Maandag 18/01/2021

Zit het echt goed?

'Als we Xandee maar niet achternagaan. Ze kon niet verliezen, alleen maar winnen. En ze verloor toch.' De oranje troepen van CD&V maken zich op voor de laatste campagneweek. Bussen, plakken, canvassen. Het is in vijf jaar niet meer zo plezant geweest. Toch piekeren ze zich tussendoor suf. Houdt de nieuwe, bevrijdende wind die dankzij de oppositiekuur door de gelederen woei wel stand, als ze er straks weer bij zijn? En zijn ze er wel bij? 'Een beetje herstel voor Groen!, minder verlies voor VLD dan voorspeld en de SP.A die standhoudt, en we mogen het op onze buik schrijven. Remember Guy Verhofstadt in 1995.' Zeven berichten uit een partij die in weinig lijkt op de CVP die in 1999 uit de regering vloog.

Filip Rogiers / foto's Tim Dirven

"Doe die pancarte weg! Te laat, hij heeft het al gezien."

Op de eerste verdieping van het krap bemeten lokaaltje van CD&V Genk legden de plaatselijke christen-democraten in de herfst van vorig jaar hun ziel voor elkaar bloot. Vrij en vrank praatten ze over hun imago, over hoe anderen en zij zichzelf zagen. De lokale verantwoordelijke voor de communicatie - hoe klein ook het gat, overal is er tegenwoordig iemand "bevoegd voor de perceptie" - heeft dat zelfportret ijverig in kleefletters op een pancarte gezet. Die wordt bij elke vergadering ter herinnering boven op het rek gezet.

"CD&V is saai, grijs, vrij stabiel, geen fierheid, dictatoriaal, conservatief, clan", staat er. "Die analyse is gemaakt zonder mandatarissen erbij, enkel onder bestuursleden", zegt Marc Martens, Genks campagneleider. In het zaaltje zitten twee jonge vrouwen adressen te schrijven voor Jo Vandeurzen, duwer bij de opvolgers voor het Vlaams Parlement, schijnkandidaat dus. De briefschrijfsters zijn saai noch grijs. Hetzelfde geldt voor de voorzitter van CD&V Genk, Tom Arts (38), en voor Marc Martens, die nochtans al geruime tijd meedraait in de partij. "Op mijn zestiende reed ik al rond met een vlagje voor onze burgemeester Jef Gabriels op mijn fiets."

Daags na de 'nationale' verkiezingsnederlaag op 13 juni 1999, en bij het begin van de oppositiekuur, lag er ook in de Brusselse Tweekerkenstraat al een proeve tot zelfkritiek op tafel. Europarlementslid Marianne Thyssen had het ook over "saai" en "oubollig", al moest wie in de CVP zulke scherpe woorden in de mond nam, zich toen nog reppen om te zeggen dat niet hijzelf maar "de buitenwereld" de CVP zo zag. De zelfkritiek haalde aanvankelijk weinig uit. Nog jaren zouden vooral de oudgedienden van de partij in hun eigen gemijmer over wat er op 13 juni 1999 verkeerd was gelopen niet veel verder komen dan dat het de schuld van de zieke kippen was geweest. En van de kiezers natuurlijk, die zich schromelijk vergist hadden. Dat de partij sinds de Tweede Wereldoorlog jaarlijks gemiddeld 0,66 procent verlies optekende, ach, het is een detail. Aan de basis zijn ze daar vaak nuchterder in dan aan de top. Aan de basis moet er niet zo nodig veel schijn worden opgehouden. "De CVP een machtige partij?", zegt Danny Van Assche (32), districtraadslid in Wilrijk. "Dat is om te lachen. Ik ben actief in de CVP sinds 1989 en ik heb nog nooit een verkiezingsoverwinning meegemaakt."

De partij die er nu staat, is, euh... even spieken op de pancarte in Genk, "verrassend" en "jong" en "dynamisch". Het is dat het zo'n cliché is geworden, sinds CVP-voorzitter Johan Van Hecke tien jaar geleden zijn dromen voor werkelijkheid nam, maar het is nu wél zo: Le nouveau CD&V est arrivé. Ouderen zijn aangestoken door het jong geweld dat zich na 1999 als een komeet in de partij schoot. We ontmoetten de afgelopen weken lokale partijvoorzitters die de kaap van de twintig nog maar net gerond hebben. We kwamen terecht in bestuursafdelingen die van nul zijn heropgebouwd na 1999. Bref, we zagen een CD&V die nooit geweten heeft wat het eigenlijk betekent om aan de macht te zijn. Klaagden de jongerenafdelingen van PVV of SP vroeger over de gigantische middelen die de eerbiedwaardige CVP-jongeren van hun moederpartij kregen, het is nu omgekeerd. "We hebben hier in Limburg de grootste en politiek actiefste jongerenwerking van Vlaanderen", zegt de voorzitter van Jong-CD&V Limburg, Ruben Lemmens (21), die op zijn negentiende de jongste jongerenvoorzitter ooit was. "Mijn collega's van andere partijen hebben het moeilijker, want al het interessant jong volk dat daar de kop opsteekt, wordt weggeplukt voor studiediensten en kabinetten. Daar staat tegenover dat de jongerenafdelingen van SP.A en VLD het professioneler kunnen aanpakken, want ze krijgen meer middelen van hun partijen. Maar wij hebben dan weer het voordeel dat we vrijer en zuiverder aan politiek kunnen doen."

Veel piepjong volk gezien in CD&V-land de afgelopen weken, en altijd in nagenoeg perfecte harmonie met ouderen die al meedraaien in de partij sinds die nog massaal te kerke ging. "Ik heb grijs haar", zegt Roel Vanhandenhove, voorzitter van CD&V Wilrijk. "Daar kan ik geen jongeren mee werven. Soms is dat wel eens pijnlijk, maar het is nu eenmaal zo. Ik laat het woord graag aan Danny hier, ons districtraadslid. Hij is er nu tweeëndertig." Roel heeft een T-shirt met boodschap aan: "Ik ben geen 50. Ik ben er 18, met 32 jaar ervaring."

De lezer kan nu denken: het is opgezet spel, ondergetekende zal wel bewust op zoek zijn gegaan naar vernieuwing in CD&V. Of erger, hij heeft zich klakkeloos laten gidsen door de pr-machine van Yves Leterme. Wel, het is niet waar, ik heb lukraak speldjes geprikt op de provinciale kaarten van Antwerpen en Limburg. En ik ben de christen-democraten in hun nest gaan betrappen. In Schoten, Wilrijk, Hoboken, Hasselt en Genk.

De nieuwe CD&V staat er. Maar hoe duurzaam is de energie die is vrijgekomen door vijf jaar oppositie? En is ze wel opgewassen tegen de kracht van geplogenheden zoals ze door veertig jaar macht geïnterioriseerd zijn geraakt? "Dat vind ik nu ook zo jammer en Yves Leterme laat er zich al eens aan vangen", zegt Ruben Lemmens. "Krijgen we vragen over na 13 juni, en hoe wij dit of dat dossier zouden behandelen, dan steekt de voorzichtigheid alweer de kop op, dan gaan sommigen vanuit die diep gewortelde beleidsreflex alweer op eieren lopen. Fout! Tot 13 juni moeten we oppositie voeren, niets anders."

TUSSEN PAARS EN BLOK

"De campagne is mij iets te soft", zucht Ludwig Caluwé op een avond in Schoten. Een verhitte avond, met een hoorzitting over de geplande afbraak van de smalle Hoogmolenbrug over het Albertkanaal en de bouw van een nieuwe, bredere brug. Het is een puzzelstukje van het Masterplan Antwerpen van de Vlaamse regering, die ter wille van de economische expansie van de haven de mobiliteit in het Antwerpse wil vlot trekken. De Schotense coalitie van CD&V, VLD en SP.A is daar wel voor, maar tegen de verbreding van de Hoogmolenbrug. "Twee keer twee baanvakken, een rotonde met 70 meter diameter op een hoogte van 8 meter boven het maaiveld", zegt burgemeester Harrie Hendrickx (CD&V). "In sommige straten van het dorp wil dat zeggen: 50 procent meer verkeer. En dan is er ook de dreiging dat we toch nog een autostrade, de A102 van Merksem naar Wommelgem, over ons heen krijgen. De gemeente werd niet gehoord. Of toch, pro forma. Begin september vorig jaar kregen we van de Vlaamse regering de vraag om tegen het einde van de maand ons advies te geven over drie voorgestelde tracés die op de tekentafels van de ingenieurs werden uitgedokterd. De Schotenaars pikken dat niet."

Dat ze het niet pikken, de Schotenaars, bleek uit de opkomst die avond. Meer dan vijfhonderd geïnteresseerden, terwijl er maar driehonderd uitnodigingen waren verspreid en de zaal navenant te klein was. Tientallen Schotenaars keerden onverrichter zake en luid vloekend huiswaarts. En het wantrouwen was al zo groot. En straks moet er ook weer gestemd worden, in een dorp waar één op de drie inwoners Vlaams Blok stemt. Goed, burgemeester en schepenen zijn unaniem tegen de plannen van Brussel, maar ze zijn ook lid van partijen die tot 13 juni stemmen moeten ronselen. CD&V kan bij monde van de burgemeester en tweede schepen Gerd Adriaensen zonder 'ja maar' of 'nee misschien' spreken. De plaatselijke VLD en SP.A, en ook de aanwezige VLD-vertegenwoordigers van Merksem en Antwerpen, moeten iets meer met de rem op praten. Want dat Masterplan Antwerpen is het werk van hun partijen in de Vlaamse regering. Dat de betrokken ministers, Dirk Van Mechelen (VLD) en Gilbert Bossuyt (SP.A), hun kat hebben gestuurd naar de hoorzitting doet de sfeer in gemeentelijk ontmoetingscentrum Cogelshof geen goed. "We wachten een verkeersstudie af die in het najaar zal klaar zijn", liet het kabinet Bossuyt weten. En het najaar, zo weet iedereen, dat begint ná 13 juni.

Zo bitsig de avond daar in Schoten, zo soft verloopt volgens Ludwig Caluwé dus de 'nationale' verkiezingscampagne. "Als het over paars gaat, hebben we de publieke opinie nu wel mee. Maar we moeten niet alleen van paars winnen. En daar maak ik me zorgen over, met de kabbelende campagne zoals ze nu gevoerd wordt, maak je bij de onderstroom van het Blok-electoraat niets los."

Schepen Adriaensen, collega Nico Vissers en alle anderen in het napratende gezelschap in het café van Cogelshof zijn het erover eens: Caluwé zorgde voor het moment van de avond. Dat kwam zo. Fijntjes had hij het eerst over paarse ministers die, "eens te meer", hun verantwoordelijkheid ontlopen. Instemming op alle banken, ook achter de tafel van burgemeester, schepenen en gemeenteraadsleden. Vanachter die tafel, alsof hij er helemaal bij hoorde, mocht ook het gemeenteraadslid van het Blok, Tim Willekens, een proper gekapte jongeman, het standpunt van zijn partij toelichten. Het Blok is tegen de plannen voor de Hoogmolenbrug, zoals het Blok het ook niet eens was met de manier waarop de leien en de ring worden heraangelegd. Toen vroeg Caluwé nog eens het woord. "Sommigen steken zich hier goed weg, en dan heb ik het niet alleen over de meerderheidspartijen in de Vlaamse regering. Zo lees ik in de verkiezingspropaganda van het Blok..." Prompt wordt hij overstemd door protest uit de zaal. "Dat is smerig! Daarvoor zijn we niet gekomen." Maar Caluwé gaat toch door. "Ik begrijp dat sommigen dit niet graag horen, maar ik wil u toch een stukje voorlezen uit de nationale verkiezingspropaganda van het Vlaams Blok. Die partij is namelijk voor de A102, terwijl we daar hier in de zaal allemaal tegen zijn."

Tim Willekens kijkt niet op, maakt geen aanstalten om Caluwé tegen te spreken. Waarom zou hij ook? In de zaal spreken velen voor hem, en dat is ook zo daarbuiten onder de mensen die in het begin van de avond bij gebrek aan plaats boos zijn afgedropen. Onder de nationale schijnwerpers huldigt Yves Leterme het adagium om zo weinig mogelijk over het Blok te praten. Lokaal gaat het er harder, moediger ook, aan toe. Doe de stemtest, en het is nogal wiedes dat het Vlaams kartel louter en alleen door het communautaire programma van de N-VA van alle partijen "het dichtst" bij het Blok staat. Op het terrein laat het Blok geen gelegenheid onbenut om dat amalgaam te voeden.

Overal regent het in Vlaanderen klachten over de ploegen van het Blok die affiches overplakken. "Maar niet de onze", zegt Robert Moens (37), N-VA-voorzitter in Wilrijk. "Als ze ons tenminste op de affiche zien staan. Bart De Wever, daar kunnen ze niet naast kijken, die laten ze hangen. 'We zijn toch Vlaamse broeders niet?', zeggen de Blok-plakkers dan tegen mij. 'Waarom overplakken jullie dan wel de kartelaffiches?', vraag ik. 'Oeps, we hadden niet gezien dat de N-VA er ook op stond.'"

CD&V is groot en de N-VA is klein. Wat hij met dat verhaal maar gezegd wilde hebben, Robert, is dat het ook wel wáár is dat het kartel onvoldoende zichtbaar is op de affiches die CD&V heeft laten maken. "Vooral dan op de fluor-affiches." Dat zijn tijdens de campagne zo van die kleine wrevelpuntjes tussen CD&V en N-VA, niets in vergelijking met de Vlaamse spagaat die na 13 juni dreigt. Of niet?

DE V VAN VLAAMS

"Het wordt toch niet meer zoals in de jaren vijftig hier in Wilrijk", zegt CD&V-voorzitter Roel Vanhandenhove. "Toen was het hier hard tegen onzacht tussen de katholieken en de Vlaams-nationalisten, met handtastelijkheden toe. De Volksunie stond hier vrij sterk en ook bij de politie had je toen behoorlijk wat VU'ers." Een half jaar voor Yves Leterme en Geert Bourgeois hun akkoord ondertekenden, op Valentijn, was het kartel in Wilrijk al beklonken. "Op de jaarmarkt na de verkiezingen van 18 mei 2003", zegt Robert. "We hebben er twee uurtjes over gepraat, met Roel en met Danny, en het was in orde."

"In Wilrijk zitten we met het Blok in de oppositie", zegt Danny Van Assche. "Overal moet er een sterke democratische partij in de oppositie zitten. Daarom ben ik tegen monstercoalities zoals in Antwerpen, tegen een tripartite ook op Vlaams niveau."

Robert Moens doet niet flauw over het waarom van een kartel. "Omdat het gedaan geweest zou zijn met de N-VA. We haalden de kiesdrempel niet vorig jaar. Ik ben er 100 procent zeker van dat we nu met het kartel twee zetels halen, voor Bart De Wever en Kris Van Dijck. En als je een eigen fractie binnen het kartel kunt behouden, zo is het ons beloofd, dan kunnen we opnieuw beginnen te groeien. Als dit kartel lukt, voorspel ik u dat er veel water naar de zee zal beginnen te vloeien. En ik bedoel dan: water dat in de loop der jaren naar het Blok is gevloeid."

Oudere VU'ers willen de V van CD&V nog wel eens associëren met Verraad voor de Vlaamse zaak, maar daar haalt Moens de schouders voor op. "Ach, als je Bert Anciaux hebt meegemaakt. Ik heb toen zoals zovelen afgehaakt. En zoals velen ben ik weer actief geworden toen Geert Bourgeois de N-VA oprichtte. Ik ken zelfs iemand die van VU naar Agalev was overgestapt en nu weer bij ons zit."

Zeker in Antwerpen en Limburg herkennen veel N-VA'ers zich nu zelfs in het gevoel dat ook Johan Sauwens had toen hij naar CD&V overstapte: het is een beetje thuiskomen. Het is moeilijk voor een N-VA'er om principiëler Vlaams te zijn dan de jonge CD&V'ers die in het Limburgse de dienst uitmaken, en die met leeggeschudde kop bij de partij kwamen ná 1999. "Ik ben dertig en ik heb veel uit de geschiedenisboekjes moeten leren", zegt Dave Hendriks, CD&V-jongerenvoorzitter in Hasselt. "Toen onze senator Erika Thijs Luc Van den Brande uitnodigde voor een praatavond bij haar thuis, werd die geschiedenis plots tastbaar. Daar heb ik Van den Brande voor het eerst ontmoet. Het doet je toch wel iets om het eens te horen van iemand die er niet alleen bij was, bij de staatshervorming, maar die er ook een motor van geweest is."

"Als minister-president had hij misschien de uitstraling van een droge haring", herinnert Ruben Lemmens zich nog. "Maar zijn verdiensten zijn groot. Noem hem gerust de Vlaamse 'paus'. Hij is er door de partij niet voor beloond, maar hij is er ook de man niet naar om daarover te klagen. Ik heb hem leren kennen in de Boetfortgroep."

Lemmens is de jongste invité van de Boetfortgroep, de Vlaamse denktank van CD&V. U zult vruchteloos zoeken naar een link op de website van de partij. "We worden wel erkend door de partij", zegt Lemmens. "Maar we kunnen verder gaan in onze standpunten." Twee jaar geleden, na het Congres van Kortrijk van 2002 waar de CVP vervelde tot CD&V en het confederalisme als partijpunt goedkeurde, verzamelden Luc Van den Brande en Johan Sauwens een groep jonge christen-democraten rond zich in het kasteel van Boetfort in Melsbroek. "Een standvastige christen-democratische actie- en drukkingsgroep voor Vlaanderen", zoals ze het zelf noemen. Ze werken in de luwte, maar zijn niet zonder invloed. Het is deze groep die ijverde om het confederalisme in het partijprogramma in te schrijven, en het is ook de Boetfortgroep die, zeggen ze zelf, de N-VA in het kartel loodste. Het zijn wel Yves Leterme en Jean-Luc Dehaene die dat kartel op de Aeropolis in Schaarbeek, zetel van de christelijke arbeidersbeweging ACW, gingen verkopen. "Niet verkopen of verdedigen", zegt ACW-baas Jan Renders daarover. "Ze kwamen hun beslissing toelichten". Renders verzette zich vorig jaar nog openlijk tegen dat kartel.

De CD&V-jongeren in Limburg vinden hun nationale collega's iets te soft. "Daar praten ze over respect en de warme samenleving", zegt Lemmens. "Dat onderschrijven wij wel, maar Limburg heeft wat hardere politieke stellingnames nodig. De vergrijzing zal hier het hardst toeslaan na 2010 en ook sociaal-economisch zijn we altijd een beetje achtergesteld. En wij zetten de V van Vlaams ook feller in de verf."

"Jong-CD&V nationaal is gewonnen voor een linksere koers, wij zien het rechtser", zegt Dave Hendriks. "Zeker na het congres van Kortrijk is het onze taak om op een democratische manier vooral een Vlaamse partij te zijn. Dat is bij de omvorming van CVP naar CD&V in het begin niet al te hardgemaakt, om de zuil niet te veel te bruuskeren. Maar nu moeten we ons ondubbelzinnig Vlaams profileren. Ik zou de steun van het ACW op de helling durven te zetten om die koers te kunnen varen."

Diezelfde avond, in Genk, verwelkomt Johan Sauwens de drie CD&V-kandidaten van het Genkse, alledrie van ACW-signatuur, even warm als alle andere kandidaten. Met z'n allen zijn ze bij valavond in een niet aflatende autocaravaan een industrieterrein opgereden. Daar heeft Sauwens van een curator voor een prikje de kantoren van een failliet bedrijf kunnen afhuren, waar hij de plakkers nu op een feestje trakteert. Sauwens' eigen chauffeur brengt met een orkestje Limburgse schlagers. De tapkraan staat open en Sauwens gaat in de met CD&V-affiches behangen zaal zelf rond met een grote schaal vol boterhammen met kaas en hesp. Alsof hij er altijd al bij gehoord heeft.

"Hij hoort er dan ook bij", zegt Dave Hendriks. "Voor een aantal oude CVP'ers die onder de Tweede Wereldoorlog hebben geleden, was het even slikken. Sauwens heeft zijn verleden en hij was een groot verdediger van amnestie. In Limburg is dat niet vanzelfsprekend. Maar Sauwens heeft het weggemasseerd. Hij is de baan opgegaan, is hoogstpersoonlijk aan elke militant gaan uitleggen waarom hij erbij hoort."

In Limburg hebben zwart en wit dieper en langer in het collectieve geheugen gesneden dan elders in Vlaanderen. Limburg was de eerste post voor de in mei 1940 oprukkende Duitsers en het collaborerende VNV stond hier sterk. "De haat zat echt diep", zei Jos. Bouveroux, die er in 1984 een boek over schreef en zich erover verwonderde dat het ook toen nog zo diep zat. Maar het is nu alweer eens twintig jaar later.

"Och, de meeste N-VA'ers komen uit de CVP van veertig jaar geleden", zegt de oudere Jos Gaens, voorzitter van CD&V Winterslag sinds "twintig, maar het kunnen er ook dertig jaar zijn". "Dat ware rare tijden hier in Limburg, zo na de oorlog. Ik moet daar geen tekening bij maken. Bij sommige mensen is dat blijven hangen, maar in wezen is er geen verschil tussen CD&V en N-VA. Ook de overkomst van Johan Sauwens lag misschien hier en daar nog wat gevoelig, maar eigenlijk is dat er uit. En weet u waarom? Omdat de jongeren die nu in de partij de dienst uitmaken, de naoorlogse tijden niet hebben meegemaakt."

"De N-VA is aanvaard", zegt Tom Arts, voorzitter CD&V Genk. "Wel hebben we deze keer vooraf aan de mensen die een bord van CD&V willen plaatsen, gezegd wie er op de affiches zou staan. Om misverstanden te vermijden. We hebben niet één weigering gehad. Enfin, vooral de ouderen kunnen er nog wel eens problemen mee hebben en die vragen we dan ook niet om borden te plaatsen. Bij de jongeren speelt dat geen enkele rol meer."

'STEVAERT NOEMT ONS RECHTS, DE VLD LINKS. LAAT ZE DAT VOORAL HERHALEN TOT 13 JUNI'

"Laat de buitenwereld ons maar in zoveel mogelijk hokjes proberen te duwen", zegt Tom Arts. "Dan klitten we des te beter samen. Vier jaar geleden ging het tijdens de campagne zo: als wij een kaartje verstuurden of ons ergens lieten zien, werden we afgeschilderd als conservatievelingen, reactionairen. Nu is dat een beetje anders, ik ben er voorzichtig in. Maar de buitenwereld heeft blijkbaar altijd iets nieuws nodig. Nu lees ik dat we een ACW-partij zouden zijn. Onzin. Het klopt dat het ACW overal goede plaatsen op de lijsten heeft gekregen. Maar ik ben partijvoorzitter geworden zonder dat ik tot welke stand dan ook behoor en ik heb ook nooit druk gevoeld om kleur te bekennen. Ik moet er hartelijk om lachen als ik hoor dat alleen CD&V zijn standen zou hebben. Hallo? Ooit al gehoord van de manier waarop Steve Stevaert zijn Voorzorg hier in de watten legt? En de VLD en hun Liberaal Ziekenfonds en het ACLVB? De VLD verzoent toch ook zeer libertijnse standpunten met veeleer rechtse standpunten? Dat is eigen aan een volkspartij. Goed, de VLD heeft er een prijs voor betaald. Ik hoop dat CD&V niet in de oude fout zal hervallen, dat ze niet ook een of andere stand of strekking al te zeer zullen voortrekken."

Tom Arts vertelt het ons in het lokaal van CD&V Genk, Centrum, op de Dieplaan. Om er te geraken moet je een gangetje door tussen enerzijds het huis van de middenstanders, Unizo, met hun eigen taverne, Martinushuys, en anderzijds de gebouwen van de christelijke arbeidersbeweging ACW, met lokalen voor ACV, Christelijke Mutualiteiten en Familiehulp, alsook hun eigen taverne. En aan de overkant van de straat staat het stadhuis (absolute meerderheid CD&V).

Of de lagere lasten en andere liberale beleidsmaatregelen hun doelpubliek niet in de verleiding hebben gebracht, vroegen we in het Martinushuys aan Jos Gaens en zijn secretaris André Franssen. "Bwah, in het begin misschien heel eventjes", zegt Gaens. "Maar de ogen zijn snel opengegaan. Een goede basisstructuur is cruciaal." Daaronder moet worden verstaan: "Dat we nooit vergaderen zonder onze gekozen mensen in stad of OCMW. Ze moeten een goede reden hebben om een vergadering over te slaan. Als ze niet komen, gaat de vergadering niet door. Als er dan punten worden aangeraakt, wordt dat opgeschreven. En dan blijven we onze mensen daar aan herinneren tot het opgelost is." Franssen, gestreng: "We vergaderen niet om te vergaderen. Het moet iets opleveren."

"Als jongerenvoorzitter heb ik de standenpartij CVP nog meegemaakt", zegt Arts. "Vooral toen we naar de verkiezingen gingen als regeringspartij. Het ging er hard aan toe op de vergaderingen over de lijstvorming. Voor een twintiger die nu actief wordt in de partij doet de stand er niet toe."

Kristof Waterschoot (23), sinds januari voorzitter van CD&V Hoboken: "De spanningen tussen CD&V en N-VA zijn stukken minder dan vroeger binnen de CVP zelf. De oorlog tussen het NCMV (de oude naam van Unizo, FR) en ACW, dat was iets anders. Er lopen er vandaag nog rond in de stad. Maar die standen vandaag? Mensen liggen er niet wakker van. Ze willen zeker zijn dat ze een rusthuis zullen vinden op hun oude dag. En of dat nu links of rechts is, doet er niet toe." "Ik vind het heel comfortabel dat de VLD voortdurend zegt dat we een ACW-partij geworden zijn", zegt Danny Van Assche, Wilrijk. "En dat Steve Stevaert het over het conservatief kartel heeft. Laat ze dat vooral nog veel herhalen tot 13 juni, want het bewijst dat we perfect op koers zitten. In het midden."

ODE AAN STEFAAN DE CLERCK EN DE GEEST VAN DE OPPOSITIE

Yves Leterme is een ACW-mandataris, De Clerck was dat niet. Leterme staat mee op een in West-Vlaanderen verdeeld pamfletje dat oproept om op "onze ACW-kandidaten" te stemmen. Hendrik Bogaert is géén door het ACW erkend mandataris, zoals dat heet. Voorafgaand aan de federale verkiezingen van vorig jaar kreeg hij van Stefaan De Clerck nog de halve belofte dat hij op 13 juni 2004 de kopman mocht zijn in West-Vlaanderen. Bogaert staat nu op de twintigste plaats. De Clercks eigen naam is fout ("Declerck") gespeld op het ACW-kaartje. Was het echt alleen zijn wolligheid die hem als voorzitter nekte?

Je kunt daar met het vergrootglas op zitten, en dat doen de betrokkenen in de provincie zelf nog altijd, maar de generatie die zich de afgelopen jaren in de partij heeft warmgelopen - néé, niet voor een job op een kabinet - heeft met die 'voorpaarse' CVP-manieren uitstaans noch voeling. Voor 1999 was je in de CVP jong tussen vijfentwintig en vijfendertig, nu is dat jonger dan vijfentwintig. Als na 13 juni CD&V opnieuw een huis met vele kamers mag worden genoemd, zal dat om andere redenen zijn.

In de buitenwereld wordt amper nog over Stefaan De Clerck gesproken, maar wij maakten de afgelopen weken mee hoe jonge en minder jonge CD&V'ers spontaan de lof zingen van de burgemeester van Kortrijk. "Stefaan De Clerck is vorig jaar verguisd", zegt Ruben Lemmens, "maar hij was wel de architect van het congres van Kortrijk. Hij heeft zijn nek uitgestoken om mensen kansen te geven."

Sommige jongeren staan ook nog wel eens stil bij de oud-partijgenoten die de rekening van de oppositiekuur hebben betaald. "Annemie Turtelboom, Raf Vermeire en andere jongeren zijn ontgoocheld vertrokken naar de VLD", zegt Annelies Verlinden, Schoten, en kandidaat voor het Vlaams Parlement. Ze kwam er in 1999 bij toen de partij 'out' was en heeft "nooit de periode meegemaakt dat je bij de minister op de koffie mocht". "Wat Turtelboom en Vermeire aan pionierswerk hebben verricht in de CVP, daar hebben de blijvers toch de vruchten van geplukt. Het is zo pijnlijk als je dan ziet dat ze nu mee hun steun verlenen aan een laag-bij-de-grondse anti-CD&V-campagne."

Dat de oppositie goed was/is geweest/blijft voor de partij, elke CD&V'er is het er vandaag over eens. Maar het werd en wordt toch heel verschillend beleefd. Hoe jonger hoe positiever. Zoals Dave Hendriks het ons in Hasselt vertelde: "Ons groot voordeel is dat we ons provinciaal bureau gevormd hebben ten tijde van de oppositie. Er zit geen enkele opportunist in."

Hoe verder boven de dertig in Limburg, hoe gemengder de ervaring met de oppositie. In sommige gevallen is er zelfs sprake van een trauma. De CVP kreeg hier namelijk niet in 1999 maar al tien jaar geleden een ezelsstamp van paars. "Een monsterverbond in de provincieraad tegen ons", zegt Jos Gaens. "Wij waren de grootste, maar de twee kleine gooiden zich samen tegen ons. Dat was een poging om de ruggengraat van de CVP te breken. We zijn daar zeer rustig bij gebleven." Secretaris Franssen fronst de wenkbrauwen. "Wat zeg ik?", herstelt Gaens zich. "Woest waren we! Maar het is mislukt. De mensen hebben dat niet in dank aanvaard. Sinds 2000 is alles hier weer normaal. Paars brokkelt af in Limburg."

Iedereen die de periode voor 1999 heeft meegemaakt, heeft moeten leren dat wat toen normaal was het niet noodzakelijk altijd zou blijven. Ook Gaens en Franssen. "We gaan de fakkel doorgeven aan de jongeren, hé André". "Zeker Jos." In Wilrijk, bij Roel Vanhandenhove - 18 jaar, 32 jaar ervaring -, is het al zo ver. "Zonder dat we er veel moeten voor doen trekken we sinds de jaarwisseling jonge mensen aan. Soms zie ik ze komen en vraag ik voor de zekerheid of ze toch wel bij CD&V moeten zijn? Ja. 'Kom er dan maar in', zeg ik, 'maar vergeet niet om tegen onze schenen te schoppen.'" "Toen men ons jaren geleden vroeg hoe het met onze 'ledenwerving' stond, hoorden we het in Keulen donderen", vertelt Danny Van Assche. "'Hoezo ledenwerving?' We moesten daar niets voor doen. Hoe verder de jaren negentig vorderden, hoe minder de mensen zich spontaan kwamen aanmelden. Toen moesten we pas gaan werven. Nu ineens is dat er opnieuw, de spontane aanmeldingen. Al is het vrij recent. Sinds december. Met CD&V zou het gedaan zijn, hebben er velen gedacht. En de opportunisten zouden alle kanten op stuiven. Er is toen een kleine uitstroom geweest, ja. Maar veel merkwaardiger was dat heel wat papieren leden in 1999 juist geactiveerd zijn."

De geest van de oppositie waart ook rond in het bizarre gezelschap dat samen het bestuur van CD&V Hoboken uitmaakt en vergadert in een zaaltje van Kasteel Broydenborgh. Samenstelling: twee oudere dames die het Kerstprogramma van de CVP nog geboren hebben weten te worden, twee piepkuikens - onder wie de voorzitter, Kristof Waterschoot (23) -, drie mannelijke plus-vijftigers en een veertiger. Kristof: "Op 18 mei had onze partij nog te veel geloof in de overtuiging van de naakte cijfers. Ze wilden er maar niet aan, dat er een verschil is tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Dat was nog altijd de ex-beleidspartij, te goedgelovig. Die cijferdans toen in de krant, jongens, wat een chaos." Vijftiger Frans: "En de mensen zeiden: foert." Kristof: "Juist. Wij zeggen nu dus gewoon: we willen meer kwaliteitsvolle woningen. 15.000 of 20.000, doet er niet toe, daar moeten we ons nu niet in verliezen."

Affiches worden gekeurd die avond in Hoboken, T-shirts, Inge Vervotte, en het gebrek aan wederzijds respect van elkaar overplakkende kandidaten. En een stunt die CD&V met succes op het tv-campagnejournaal heeft gekregen. "Schitterend idee! Je geeft mensen 1.000 nep-euro en je vraagt waar ze dat geld willen aan uitgeven. Keuze tussen drie of vier plastic buizen: openbaar vervoer, onderwijs, zorg. Het stapeltje biljetten in de buis 'gratis bussen' was minimaal. "Geniaal!" "Tot voor kort dachten mensen niet verder dan gratis bussen, en zaten ook wij dáár altijd op te kankeren. Nu zeggen we: kun je dat niet beter steken in onderwijs of zorg? Dat is al een heel ander verhaal." Kristof vat samen: "Bon, ik bel Jo Vandeurzen. Ik wil weten of we die gimmick niet kunnen gebruiken op de markt van Hoboken."

'WE ZIJN NIET EUFORISCH, MAAR WEL OVERTUIGD DAT WE ER WEER BIJ ZIJN'

"Enkele uren voor de VRT en De Standaard hun vorige peiling wereldkundig maakten, vonden we met z'n allen al een berichtje van Yves Leterme in onze mailbox", zegt Danny Van Assche. "'Dit zijn de cijfers, geniet ervan in stilte, maar blijf met de voeten op de grond'."

'Géén euforie, niet gaan zweven, met beide benen op de grond.' Het is al enkele maanden de oranje mantra. Het is goed ingestudeerd. Ze zeggen het allemaal, jong en oud, maar net zoals in de beleving van de oppositie wil er al eens verschil op zitten. De ouderen zeggen het vaker pro forma, omdat ze weten dat het moet, dat het nooit meer zoals voor 1999 mag worden. De jongeren blijven vaker écht met beide benen op de grond omdat ze vrij zijn van een diepgeworteld gevoel van door de kiezer aangedaan onrecht.

Let op de nuances.

Jos Gaens: "We geloven niet in peilingen, wel wat we zien en horen bij de mensen. We bereiken duizenden mensen, vrijwilligers à volonté. In een half uur krijg ik vijftien mensen samen. We zijn niet euforisch, maar wel overtuigd dat we er weer bij zijn. De sterkste levert normaal gezien toch de premier?"

In Genk, op het plakfeest, beklaagt een vrouw er zich tegen Johan Sauwens over dat er niet geplakt mag worden op het openbaar domein. "Openbaar domein in Limburg?", grapt Sauwens. "Dat is toch van de SP.A, niet?" De vrouw ziet de grap niet. "Het zal niet lang meer duren!"

Halfweg de avond roept Sauwens François naar voren. François is een man met een missie. Hij moest het plakbedrag van de tegenpartijen in de gaten houden en brengt nu verslag uit. "Goed nieuws! Stevaert heeft zijn borden in het tarweveld gezet! Tarwe groeit 15 centimeter per week, dat weet het kleinste kind. Stevaert niet. Tegen 13 juni zien we nergens nog een bord van Stevaert staan."

Applaus. Maar niet te luid. Het schijnt dat Stevaert het op een debat tussen Limburgse lijsttrekkers in Bilzen knap lastig had. Dat de magie weg is. Hoera! Maar stil. "We hebben de wind mee", zegt Dave Hendriks. "Maar dat maakt het nu net zo gevaarlijk. Als we op onze lauweren gaan rusten, wordt het een zwanenzang. Want om nog eens een hele beweging de oppositiekuur te laten ondergaan... Nu staan we scherp, opgeladen. Maar hou dat maar eens zo als het op 13 juni fout afloopt? Er zit nu een schwung in. Ik hoop maar dat de mensen die het beeld in de media bepalen, een beetje voorzichtig zijn."

WIT KONIJN OF WATERLOO?

Schoten. Schepen Nico Vissers, die vindt dat christenen de zondagsrust moeten respecteren en CD&V daarom op de zevende dag van de televisie zou moeten wegblijven, beschrijft het 1999-gevoel: "Het was beloken zondag. De zondag na Pasen, toen alle luiken dichtgingen. Maar nu? Nu straalt het goed gevoel van Brussel en de peilingen ook op ons af." Of zoals Frans het in Hoboken zei: "Als het de partij in Brussel niet voor de wind gaat, dan vreten wij de bonen. Dan mag je zelfs de mensen hun schoenen kuisen, ze geven je nog een sneer. Dat is nu wel anders."

En toch is niemand er echt gerust op.

"Bij ons op de Aeropolis", vertelt Herman, ACW-stafmedewerker die de hoorzitting in Schoten geleid en geanimeerd heeft, "verwachten ze dat Guy Verhofstadt een wit konijn uit zijn hoed zal toveren, een verrassingsaanval zal doen."

"Of zijn Waterloo?", zegt Ludwig Caluwé.

"Met de benen op de grond blijven, Ludwig", klinkt het uit drie monden.

"Ja, het risico op een overwinningsnederlaag bestaat."

Weten ze ook in Hoboken. Puntje op de agenda van de bestuursvergadering: waar zal CD&V Hoboken de verkiezingsavond vieren... euh, doorbrengen? "Zoals vorig jaar is er in Antwerpen een feestje voorzien in de jachthaven op linkeroever", zegt Kristof Waterschoot. "Ik ben daar toen ook even binnengewipt en er was weinig volk. Tot zeven uur 's avonds was het feest. We stonden op zeven zetels, plus twee. Maar toen kwam de uitslag van Antwerpen stad. Min twee! Status-quo dus. Een slecht resultaat, als je weet dat er twee extra zetels te verdelen waren, die van Groen! en N-VA. Sfeer naar het vriespunt. Er waren daar mensen die al gebeld hadden naar hun baas om te zeggen dat ze maandag niet kwamen werken, 'want we zitten in het parlement'. Die mochten terugbellen."

"En hoe ging het in 2000. We hoopten op vier zetels? En hoeveel kregen we er?"

Uit één mond: "T-W-E-E!"

Zegt er één: "Ach, we mogen er toch van uitgaan dat er stemmen van het Blok naar N-VA zullen gaan?"

Een ander: "Pas op. Op de school waar mijn vrouw lesgeeft, was er een debat. Het Blok kwam daar als grootste uit, CD&V op twee."

Kristof: "Ja, de mensen zijn paars en gratis beu. (Stiller) De vraag is of ze binnen een half jaar niet ook ons alweer beu zullen zijn. De rotsnelheid waarmee het tegenwoordig gaat."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234