Zondag 23/02/2020

Zijn we nu voor of tegen rechter Freddy Troch?

Stelling 1: 'De beste en hardst werkende magistraat die we ooit hadden. De man die op het punt stond de Bende van Nijvel te ontmaskeren en teruggefloten werd.' Stelling 2: 'Een wieltjeszuiger. Een trouwe CD&V-apparatsjik die de populariteit zoekt met het oog op een nieuwe topbenoeming.' Wie is de echte Freddy Troch?

door Douglas De Coninck

Een ander zou het glas heffen, Troch baalt. Hij is benoemd tot waarnemend voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg in Dendermonde. "Iedereen weet toch dat ik een man van de praktijk ben? Ze moeten mij dat niet aandoen, die paperasserij."

Deze week was de Dendermondse soap toe aan aflevering 17. Eerst was de Gentse ex-assisenvoorzitter Dirk Van Der Kelen benoemd tot voorzitter. Hij voerde interne mutaties door die - dixit Troch - "de goede werking van de rechtbank in het gedrang brengen". Ook uittredend voorzitter Johan Serrus vond die Van Der Kelen maar niks en stapte naar de Raad van State, die de benoeming schorste. Maar dan, zegt de wet, wordt de oudste ondervoorzitter voorzitter: Freddy Troch. Hij wou niet. Waarop justitieminister Onkelinx, gij zult en gij moet. In de vorige aflevering delegeerde Troch al zijn voorzitterstaken aan Serrus, waarop Onkelinx zei dat dat niet kon. Toch weer Troch. Als eerste beleidsdaad maakte hij alle beslissingen van Van Der Kelen ongedaan en regelde dat hij toch nog op dinsdag met de hamer kan zwaaien in zijn beruchte negentiende kamer van de Dendermondse correctionele rechtbank. Spektakel blijvend verzekerd.

Freddy Troch gaat nooit met vakantie. Hij weigert zijn gewaad te dragen zoals het hoort. Troch zit niet op zijn stoel, hij hangt.

Zijn vonnissen klinken soms als scheldpartijen, zoals deze week, aan het adres van de Jehova's getuige die terechtstond wegens mishandeling van vrouw en kind: "Dat hij zich een stok aanschafte omdat zijn hand te veel pijn deed van het slaan, is schrijnend!"

Of aan het adres van de regering - vooral als die paars is. Vorige maand velde Troch een vonnis waarin hij de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde beviel. Hij sprak drie mannen vrij die op 10 juni niet waren komen opdagen als bijzitter. Hun excuus: we willen niet meewerken aan de verkiezingen zolang B-H-V niet is gesplitst. Excuus aanvaard, door Troch: "Het is door de besluiteloosheid van de overheid dat een overbelaste rechtbank zich met zaken als deze moet bezighouden."

Zoveel weerzin als Troch bij veel collega-magistraten oproept, zo intens houden camera en publieke opinie van hem. Ook nu weer, met die soap. Gewéldig toch, hoe dat kleine rechtertje tegen de gevestigde machten durft in te gaan?

Freddy Troch heeft zijn rechtendiploma net op zak als hij in 1974 als stagiair-advocaat aan de slag kan in het kantoor van Etienne Cooreman in Zele. Cooreman zetelde van 1958 tot 1968 voor de CVP in de Kamer en bleef tot 1994 senator. "Het was in mijn praktijk niet zo druk", herinnert het 78-jarige politieke monument zich. "En ik had een goed team." Eén van zijn stagiairs, later kortstondig vennoot, is de jonge Jef Vermassen.

Cooreman: "Ze hebben hier nog samen gezeten, Freddy en Jef. Ze wilden zich allebei specialiseren in strafrecht, maar dat was niet vanzelfsprekend. Hier in Zele hadden wij geen moorden. Diefstallen, vechtpartijen en brandstichtingen, dat wel. Freddy was buitengewoon gedreven. Hij deed het allemaal zeer grondig en het duurde geen drie jaar of procureur De Saegher (CVP, red.) kwam aan mijn mouw trekken. Ik heb Freddy gevraagd te blijven. Nee, hij wou de magistratuur in."

Substituut, beslagrechter, rechter, onderzoeksrechter. Anderen doen er een halve loopbaan over, Troch zes jaar. Hij is 32 als hij in 1983 onderzoeksrechter wordt.

Temse, 10 september 1983. Een nachtelijk bloedbad bij het textielbedrijf Wittock-Van Landeghem. Bewaker Jos Broeders wordt doodgeschoten, zijn echtgenote zwaar verwond. Buit: zeven in het grootste geheim voor de rijkswacht ontwikkelde prototypes van kogelvrije vesten. Nijvel, zeven dagen later. Executie van een Brussels echtpaar en een rijkswachter na een overval op de Colruyt. Het geweld is buitensporig, zeker in verhouding tot de buit. De Bende van Nijvel.

De bende zal een spoor van 28 lijken trekken door België, met als triest eindpunt de moordpartij op de parking van de Delhaize in Aalst, op 9 november 1985: acht doden.

Al sinds Temse is Dendermonde mee bevoegd voor de zaak, maar veel heeft de piepjonge Troch niet in de pap te brokken. Het onderzoek is gecentraliseerd bij procureur Jean Deprêtre in Nijvel. Die heeft een bataljon speurders op de zaak heeft gezet, vindt de moord in Temse bijkomstig en acht het ver beneden zijn waardigheid om zelfs maar de naam te onthouden van ce petit juge die niet eens zijn das kan knopen.

De dingen veranderen na Aalst. Met substituut Willy Acke komt Troch aan het hoofd te staan van het Deltateam, een gemengd legertje jonge politiemensen die hebben gezworen niet te rusten tot ze de daders hebben. Ze trekken zich weinig aan van Deprêtere. Die gelooft 100 procent in de schuld van de bende rond Michel Cocu, een gangster uit de Borinage, maar gaat ten onder als tijdens het assisenproces blijkt dat Cocu vrijpleitend bewijsmateriaal is achtergehouden.

In Dendermonde boeken ze wel resultaten. Acke is gebiologeerd door de kogelvrije vesten. Dat wijst op een inside job van de rijkswacht, toch? Er is de getuigenis van ex-rijkswachter Martial Lekeu, die spreekt over een extreem rechtse terreurgroep, ontstaan binnen de rijkswacht. Jarenlang bewegen Acke en Troch hemel en aarde om de naar Orlando gevluchte Lekeu uitgeleverd te krijgen. No luck. Justitieminister Melchior Wathelet (PSC) laat zich liever adviseren door de magistraten in Henegouwen dan door die twee chaoten uit Dendermonde. Acke mag één keer naar Orlando, voor een "vrijblijvend gesprek" met Lekeu. Als waakhond is een onderzoeksrechter uit Charleroi mee die ervoor zorgt dat Acke met nog meer frustratie terugkeert dan hij vertrok.

Speurder: "Troch en Acke deden ons op zoveel mogelijk pistes werken. De bende had valse sporen gelegd. Het gevaar was dan dat je je zoals Deprêtere blind staarde op één hypothese. Acke en Troch werkten als gekken: 's nachts, in de weekends... Ze corrigeerden elkaar, een perfecte tandem. Maanden hebben we gewerkt aan het herverifiëren van getuigenissen over hoe kort na de laatste Bendeaanslag zakken in het kanaal Brussel-Charleroi zouden zijn gegooid. We hébben ze na dagen dreggen gevonden: de wapens van de Bende van Nijvel."

Het is wellicht de enige keer in 25 jaar Bendeonderzoek dat speurders iets vonden dat de Bende niet ontdekt wilde hebben. Troch slaagde waar alle anderen faalden.

Acke en Troch zijn er in de ochtend van zondag 2 augustus 1987 bij als Yvette V. en dochtertje Sandra M. een rondleiding geven in de Delhaize van Aalst. Yvette V. was de partner van gangster Philippe De Staerke, al geruime tijd één van de mikpunten in het onderzoek van Acke en Troch. Zijn alibi voor de avond van 9 november 1985 blijkt vals.

Na lang aarzelen heeft Yvette V. aan het Deltateam uitgelegd hoe De Staerke in de namiddag voor de overval opeens besloot dat ze ergens naartoe moesten. Hij reed met vriendin en kind naar de Delhaize in Aalst. De Staerke moest er "iets bestuderen".

Het was de enige keer dat de kleine Sandra ooit in Aalst was. "Herinnert gij u iets speciaals?", vraagt Troch. Het meisje knikt ja. Ze houdt van Suske & Wiske. Maar het rek met strips dat de vorige keer in die hoek stond, staat nu op een andere plek, wijst ze. Troch roept er de gerant bij. Het klopt, zegt die: de strips stonden toen daar en nu hier.

Speurder: "Toen vielen de twijfels weg. De Staerke is in die Delhaize geweest, enkele uren voor de overval. Hij wás bij de Bende betrokken. Ofwel was dit een verkenning, ofwel was hij die middag door iemand naar Aalst gelokt om ons, speurders, achteraf op een vals spoor te zetten. In beide gevallen had hij ons iets uit te leggen."

Maandenlang wordt De Staerke geen dag rust gegund. Troch voert de druk op en stelt de gangster in staat van beschuldiging voor de raid in Aalst. Hoe koppig De Staerke ook blijft zwijgen, Freddy Troch is ook koppig.

De antwoorden zijn nooit gekomen. In oktober 1989 wordt Dendermonde van de zaak gehaald na een persoonlijke tussenkomst van Wathelet bij het Gentse hof van beroep. Het dossier, vond hij, kon beter 'gecentraliseerd' worden. De papierberg in kasten opbergen en er niet meer naar omkijken is ook een vorm van centralisatie. En dat is wat gebeurde. Freddy Troch ging het collectieve geheugen in als de kleine moedige rechter die op het punt stond de Bende te ontmaskeren en werd teruggefloten.

In de vooravond van 19 december 1994 wordt het lichaam van Willy Acke aangetroffen in zijn tuin, bengelend aan een boom.

Na de Bendesaga was Acke lichtjes tegen zijn zin benoemd tot raadsheer bij het Gentse hof van beroep. Na de uren bleef hij speuren, dossiers herlezen - tot hij in een fatale depressie belandde. Troch niet. De CVP viste de nog altijd mythisch populaire magistraat in 1993 op als voorzitter van het toezichtorgaan op de politiediensten, het Comité P. Dat werd geen succes. Na de zaak-Dutroux bleek dat de rijkswacht fors geblunderd had met een parallel onderzoek, operatie-Othello. De levens van Julie en Mélissa hadden wellicht gered kunnen worden als de rijkswacht zich aan de regels had gehouden. Walter De Smedt, één van de leden van het Comié P, deed voor de rijkswachttop hoogst vervelende ontdekkingen, maar werd, zoals Troch ooit zelf, van de zaak gehaald. Door Troch. Omdat hij die instructie had gekregen van parlementsleden Frank Swaelen (CVP) en Robert Delathouwer (SP), gaf Troch onlangs toe (DM 25/08).

Collega-magistraat: "En dat was maar één van de vele voorvalletjes. Onder Trochs voorzitterschap rolden enkele leden van het eerbiedwaardige Comité P vechtend over de grond. Hij dankt zijn faam aan het Bendeonderzoek, maar iedereen weet dat de stuwende kracht niet hij maar die arme Willy Acke was. Die man is er letterlijk aan kapot gegaan. Voor Troch ging het leven verder. Voor mij is hij een wieltjeszuiger. Een trouwe CD&V-apparatsjik die de populariteit zoekt met het oog op een topbenoeming. Waarom zorgt hij de laatste maanden in zijn rechtbank voortdurend voor heibel? Hij weet dat zijn moment weldra komt."

Bij het ruimen van de puinhoop die het Comité P na zes jaar Troch was, droeg de regering-Dehaene II hem in 1999 voor als adjunct-secretaris-generaal voor de Benelux, een uiterst lucratieve functie. Amper aan het bewind draaide de regering-Verhofstadt I die beslissing terug en koos ze voor ex-SP-minister Eddy Baldewijns.

Troch is er nog altijd boos om. Vandaar, zeggen insiders, zijn in crescendo gaande rebellie in de rechtszaal. Troch liet zich de voorbije weken al een paar keer ontvallen dat hij, alles in beschouwing genomen, "alles heeft gedaan binnen de magistratuur, pensioengerechtigd is en best wel aan een nieuwe uitdaging toe is". Het goed bewaarde geheim is dan: welke topfunctie, deze keer?

Troch begrijpt niet waarom het allemaal zo lang duurt, met al die formateurs, informateurs en verkenners. Dinsdag was er even hoop, toen Herman Van Rompuy met Ecolo ging praten. De rechter was die ochtend buitengewoon goedgemutst.

De Jehova's getuige kwam er vanaf met twee jaar met uitstel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234