Woensdag 27/10/2021

'Zinloos geweld bij jongeren stijgt'

Joe Van Holsbeeck, Bart B. en nu Simon W.. Volgens een onderzoek door het Leuvens Instituut voor Criminologie zijn zulke extreme, zinloze geweldplegingen symptomen van een veranderende omgang van jongeren met geweld.

door Tina De Gendt

Volgens de recentste cijfers van het Jongeren Onderzoeksplatform, waarin jaarlijks duizenden jongeren worden bevraagd, is er nu niet meer delinquentie bij jongeren. Maar er is wel iets veranderd. Dat een onbesproken jongen voor de schoolpoort wordt neergestoken is volgens professor Johan Deklerck, die samen met Dieter Burssens een nog niet gepubliceerd onderzoek voerde naar jongeren en geweld, inderdaad een symptoom van een nieuw soort geweld bij jongeren. "We hebben er het afgelopen jaar al een paar voorbeelden van kunnen zien, maar ik vrees dat we er nog meer kunnen verwachten."

Hoe is het geweld bij jongeren veranderd tegenover vroeger?

Johan Deklerck: "'Nogmaals, er is niet meer geweld dan vroeger. Maar dat 'zinloze geweld', waarbij iemand die volstrekt onschuldig is, wordt aangevallen en daarbij het leven laat, komt wel meer voor. Daarbij verliest de dader alle grip op de realiteit en gaat hij over tot een vorm van geweld die totaal buiten proportie is. Men stelde in het begin altijd dat het enkel de media waren die daar meer oog voor hadden, maar dat blijkt nu niet zo te zijn."

Hoe verklaart u dat?

"Problematisch gedrag neemt tegenwoordig andere vormen aan omdat de sociale structuur van de samenleving verandert. Ik bedoel daarmee dat de vroegere consensus over waarden en normen en bepaalde instituten heel sterk is afgenomen en de individualiteit is toegenomen. Daardoor hebben ouders en gezagsdragers almaar minder vat op waar en met wie de jeugd uithangt. Die hebben een nieuw soort 'vrijheid', waarin ze zelf allerhande beslissingen moeten nemen en verantwoordelijkheid opnemen voor iets waar ze eigenlijk weinig zicht op hebben.

"Bovendien is er in de leefwereld van jongeren een almaar groter geweldaanbod . Uit de recente bevraging van Klasse blijkt dat 38 procent van de jongeren met ongewenste agressieve beelden geconfronteerd wordt op het internet. Die impulsen zijn echter zo chaotisch dat de grens tussen het virtuele en de realiteit almaar kleiner wordt. In een computerspel steek je iemand een mes in zijn keel en in de volgende ronde staat hij weer recht. In het echte leven is dat uiteraard anders."

Kan er ook iets gezegd worden over de achtergrond van die jongeren?

"Dat is nu net het probleem met het huidige geweld. Vroeger werkten criminologen samen met sociologen om geweld een plaats te geven. Nu werken ze samen met psychologen. Het geweld is veel onvoorspelbaarder dan vroeger. Grensoverschrijdend gedrag komt nog altijd iets vaker voor in lagere sociale klassen dan in hogere, maar dat verschil wordt kleiner. Het kan nu echt iedereen zijn en niemand kan het voorspellen."

Wat is dan het psychologische profiel van iemand die overgaat tot extreem geweld?

"In ieder geval gaat het om iemand die niet in staat is om te gaan met de keuzevrijheid en de verantwoordelijkheden die hij gekregen had. Maar daarnaast zien we ook heel duidelijk dat er in dit soort zaken sprake is van de opeising van het 'destructieve recht'. Iedereen die een onverwerkte slachtofferervaring heeft gehad, en dat is bij vluchtelingen meestal het geval, zal proberen over te gaan tot een daderbeleving. Hij probeert als het ware wraak te nemen, zij het daarom niet op de persoon die hem iets heeft aangedaan. Een trigger, en in de puberteit hoeft die zeker niet groot te zijn, kan dan leiden tot een reactie waarin alle pijn die die jongen ooit gevoeld heeft, wordt losgelaten. Dat kan om een mp3-speler gaan, een sigaret, om het even wat."

Hoe kunnen we het tij keren?

"Je kunt beginnen met de wapens van jongeren zoveel mogelijk af te pakken. Daarnaast denk ik dat we in ons onderwijs meer plaats moeten maken voor wat ik noem het 'existentiële leerproces', waarin jongeren op eigen initiatief vragen kunnen stellen over zichzelf, het leven, de maatschappij. Wat we zeker niet mogen doen is terugkeren naar dat sterk moraliserende preekonderwijs. Daar heeft niemand nog een boodschap aan. Waar men nu nood aan heeft, is reflectie op bepaalde momenten: zoals na een uitspatting van extreem geweld."

Professor Johan deklerck:

Jonge daders van extreem geweld kunnen niet omgaan met keuzevrijheid en verantwoordelijkheden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234