Donderdag 01/10/2020

Keerpunt

Zijn we verslaafd aan sociale media? Of aan de verstrooiing van onze dagelijkse sleur?

Beeld THINKSTOCK

Het jaar 2015 was niet bepaald een grand cru voor sociale media. Celebrity's gingen offline en verkondigden dat ze niet het echte leven zijn, statistieken schreeuwen verslaving, en ondertussen groeit ons onbehagen. Waar blijft die nettiquette?

Verre vriendschappen onderhouden we via Facebook, nieuws vernemen we via Twitter en tegen de boze buitenwereld verzetten we ons met kattenfoto's. We kunnen er onmogelijk omheen: sociale media maken een groot deel uit van ons leven. Maar hoe meer tijd we er op spenderen, hoe minder comfortabel we ons erbij voelen. We zijn het zelfs oneens geraakt over wat nu 'echt' is: ons offline- of onlineleven?

De haat-liefdeverhouding die we met deze onmiddellijke, aandachtsvretende netwerken onderhouden, is niet te wijten aan de technologie zelf maar aan de manier waarop wij haar gebruiken, of misbruiken. Samen met onze onlinelevens groeiden namelijk ook onze mogelijkheden om iemand onopgemerkt te stalken, onze hang naar bevestiging, en onze FoMO (Fear of Missing Out).

Soms blokkeren we deze sociale netwerken of misschien verwijderen we wel even ons profiel, maar we komen haast altijd terug, zo getuigen de resultaten van de vele onderzoeken die naar ons onlinegedrag verricht worden.

Eén op de zes jongeren zegt verslaafd te zijn aan sociale media, zo blijkt uit een recente studie van het Nederlandse Centraal Bureau voor de Statistiek. Opmerkelijk is dat de ondervraagden wel bijna allemaal aangaven dat persoonlijk contact belangrijker is dan sociale media.

Bij een experiment van het Happiness Research Institute in Kopenhagen werden dagelijkse Facebook-gebruikers tussen 16 en 76 jaar oud in twee groepen opgedeeld: de groep die Facebook een week lang links lieten liggen, was 55 procent minder gestrest, en gelukkiger.

Die cijfers kregen het voorbije jaar meermaals beroemd vlees en bloed. Zo verwijderde Girls-bedenkster Lena Dunham haar Twitter-account om een "emotioneel veiligere plek" voor zichzelf te creëren, en ging de populaire singer-songwriter Ed Sheeran helemaal offline "om de wereld weer met zijn eigen ogen te zien".

Girls-bedenkster Lena Dunham verwijderde haar Twitter-account om een "emotioneel veiligere plek" voor zichzelf te creëren.Beeld BELGA

Obsessief calorieën tellen

Dan was er de opmerkelijke transformatie van Instagram-ster Essena O'Neill in een moraalridder. Zo legde het Australische tienermodel met meer dan 800.000 volgers bij al haar perfecte bikiniselfies uit hoe de vork echt in de steel zat: hoeveel keer ze een foto opnieuw had moeten nemen of hoe slecht ze zich op dat moment eigenlijk voelde, obsessief calorieën tellend om met een plattebuik te kunnen pronken.

Of O'Neill nu echt ongelukkig werd van Instagram of het gewoon een uitgekiende reclamestunt betreft - O'Neill werpt zich op haar nieuwe blog op als gezondheidsgoeroe - maakt eigenlijk niet eens uit; ze herinnerde ons eraan dat meer mensen lijden onder de duistere kant van sociale media dan we denken.

Ook op het forum "Wie verwijderde nog zijn socialmedia-account?" van Reddit, een sociale nieuwswebsite die met haar anonimiteit en mogelijkheid om zelf de zichtbaarheid van een bericht te bepalen de tegenpool van Facebook is, lees je telkens dezelfde hoofdreden om offline te gaan: mentale rust.

"Het internet is ontworpen als een systeem dat verstoort, een machine afgesteld om onze aandacht te verdelen. We aanvaarden gewillig het verlies van concentratie en focus (...) in ruil voor de rijkdom van alle dwingende of op zijn minst vermakelijke informatie die we ontvangen", schrijft Nicholas Carr in zijn boek The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains.

Want dat is uiteindelijk de vraag: zijn we verslaafd aan sociale media of eerder aan de verstrooiing van onze dagelijkse sleur?

Verslaving wordt gedefinieerd als de dwangmatige aantrekkingskracht van een substantie of activiteit in die mate dat ze het dagelijkse leven verstoort. Volgens die definitie zijn we allemaal, in mindere of meerdere mate, verslaafd.

Maar niemand die zich vragen stelt als je in een restaurant meer bezig bent met je telefoon dan met je tafelpartners, of als je je bed niet uitkomt voor je Facebook gecheckt hebt: het internet heeft werk voorbijgestoken als onze meeste sociaal geaccepteerde verslaving.

Essena O'Neill trok vorig jaar de stekker uit haar Instagram-account om de illusie rond perfectie te doorprikken.Beeld rv

Onze breinen mogen er misschien door vervormd zijn, we zijn wel afhankelijk van het internet voor een groot deel van ons dagelijkse functioneren. Daarom lijkt de meest realistische rol voor sociale media vandaag een aanvulling in plaats van vervanging van ons offlineleven. Het vinden van een balans tussen online en offline - omdat beide uiteindelijk even 'echt' zijn.

Voorbeeld daarvan zijn de apps die inspelen op die groeiende nood aan echte menselijke interacties. Of wat dacht u van Squad, een app die vriendengroepen met elkaar in contact brengt om hun zogenaamde #Squadgoals te bereiken en zo mee surft op het Instagram-fenomeen van een bedachtzaam gecureerde vriendengroep.

De vervloeiing van online en offline kan een verrijking zijn, op voorwaarde dat we ons in de dagelijkse realiteit niet net hetzelfde gedragen als we nu op het internet doen. Want veilig verscholen achter een scherm permitteren we ons meer dan in de fysieke omgang. Online zijn we vaak mondiger, zien we er beter uit en hebben we er geen probleem mee om mensen zonder wroeging te defrienden.

Het internet stelde ons in staat om ons op een nieuwe manier tot elkaar en onze omgeving te verhouden. En dat is soms mooi: vriendschappen en relaties hoeven niet dood te bloeden door duizenden kilometers afstand, maar vaak ook niet zo mooi, want iemand kleineren kan al met één muisklik.

Dat steeds meer mensen offline gaan, komt doordat we niet meer weten hoe we ons moeten gedragen. We hebben nood aan een nieuwe etiquette. Maar de tijd dat iemand voor ons bepaalde hoe we ons moeten gedragen, is al lang voorbij. We zullen dus onze persoonlijke nettiquette moeten opstellen. Onderling kunnen de details verschillen, maar laten we het over de basis eens zijn: beeld je in dat er geen scherm is, zou je je dan op dezelfde manier gedragen?

De populaire singer-songwriter Ed Sheeran ging helemaal offline "om de wereld weer met zijn eigen ogen te zien".Beeld PHOTO_NEWS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234