Dinsdag 13/04/2021

Zilveren beker ontglipt Kasparov

Gary Kasparov heeft een slecht jaar achter de rug. De nummer één op de wereldranglijst kwam nauwelijks aan schaken toe. Bij gebrek aan organisatoren die wilden ingaan op zijn financiële eisen bleef hij vaak noodgedwongen aan de kant staan. 1998 was het jaar van Viswanathan Anand. De Indiase nummer twee van de wereld beleefde een annus mirabilis met prachtige overwinningen in Wijk aan Zee, Linares, Madrid en Tilburg. Genna Sosonko, de hoofdredacteur van New in Chess, noemt Anand de wereldkampioen van 1998. Natuurlijk ook vanwege de vele onvoorziene WK-perikelen, zowel van de officiële als van de dissidente schaakbond. Hierdoor kregen WK-kandidaten in 1998 niet de kans om hun ambities kracht bij te zetten.

Onlangs kon Kasparov in Moskou dan toch nog eens de degens kruisen met een speler van wereldklasse. In hotel Kosmos nam hij het gedurende twee dagen in 24 snelschaakpartijen op tegen Vladimir Kramnik. Beide schakers hielden elkaar precies in evenwicht: 12-12. Niet slecht voor Kasparov, want supertalent Kramnik is de nummer drie van de wereld, maar de dissidente wereldkampioen zal zeker op meer gehoopt hebben. De spelers streken elk een gage van 1.000 dollar per punt op. De sponsor mocht de zilveren beker houden die voor de winnaar bestemd was. Die kon nu eenmaal niet gedeeld worden.

Hotel Kosmos is nog bekend van de Olympische Spelen van 1980 en van de schaakolympiade van 1994. Tegenwoordig is er een casino in ondergebracht, waarin voor 25.000 dollar ingezet kan worden. Niet echt iets voor de gemiddelde Moskoviet dus. Toch waren er vele honderden toeschouwers aanwezig om de match op de voet te volgen. Ook konden de partijen tegen een fikse vergoeding live bekeken worden op de Internet Chess Club. De opbrengst ging naar het prijzenfonds voor de spelers. Pay-per-view heet deze nieuwe formule.

Behalve een zilveren beker zijn er Kasparov dit jaar nog wel meer dingen ontglipt. Zijn enige officiële optredens waren het voorjaarstoernooi van Linares, waarin hij zeer flauw presteerde, en een weinig zeggende 4-2-overwinning in een oefenmatch tegen Jan Timman. Voor de rest moest Kasparov zich onledig houden met randactiviteiten, zoals simultaans en snelschaaktoernooien. Adembenemend weliswaar was zijn 7-1-overwinning tegen het Israëlische olympiadeteam in een kloksimultaan. Enkele maanden later strandden de Israëli's op een zucht van de bronzen medaille op de olympiade in Elista.

Een inktzwarte schaduw op 1998 was echter de WK-match waar Kasparov voor eind dit jaar zijn zinnen op gezet had, maar die bij gebrek aan sponsors niet doorging. De belangrijkste gedupeerde in deze affaire is Alexeï Sjirov. Sjirov kreeg zelfs geen vergoeding voor de zwaarbevochten maar verdiende matchoverwinning tegen Kramnik om de status van uitdager van Kasparov te verwerven. Aanvankelijk had Kasparov een prijzenfonds van 1,9 miljoen dollar in het vooruitzicht gesteld. In de onemanshow-persconferentie na afloop van de snelschaakmatch in het Kosmos-hotel beweerde Kasparov schaamteloos dat Sjirov het aan zichzelf te wijten had dat de WK-match niet was doorgegaan, omdat hij extravagante financiële eisen gesteld had...

Wie in 1998 wel zijn slag thuis haalde, is Fide-wereldkampioen Anatoli Karpov, de officiële wereldkampioen. Zijn toernooiresultaten waren aan de magere kant (en dit is nog zacht uitgedrukt), maar 'Tolja' behield zijn wereldtitel begin dit jaar na een 3-3-gelijkspel in Lausanne tegen een uitgeputte Anand. Bovendien slaagde hij er tijdens het Fide-congres op de olympiade via allerlei diplomatieke manoeuvres zowaar in om eigenhandig het officiële WK van de wereldschaakbond Fide te verdagen. Oorspronkelijk zou dit WK nu plaatsvinden, in november-december 1998, in het Bellagio-hotel in Las Vegas, het grootste hotel ter wereld. Het gevolg van de verdaging is dat er nog steeds onzekerheid heerst over de speeldatum (momenteel spreekt men van juni-juli 1999), en ook het is twijfelachtig geworden of het WK daadwerkelijk in Las Vegas gehouden wordt.

In hotel Kosmos werd gespeeld volgens een systeem waarop Kasparov een patent genomen heeft: vijf minuten voor de hele partij, plus een automatische toegift van 2 seconden per zet tijdens de laatste 20 seconden. Volgens Kasparov is dit een verbetering van de Fischer-klok, waarin de spelers reeds van bij het begin van de partij bij elke zet extra bedenktijd krijgen, die ze dus kunnen opsparen. Twee partijen uit deze match:

Wit: Kramnik

Zwart: Kasparov 1. Pf3 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5. d4 0-0 6. Le2 e5 7. 0-0 Pc6 8. d5 Pe7 9. b4 a5 10. La3 axb4 11. Lxb4 Pd7 12. a4 f5 13. Pg5 Pc5 14. Lxc5 dxc5 15. Lf3 Ta6 16. a5 Kh8 (Kasparov is vlak na de opening positioneel volledig overspeeld. In het eindspel wordt eerst op de damevleugel een zwarte toren volledig vast gezet.) 17. Pe6 Lxe6 18. dxe6 f4 19. Dxd8 Txd8 20. Tfb1 Tb8 21. Pd5 Pxd5 22. cxd5 Lf8 23. Le2 Ta7 24. a6 Ld6 25. h4 Kg7 26. Lc4 b6 27. Lb5 h6 28. Kf1 Tf8 29. Ke2 Tf6 30. Tb3 Kf8 31. Th3 Ke7 32. Kd3 Kf8 33. Kc4 Kg7 34. Lc6 Kf8 35. Kb5 Kg7 36. Lb7 Kf8 (Nu de zwarte toren definitief op non-actief staat, gaat Kramnik de koningsvleugel openen, wat meteen beslissend is) 37. Tg1 Ke7 38. g3 f3 39. Tc1 Kd8 40. Tc3 h5 41. Th1 Ke7 42. Td1 en zwart geeft op, want tegen 43. Tdd3 valt niets meer te verzinnen.

Wit: Kasparov

Zwart: Kramnik 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Dc2 d5 5. cxd5 Dxd5 6. Pf3 Df5 7. Dxf5 exf5 8. a3 Ld6 9. Lg5 Pbd7 10. e3 c6 11. Ld3 h6 12. Lh4 g6 13. Pd2 Le7 14. f3 Pd5 15. Pxd5 Lxh4+ 16. g3 Lxg3+ 17. hxg3 cxd5 18. Tc1 Kd8 19. e4 fxe4 20. fxe4 dxe4 21. Pxe4 f5 22. Pd6 Ke7 23. Pb5 a6 24. Pc7 Tb8 25. Pd5+ Kd6 26. Pf4 g5 (Met wit verliest Kramnik vrijwel nooit, maar met zwart kampt hij tegen collega-topgrootmeesters soms met problemen. Hier heeft hij zich laten verleiden tot een twijfelachtige pionwinst. Kasparov plukt de zwarte stelling in een mum van tijd volledig kaal.) 27. Pg6 Te8+ 28. Kd2 Pf6 29. Txh6 Pg4 30. Th5 Tg8 31. Txg5 Le6 32. Te1 Ph6 33. Pf4 Ld7 34. Th5 Pg4 35. Lxf5 Pf6 36. Th6 Tbf8 37. Lxd7 Kxd7 38. Pg6 Te8 39. Pe5+ Ke6 40. Pg4+ Kf5 41. Pxf6 en zwart geeft op.

Alexeï Sjirov had het geluk van de sterkste aan zijn zijde in een recente tweekamp tegen de Tsjechische grootmeester Zbynek Hracek in Ostrava en won met 5-1. Dit is de tweede partij:

Wit: Sjirov

Zwart: Hracek 1. e4 c6 2. d4 d5 3. e5 Lf5 4. Pc3 Db6!? 5. Pf3!? e6 6. Le2 Pd7 7. 0-0 Pe7 8. b3 c5 (Gewaagd, al zat zwart reeds in een lastig parket. Sjirov grijpt nu de kans om het zwarte centrum te overrompelen. Alle zwarte stukken moeten terug, inclusief de dame.) 9. dxc5 Pxc5 10. Pd4 a6 11. Le3 Dd8 12. g4 Lg6 13. f4 Pe4 14. Pa4 h5!? (Een moedig concept: Hracek zoekt tegenkansen langs de h-lijn, maar Sjirov gaat op zijn elan door:)15. f5! hxg4 16. fxe6!! (Briljant en veel beter dan 16. fxg6 Pxg6 17. Lxg4 Dh4 waarna zwart inderdaad weer volop meedoet.) 16... g3 17. exf7+ Lxf7 18. h3! (Niet alleen om de h-lijn te blokkeren, maar eventueel ook om de zwarte toren naar h3 te lokken, waar ie met tempowinst kan worden aangevallen.) 18. ... g2 (Na 18. ... Txh3 19. Lg4 g2 is het prozaïsche 20. Lxh3 gxf1D+ 21. Dxf1 voldoende voor de winst. In La Libre Belgique analyseert Luc Winants ook het spectaculaire 20. Txf7 Th1+ 21. Kxg2 Txd1 22. Pe6 tot winst.) 19. Txf7!! Kxf7 20. Lg4 Dc7 21. Df3+ Ke8 22. Le6 Pc6 23. Lxd5 Pxd4 24. Dxe4 en zwart geeft op.

1. ... Lxa2!! 2. fxe5 Txg5 3. Th5 Txh5 4. Lxh5 Ke7! (Dreigt f6. Als zwart de pion op e5 kan ruilen is het natuurlijk meteen remise.) 5. Pg4 Ke6 6. Kxd3 f5!! (De briljante pointe. Er ontstaat nu een situatie waarin wit met een stuk en een pion meer niet kan winnen. Eerst moet hij een stuk teruggeven en het daarop volgende lopereindspel is remise. Wit probeert het nog een tiental zetten lang, tevergeefs.) 7. exf6 e.p. Kf5 8. Kd4 Kg5 9. Le8 Kxg4 10. Ke5 Kg5 11. Ld7 Lf7 12. Lf5 Lh5 13. Ke6 Kf4 14. Lc2 Le8 15. Lh7 Lh5 16. Lg8 Lg6 17. Lf7 Ld3 18. Ke7 Ke5! 19. Lb3 Lg6 20. Lc2 Lh5 21. La4 Lg6 21. Ld1 Le8! en remise.

Boermakin-Goeljev (1998)

Wit: Kg1, Dc5, Tc1, Td7, Lh3, pia2, b2, e2, f2, g3, h2.

Zwart: Kg8, Df6, Tf8, Th6, Lc8, pi a7, e4, g7, h7.

Wit speelt en wikkelt af naar een gewonnen stelling.

Wouter Janssens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234