licht op dit schilderij."

Nog een vraag: wat is de relevantie van Rosenquist vandaag nog? Het is makkelijk om de beeldcultuur van de gouden, na-oorlogse jaren in zijn vroege werk te herkennen, maar wat zegt dat nog over het heden? Voor Dziewior zijn die thema's - oorlog en vrede, consumentisme - nog steeds aan de orde, maar zit die relevantie ook in de stijl.

"Het interessante is dat hij nooit stopte. Rosenquist bleef jong." Dziewior wijst naar The Stowaway Peers out at the Speed of Light, een later werk dat van ver iets wegheeft van grafitti die je op een trein zou kunnen aantreffen. "Die vervormde effecten maakte hij door spiegelende folie op een rol te plakken, maar het lijkt wel psychedische digitale kunst", jubelt hij. "Bijna 20 jaar oud maar zo fris, zo nieuw."

James Rosenquist: Painting as Immersion. Tot 4/3 in Museum Ludwig, Keulen, museum-ludwig.de

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234