Woensdag 22/01/2020

Opinie Lieven Buysse

Zijn grootste belofte – Get Brexit Done! – zal Boris Johnson meteen kunnen waarmaken. Althans in naam

De Britse premier Boris Johnson en zijn vriendin Carrie Symonds staan weer voor de deur van Downing Street 10. Beeld EPA

Lieven Buysse, campusdecaan Fac. Letteren KU Leuven Brussel, is docent Engelse Taalkunde en VK-watcher

Boris Johnson heeft het klaargespeeld: een klinkende overwinning met een bijzonder comfortabele meerderheid boeken, waardoor hij geen rekening meer hoeft te houden met de oppositie noch met dissidentie in zijn partij. Labour krijgt dan weer een zware klap te verwerken, en de Liberaal Democraten ontgoochelen na een veelbelovend jaar. Toch moeten er enkele kanttekeningen geplaatst worden bij Johnsons overwinning.

De Conservatieven halen weliswaar bijna 50 bijkomende zetels binnen, maar vergroten nauwelijks hun stemmenaandeel op landelijk niveau (+1,2 procent). Ze zijn dus vooral in meer kiesdistricten op de eerste plaats geëindigd – want enkel wie wint in zo’n district, krijgt een zetel – maar hebben niet zo heel veel kiezers bijgewonnen. Tegelijk neemt Labour een enorme duik: 8 procent minder kiezers stemden voor de partij, met een zetelverlies van zo’n 60 en veel kleinere winstmarges waar Labour een zetel behoudt. Veel van die stemmen zijn niet noodzakelijk bij de Conservatieven terechtgekomen maar lijken ook naar de Liberaal Democraten (+4 procent maar amper zetelwinst) en de Groenen (+1 procent maar ze behouden hun ene zetel) te zijn gegaan.

Prof. dr. Lieven Buysse Beeld rv

De verkiezingen draaiden voor een groot deel om de brexit, en niets staat die nu nog in de weg. Het zou echter fout zijn om de stembusslag gelijk te stellen met een positief resultaat in een nieuw brexitreferendum. Er kozen immers minder Britten voor partijen met een uitgesproken pro-brexitstandpunt dan voor partijen met een gematigder standpunt. Labour heeft ook niet enkel verloren in kiesdistricten die overwegend vóór de brexit stemden in 2016. De steun bij de bevolking voor een duidelijke brexit is dus niet meteen toegenomen, wel integendeel.

Het land is andermaal verdeeld, met een antibrexitstemming in Noord-Ierland en met forse winst voor de Schots nationalistische NSP, die bijna alle zetels binnenhaalt in Schotland. Daarmee gaat Schotland regelrecht in tegen de tendens bij de Engelse zuiderburen: de Schotten kozen tegen de brexit en voor een partij met een links programma. We mogen daar echter niet noodzakelijk uit afleiden dat de breuklijn tussen Schotland en Engeland ondubbelzinnig er een is tussen links en rechts. De speerpunten van Johnsons programma – investeringen in onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en veiligheid – vormen bijna allemaal evenzeer de kern van een links programma. Door die domeinen naar voren te schuiven, kon Johnson de aantrekkingskracht van zijn partij vergroten en maakte hij het moeilijk voor een uitdager om het verschil te maken en goed uit de verf te komen.

De leiderschapsstijl tussen Johnson en Corbyn kon niet meer van elkaar verschillen. De Britten zien in geen van beiden een staatsman en het vertrouwen was in allebei bijzonder klein. Dat Johnson alsnog de bovenhand haalde, heeft ongetwijfeld te maken met enkele kleine lichtpuntjes van de afgelopen maanden zoals het brexitakkoord dat hij wist af te sluiten (en dat mooi contrasteerde met Corbyns plan om wéér te gaan onderhandelen) en zijn ongebreidelde en eigenlijk on-Britse enthousiasme: zelfs als je hem niet helemaal gelooft, kun je hopen dat er toch iets van zijn wervende ideeën overeind zal blijven.

Zijn de Conservatieven nu de “partij van de gewone man” geworden zoals enkele partijtenoren beweren? Helemaal niet. Sinds zijn actie tegen enkele dissidente parlementsleden in september is Johnson erin geslaagd om niet enkel de tegenstand in zijn partij te doen vervagen, maar heeft die ook een ruk naar rechts gemaakt. Veel gematigde stemmen hebben de partij verlaten en wie overblijft, zal na dit verkiezingsresultaat vooral Johnson moeten volgen. En was Johnson niet de man die amper enkele weken vóór de verkiezingscampagne nog pleitte voor een belastingverlaging voor de hogere inkomens? Daar was niets van terug te vinden in het uiteindelijke partijprogramma, want daar zou hij Labour niet mee kunnen verslaan. Maar is het plan dan helemaal opgeborgen? Het is ook onduidelijk of Johnsons droombeeld nog overeind blijft om na de brexit van zijn land het Singapore aan de Noordzee te maken, wat niet meteen goed nieuws zou zijn voor de gewone burgers als werknemers en als consumenten.

De verkiezingsbeloftes van Johnson ogen mooi, maar zijn moeilijk waar te maken. Dat bleek al tijdens de campagne, toen aangetoond werd dat zo goed als alle concrete elementen uit zijn programma op drijfzand rustten. Zijn grootste belofte van allemaal – Get Brexit Done! – zal hij meteen kunnen waarmaken. Althans in naam, want nadat het Britse parlement in januari zal beslissen om uit de EU te stappen, starten ongetwijfeld lange onderhandelingen met een onzeker einde. Als die niet afgerond zijn tegen eind 2020 en Johnson de transitieperiode niet wil verlengen, breekt een nieuwe brexitcrisis uit. Ook Johnson zal ondervinden dat het makkelijker is om verkiezingen te winnen dan om daarna beleid te voeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234