Maandag 16/05/2022

Zinloosheid als Nederlands exportproduct

Twee voorstellingen met personages die honderduit kletsen tegen hun eigen leegheid, maar kun je hier vandaag nog iets mee?

TG Monk l Fâst HHH

Alex d'Electrique l Painicilline HHH

Wouter Hillaert

Hollanders? 'Grote bek, maar geen moer te vertellen.' Het is een cliché als een huis, en toch wordt het in Fâst van TG Monk en Painicilline van Alex d'Electrique alleen maar bevestigd. Beide Amsterdamse voorstellingen tonen personages die honderduit kletsen tegen hun eigen leegheid. Het resultaat gaat van goed tot redelijk fantastisch. Hoewel, is dit soort ironisch postmodernisme vandaag nog wel geldig?

Het toneelbeeld van Fâst is zoals vaker bij Monk een paletje van steriel design. Een groot aluminium vlak als achtergrond, hetzelfde op de vloer. Stoelen en een bar van doorzichtig plastic, allemaal erg stylish. Boven dat alles straalt metersgroot de titel van de voorstelling, als een merknaam op zich. Fast is ook het favoriete stopwoord van de zes modieuze nieuwburgers op scène. Ze gebruiken het voor 'proost', 'cool' en 'shit'. Alles is inwisselbaar geworden, tot hun eigen partner toe. Uit verveling ruilt El haar Nil in voor Bassiebas, die op zijn beurt Rut zijn Evie toeschuift. Het is een relatiesoap waarin alleen nog hun drankkeuze en de ringtone van hun gsm persoonlijk zijn. Zelf zijn deze slome personages lege hulzen, de een zonder gevoelens, de ander met een onstilbare honger. Hoe los je dat op?

Gastschrijver Oscar van Woensel laat zijn rollen lustig consumeren. Of ze kopen of verkopen, dat zijn ze meteen vergeten. Niet alleen hun transacties zijn just-in-time, ook hun gedachten. Dat geeft op scène net die fast speak en miscommunicatie waar Van Woensel met Dood Paard al jaren een patent op heeft. En wanneer dat statische gekrakeel na een uurtje wat doorzichtig gaat worden, bedient hij zich van een paar klassieke verteltrucs om er leven in te houden. Er wordt een pistool geïntroduceerd, en een sensatiebeluste cameraploeg zorgt voor een dreigende buitenruimte. Gelukkig lost het een het ander op. De orde wordt hersteld en deze vergeefse zielzoekers gaan weer evengoed in hun opgesmukte vel zitten als bij aanvang. Klaar is Kees.

En wat wil Monk hier dan mee vertellen? Dat we allemaal lijden aan modern consumentisme en een mediagenieke schijnwereld? Dat we enkel bazelen in citaten, zoals Evie doet met melige lyrics? Dat het leven kortom zinloos is? Gelieve te ontwaken in de tijden van ná het postmoderne cynisme, please. Wie vandaag niet een of ander constructief alternatief gaat verdedigen, werkt met zijn zogezegde maatschappijkritiek eigenlijk veeleer systeembevestigend. Zo'n kunst wordt in het beste geval niet meer dan onderhoudend. En dat is Fâst dan ook: een fijn feel-good-product. Grappig, taalvaardig en drijvend op straf spel. Zijn consumptieprijs meer dan waard, maar niet zijn politieke inzet.

Meer weerhaakjes bevat Painicilline van Alex d'Electrique. Het gezelschap is in Vlaanderen vrijwel onbekend, maar wordt thuis wel eens 'Nederlands rauwste theatergroep' genoemd. Dat heeft het verdiend aan de troep die schrijver-regisseur Ko van den Bosch en co. al dik twintig jaar op het podium maken. "Het feit dat verf eerst in flesjes zit en daarna tegen het plafond, zegt toch niks over de kwaliteit van de esthetische ervaring? Niet het woord of het verhaal ligt aan de basis van theater, maar de opwinding. Er is bij ons geen sprake van continuïteit of consistentie, maar van botsing van betekenissen, fragmentatie, expressie van autonome beelden en teksten", zo staat het in hun Manifest uit 1990.

In Painicilline zie je dat nog steeds gelden, ook al is deze laatste voorstelling veel minder fysiek dan vorig werk. Op de scène verschijnen met het geluid van een knallende champagnefles drie weirdo-wetenschappers rond een lange tafel. Ze zullen een prijs krijgen, maar niemand ontvangt hen. Dus gaan ze maar tegen elkaar oreren: over luisteren naar bamboe, over de negatieve effecten daarvan voor de derdewereldeconomie of over masturberen met dierlijk vet. Het raast aan je voorbij als een trein, maar wel telkens opnieuw én in andere beddingen. Scènes worden hernomen, tekst komt vervormd terug en de personages herkennen na een tijd ook zichzelf niet meer. Veel is absurd, alles is zinloos in deze hoogst postmoderne Wachten op Godot.

Toch heb je het gevoel dat in Painicilline meer slagkracht steekt dan in Fâst. Niet alleen werkt het gezegende acteerspel en de beeldende bravoure van Alex d'Electrique doorlopend fascinerend, ook zitten er in de tekst vol zwierige kwinkslagen meer uithalen naar de mondiale situatie. Het geeft openingen voor eigen reflectie. En het slot is wars van elke ironie. Totaal verlaten spreken de drie personages in een lichtgevende fles hun laatste existentiële visioenen uit, terwijl van boven een fijne zandstraal neerzijgt op een rinkelende telefoon, tot die volledig begraven is. Contact gewenst!

WANNEER EN WAAR Fâst, vanavond nog in de Monty, Montignystraat 3, Antwerpen, 03/238.91.81, daarna nog in Maasmechelen, Kortrijk, Brugge, Mechelen en Leuven, www.tgmonk.nl Painicilline, op 24 februari in de Warande, Warandestraat 42, Turnhout, 014/41.94.94, www.alexdelectrique.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234