Zondag 20/10/2019

'Zo diep kan ik met niemand anders dansen'

Voor de kenners: de Belg Wim Vanlessen en de Japanse Aki Saito zijn zo'n beetje het duo Noerejev-Fonteyn van vandaag. Het droompaar danst al twintig jaar samen en viert dat op 15 november met een galavoorstelling van 'Onegin' in de Antwerpse Opera. Maar eerst laten we hun geest vijf pirouettes maken.

Ze zitten kaarsrecht in de sofa. Ze hebben fijne handen. Hun lichaam lijkt frêle, maar het is, op verfijnde wijze, uitermate gespierd. Aki: "Balletdansers hebben vooral sterke voeten en benen, daar schuilt onze kracht. Maar ons hele lichaam is belangrijk. Onze handen. Onze borstkas. Tot en met de hoek waarin we onze kin draaien. Ballet is een kunstvorm. We drukken emoties uit. We dansen abstract, of we vertellen verhalen. Elk detail is van groot belang." Wim: "Ook onze geest is optimaal getraind. Zonder mentale kracht kun je niet, zoals wij, levenslang perfectionist zijn. Weet je dat we soms, als het doek is gevallen, meteen op het podium al opnieuw beginnen te trainen? Het personeel van de opera, of die nu in New York, Parijs, Moskou of Antwerpen ligt, wil graag naar huis. Het is al laat. Hun job zit erop. Maar wij gaan nog even door. We kennen onze prestaties van die avond uit het hoofd, ze zitten nog in ons lichaam. We wéten wat we nog beter hadden kunnen doen, waar we net een minimale fractie - een millimeter, een seconde - tekortschoten. En dus kunnen we niet stoppen. De lat almaar hoger leggen, nooit helemaal tevreden zijn, zelfs niet als de zaal minutenlang een staande ovatie geeft, het hoort erbij. Sterker: het is essentieel."

1. Pas de deux

Aki: "Wim en ik zijn echt wel uniek in de balletwereld. Ik geloof niet dat je ergens nog dansduo's vindt die, op het hoogste niveau, al twintig jaar samen dansen. En eigenlijk dansen we al langer samen.

"Op mijn zestiende won ik de Prix de Lausanne, binnen de balletwereld een prestigieuze prijs voor jong talent. In de jury zetelde de toenmalige directrice van de Koninklijke Balletschool in Antwerpen, Marinella Paneda. Wim, die nadien diezelfde prijs zou winnen, studeerde toen al aan die school. De directrice wilde Wim aan een ballerina koppelen, ze zocht iemand die daarvoor geknipt was. Zij heeft mij van Japan naar Antwerpen gehaald.

"Ik heb, hoewel ik uitsluitend Japans sprak, niet geaarzeld om die stap te zetten, al was ik nog maar zestien. Ik heb ballet, zoals vele vormen van kunst, altijd universeel gevonden. Klassiek ballet is een wereldtaal. Heimwee naar Japan heb ik in al die jaren nooit gehad. Naar mijn familie ook niet. Ja, ik mis hen. Maar ik weet dat ze er zijn als ik hen nodig heb. Die zekerheid volstaat voor mij.

"Wim en ik kennen elkaar nu door en door. We kennen ook elkaars lichaam door en door. Ons lichaam is elke dag anders. Dus het is ook elke voorstelling en elke training anders. Heb jij elke dag om twaalf uur honger? Nee, de ene dag begint je maag al te knorren rond elf uur. De andere heb je pas trek tegen de namiddag. Zonder aanwijsbare reden is je lichaam elke dag origineel, authentiek.

"Als wij samen dansen, sla ik die gewaarwordingen onbewust op. Ik voel hoe Wim zich voelt. Ik meet zijn energiepeil, ik absorbeer zijn graad van nervositeit, zijn spanning, enzovoort. Hij doet hetzelfde bij mij. Dat gaat vanzelf. We wijden er geen woorden aan. Vergelijk het met een moeder die meteen aanvoelt hoe het met haar kind is gesteld. In ons artistieke vak zorgt deze kennis voor een magie die ik met een andere danser niet kan bereiken. Zo diep als met Wim, zo ver voorbij de techniek en de training, kan ik met niemand anders dansen."

Wim: "We dansen niet alleen twintig jaar samen. We hebben ook wereldwijd samen getoerd. Dat wil zeggen dat we zogoed als alle momenten van de dag en de nacht met elkaar hebben gedeeld, op het bed na. We hebben veel respect voor elkaar. Deel van dat respect is ook dat we tamelijk meedogenloos zijn in onze wederzijdse kritiek. Niemand, en zeker het ballet niet, heeft er baat bij als wij elkaar vooral complimenten geven.

"Samen als hoofdvertolkers het toneel opgaan, houdt altijd in dat we weten dat we volledig op elkaar kunnen rekenen, ook in de allerkwetsbaarste momenten. Het slotduet in het ballet Onegin is zo'n extreem fragiel moment. We zijn moe, we hebben urenlang gedanst, gesprongen, pirouettes gemaakt. En toch moeten we nog het beste uit onszelf halen.

"We léven dat duet. Door ons partnership kan Aki zich helemaal laten gaan. Door het grote vertrouwen dat we hebben opgebouwd, kan zij de volledige controle aan mij overgeven. Van mij vergt deze werkwijze een grote verantwoordelijkheid. Een millimeter of een seconde verschil kan een ander resultaat geven. Maar ik ken haar ademhaling. Ik weet wanneer ze haar limiet heeft bereikt, en wanneer ze nog verder kan gaan. Ik speel daarop in, pas mijn kracht daarop aan. En zij wordt zo licht. Ze zweeft. Ze wordt de ruimte. Ze is vrij. Die vrijheid is chemie en magie. Die momenten voel ik opperst geluk. Maar na dat slotduet moeten we weer trainen voor de volgende voorstelling."

2. Perfectionisme

Wim: "Het gaat niet alleen om perfectionisme in de techniek. Dat wij die techniek tot in de puntjes beheersen en onderhouden, vind ik vanzelfsprekend. Hoe zwaar de inspanningen en de trainingen ook zijn. Perfectionisme betekent evengoed: klaarstaan als je moet klaarstaan. Kijk naar de Olympische Spelen. De atleten trainen jarenlang voor een topprestatie. Ze zijn elke dag, van 's morgens tot 's avonds, met hun sportdiscipline in de weer. Dat is een gigantisch en veeleisend engagement. En dan vindt de finale wedstrijd plaats. En dan starten ze met een valse start! Hoe komt dat? Wat gaat er daar mentaal verkeerd? Sterk staan om dé ultieme prestatie te leveren, dat is een mindset die we keer op keer moeten bekomen, of we nu de hoofdrollen vertolken in In the Middle, Somewhat Elevated of Artifact van William Forsythe, of in de klassiekere stukken zoals Het zwanenmeer of Onegin, het geldt altijd."

Aki: "Elke dag focus ik op de vraag: hoe kan ik het nog beter doen? Vaak vragen mensen me: 'Jullie geven toch niet elke avond voorstellingen. Er zijn weken dat jullie niet op het toneel verschijnen. Wat doen jullie al die tijd dan?' Oefenen, oefenen, oefenen. Elke ochtend sta ik aan de barre, twee uur op te warmen. Het begin van een trainingsdag die tot zes uur 's avonds duurt.

"Ik dans, samen met Wim, in binnen- en buitenland met regelmaat Doornroosje, maar als ik niet dagelijks lang en geconcentreerd oefen, zal ik niet uitblinken als Aurora, de prinses. Dat geldt voor alle rollen en voorstellingen. Daarnaast moeten we de perfectie de hele voorstelling aanhouden. Probeer het maar eens: dansen en springen, en dan een perfecte cirkel maken; en ondertussen beeld je je hoofdrol uit, zet je dat karakter neer, neem je de muziek en het orkest compleet in je op, heb je de juiste uitstraling, heb je de choreografie van je hele lichaam onder controle, voel je het publiek, ben je betrokken bij de zaal... (lacht) Maar ik doe het zo graag. Ik heb nog nooit, geen minuut, tegen mijn zin getraind of gedanst."

3. Pijn op spitzen

Aki: "Pijn is zo onlosmakelijk verbonden met mijn vak, dat ik er niet veel aandacht aan besteed. Ik verzorg me goed. Maar natuurlijk doen mijn voeten vreselijk veel pijn na een voorstelling, of na een training. Ik maak er geen punt van. Ik vind het onbelangrijk. Er zijn zo veel andere zaken die mijn aandacht vergen. Ballet is kunst. Ballet is esthetica. Wie schoonheid, sierlijkheid, wil overbrengen, moet lijden.

"Ik herinner me dat ik een paar keer met koorts heb gedanst. Zo ver verleggen wij soms onze grenzen. Je neemt een paar aspirines, en je geeft het beste van jezelf. Met koorts kun je dansen. Met een verstuikte enkel natuurlijk niet.

"Ik voel voorlopig nog niet veel verschil tussen mijn lichaam nu en dat van twintig jaar geleden. Lichamelijk kan ik nog hetzelfde. Bovendien heb ik het voordeel dat ik als Aziatische een moeilijk definieerbare leeftijd heb. Men schat me altijd jonger. Al word ik binnenkort veertig. Ik kan, omdat ik klein en frêle ben, nog altijd geloofwaardig Doornroosje vertolken."

Wim: "De grootste pijnen hebben we al geleden: die hebben met de keiharde danswereld te maken, veel meer dan met lichamelijke pijn. Coaches zijn onverbiddelijk. Audities doen is onverbiddelijk. Dansers worden niet vaak in de watten gelegd. Als voetballers een belangrijke match moeten spelen, gaan ze in quarantaine en worden ze in de watten gelegd. Bij ons geldt het omgekeerde. Wij worden tot het uiterste gedreven. Je moet soms keihard zijn om iemand naar de top te krijgen. Er is geen medelijden. En als je niet goed genoeg bent, mag je het meteen vergeten. De afgelopen twintig jaar heb ik almaar mijn grenzen verlegd.

"Het voordeel van ouder worden, is dat je je lichaam, en ook je geest, beter leert kennen. Je weet hoe je kracht met persoonlijkheid kunt compenseren. Je leert dat het zinvol is om, enkele dagen voor een voorstelling, niet voluit te gaan tijdens de trainingen. Je spaart je krachten op. Je wordt mentaal sterker en ook rijper. Als jonge danser wil je vooral krachtig dansen. We naderen beiden de veertig: we weten wat liefdesverdriet is, hoe het voelt om iemand te verliezen, wat melancholie is. We dansen dus anders. Als jongeling ken je de diepte van die gevoelens niet, en kun je die pijn dus ook niet zo diep uitdrukken. Een danser moet het fysieke aspect van zijn beroep overstijgen.

"Natuurlijk helpt de erkenning: Aki en ik zijn door Dance Europe, het belangrijkste danstijdschrift, twee keer tot Danspaar van het Jaar uitgeroepen. Die ambitie om de beste te zijn, delen we. Ik denk dat passie en ambitie, de onweerstaanbare drang om binnen onze kunstdiscipline te excelleren, alle pijn verzacht, zelfs helemaal doet vergeten.

"Al ben ik niet van grote blessures gespaard gebleven. Ontstoken buikspieren die maar niet wilden genezen en die me maandenlang verplicht hebben om aan mijn lichaam te gehoorzamen en het te laten herstellen. Meniscus gescheurd. Enkelligamenten gescheurd. Erg en niet erg. Ik ben ervan overtuigd dat de beste en meest succesvolle dansers mensen zijn die deze hindernissen weten te overbruggen, die ze benutten om te groeien."

4. Ballet Vlaanderen in de wereld

Aki: "Ik dans hier al sinds mijn zestiende. Voor mij is het Ballet Vlaanderen mijn wereld. Hier is alles begonnen. En het mag van mij nog heel lang doorgaan."

Wim: "Ons ballet staat aan de wereldtop. We moeten het alleen meer tonen. En we zouden onze topdansers meer in de schijnwerpers moeten durven te zetten. Hen ook meer in de algemene media moeten betrekken. Tot nog toe gebeurt dat te weinig. Maar de wereld heeft behoefte aan onze kunst. En wij moeten die kunst, en de persoonlijkheid van dansers, meer naar de wereld brengen.

"Ons werk, onze uitstraling, houdt niet op na het podium. We kunnen een bredere, culturele rol spelen. In België ontbreekt dat lef nog. Maar kijk naar de dansers van het New York City Ballet, naar die van het Bolsjoitheater in Moskou, The Royal Ballet in Londen. Die worden door een groot deel van de samenleving op handen gedragen. Ze zijn rolmodellen. Ze staan voor keuzes en engagement, voor een leven voor de kunst, voor discipline, sierlijkheid, noem maar op. Onze voorstellingen van Impressing the Czar in Parijs zal ik nooit vergeten. Elke avond stond er aan le Théâtre de Chaillot een rij aan te schuiven. Alsof we rocksterren waren."

5. Het ballet 'Onegin'

Wim: "Deze voorstelling, naar de novelle van Poesjkin, is een meesterwerk. De choreografie, de emoties, het verhaal, de muziek, alles valt samen. Ik zal het verhaal kort schetsen. Tatjana en Onegin worden tot elkaar aangetrokken. Maar Tatjana is een gewoon meisje en Onegin een dandy; hij wuift de liefde van Tatjana arrogant weg. In een duel doodt Onegin zijn vriend, Lenski. Onegin trekt daarna naar een andere stad, ook omdat zijn geweten knaagt. Een paar jaar later keert hij terug. Hij ontmoet een mondaine Tatjana, ze is met een prins gehuwd. Met alle liefdesverdriet en vergeefse avances tot gevolg.

"Aki is Tatjana. Ik ben Onegin. Onegin mogen dansen is een geschenk, want maar heel weinig gezelschappen krijgen de rechten om het te dansen. Het is ook een ballet dat tot in de puntjes is vastgelegd. Je moet alles exact uitvoeren zoals het beschreven is. En de personages leggen, zoals het verhaal schetst, een lange weg af. Het is aan ons om de toeschouwers mee te nemen. Om hen in het verhaal te doen geloven. Wij acteren dus. Wij zijn Onegin en Tatjana. Dat is uitputtend. Maar de voldoening is zo groot."

Aki: "Ik houd ervan als er vaart in het verhaal en in de dans zit. Onegin biedt die twee zoals geen ander. Daarnaast is het een klassieke opvoering die tegelijk modern is. Technisch gezien gaat het ook om een zeer zwaar ballet waarin de ene lift de andere opvolgt. Heerlijk. Ik denk ook dat ik nu, juist omdat ik ouder ben, de rol van Tatjana beter kan uitvoeren dan vroeger. De levenservaring zit in mijn bewegingen en uitstraling. Want als ik het hier over schoonheid heb, bedoel ik natuurlijk net zo goed de schoonheid van de lelijkheid in het leven. Die lelijkheid die je pas kunt vatten als je meer van het ware leven kent."

Met dank aan Felixpakhuis en het MAS Onegin, met Wim Vanlessen en Aki Saito, Ballet Vlaanderen, Opera Antwerpen op 16, 20, 21, 22 en 23 november.
De galavoorstelling is op 15 november.
Tickets via 070 22 02 02 of online, via www.operaballet.be

Hij

Geboren in Neerpelt, in 1975

Werd opgeleid aan de Koninklijke Balletschool Antwerpen

Sloot zich in 1994 aan bij het Koninklijk Ballet Vlaanderen, waar hij al snel opklom naar de rang van principal dancer

Verzamelde al een volle prijzenkast, o.a. 4 x 'Best Male Dancer of the Year' volgens Dance Europe Magazine

Kreeg veel lof voor zijn rollen in o.a. Het zwanenmeer, Giselle, Romeo en Julia, La Bayadère...

Zij

Geboren in Morioka, Japan, in 1974

Begon op haar zevende aan een balletopleiding en won in 1990 de eerste prijs in de Japanse Competitie voor Jonge Dansers

Trok een jaar later naar België om te gaan studeren aan de Koninklijke Balletschool Antwerpen

Sloot zich in 1994 aan bij het Koninklijk Ballet Vlaanderen, waar ze in 1998 opklom tot de rang van eerste soliste en in 2004 tot principal dancer

Ontving in 2007 de 'Ballet 2000' Critics Award in Cannes

Op haar repertoire o.a. Het zwanenmeer, Coppelia, De

notenkraker, Giselle...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234