Zondag 26/06/2022

AchtergrondArtificiële intelligentie

Zijn robots in staat tot literaire hoogstandjes?

Annelies Verbeke is schrijfster en writer in ­residence aan de KU Leuven.  Beeld ILLIAS TEIRLINCK
Annelies Verbeke is schrijfster en writer in ­residence aan de KU Leuven.Beeld ILLIAS TEIRLINCK

Kan een computer gedichten schrijven? Naast Annelies Verbeke resideert dit academiejaar nog een andere huisschrijver aan de KU Leuven: AInnelies Verbekebot.

Michiel Martin

Neen, schrijvers hoeven artificiële intelligentie (AI) niet als “de vijand” te zien, zegt schrijfster Annelies Verbeke meteen over de rijmpjes en teksten die ze geregeld op haar Facebook-pagina zet. Bij momenten zijn ze grappig en absurd, alsof ze geschreven zijn met pretoogjes. Een andere keer zijn de verzen nogal onsamenhangend, een tikje unheimlich zelfs.

‘het was een mooie dag voor een feestje en zorgen
het was een heerlijk feest op de dag van de ramp’

De enige constante: de regels zijn eigenlijk niet door Annelies Verbeke geschreven. Sinds Verbeke aan de slag is als writer in residence aan de KU Leuven, werkt ze onder meer rond de relatie tussen taal, creativiteit en artificiële intelligentie. Zo legde ze haar volledige oeuvre in de handen van KU Leuven-professor Tim Van de Cruys, gespecialiseerd in computerlinguïstiek. Die voedde haar werk op zijn beurt aan een bestaand neuraal netwerk, een soort ‘schrijfrobot’ die nu teksten in de stijl van Verbeke kan produceren. Ze doopten het artificieel intelligente zusje ‘AInnelies Verbekebot’.

Ze – of het? – kan losgelaten worden op een blank canvas of een aantal trefwoorden geven, zich baseren op Verbekes volledige arsenaal aan teksten of op een specifiek boek of theaterstuk. “Selecteer ik de stijl van mijn boek Slaap! dan zie je duidelijk kortere zinnen. Kies ik voor 30 dagen, dan keren er bijvoorbeeld meer natuurbeschrijvingen op”, zegt Verbeke. “In die zin vormen de teksten een soort spiegel van mijn eigen ritme en muzikaliteit, al is het zeker niet altijd geslaagd.”

Bach of AI?

Het raakt wel aan een vrij confronterende vraag: kan artificiële intelligentie ook creatief zijn? De voorbije jaren probeerden tal van projecten om de grens tussen mens- en computergedreven kunst te doen vervagen, van muziek tot schilderijen tot boeken.

Zo liet wiskundige Marcus du Sautoy (Oxford University) in 2019 afwisselend muziek van Bach en een AI-systeem horen aan een testpubliek. Dat publiek wist lang niet altijd de juiste componist aan te duiden. Een door een algoritme gegenereerd portret in 19de-eeuwse Europese stijl ging in datzelfde jaar onder de hamer voor bijna 400.000 euro. En de Britse krant The Guardian publiceerde in 2020 een opiniestuk dat, na een inhoudelijke voorzet van de redactie, volledig werd uitgeschreven door AI.

Zeker bij experimenten met tekst blijft de conclusie echter: ontzettend leuk, maar geen literair hoogstandje. Neurale netwerken zoals AInnelies Verbekebot blijven op grenzen botsen. Ze ontdekken namelijk patronen in bestaande hompen tekst en leren om zo goed mogelijk het volgende woord te voorspellen op basis van de voorgaande woorden. “Daardoor zit het best snor met de grammatica”, zegt Van de Cruys. “Maar bij langere teksten is het geheel niet samenhangend.”

De AI hecht geen betekenis aan de tekst, enkel een statistische correlatie. “Het gaat dus nergens heen, maar er zitten soms wel zinnen of zelfs paragrafen die echt heel goed zijn”, zegt Verbeke. Of er duiken prachtige neologismen op, zoals ‘traagtreiterijen’. Het is nieuw, misschien zelfs origineel. Maar is het daarom ook creatief? Aan creativiteit plakt namelijk ook een sociaal oordeel vast. “Het is de toeschouwer die bepaalt wat creatief is”, zegt Van de Cruys.

Boekenrekken met automatisch geschreven romans ziet hij niet meteen in de toekomst. Al is het experiment daarom niet zonder nut: “Schrijvers kunnen wel inspiratie halen uit de verzen die gegenereerd worden”, zegt Van de Cruys, die wijst op bestaande werken die na cocreatie tot stand kwamen. Een beetje zoals Gmail nu ook suggesties doet voor het afmaken van zinnen: je hoeft die niet te volgen.

Ook Verbeke denkt aan een theaterstuk waar lappen eigen tekst worden afgewisseld met AI-verzen. “Maar dan laat ik wel een lampje branden om aan te tonen: dit is het algoritme”, zegt ze. Want hoewel je auteursrechtelijk gezien niet kan ‘pikken’ van je eigen schrijfrobot, zou dat toch een beetje “een aantasting van het eergevoel” zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234