Vrijdag 15/11/2019

Interview

Zijn dierproeven nog wel van deze tijd?

Jen Hochmuth en Jeroen Aerts. Beeld Wouter van Vooren

Een voor- en tegenstander gaan in duel over een hot issue. Deze week: er zijn gruwelbeelden opgedoken uit een Duits laboratorium waar dierproeven worden uitgevoerd. Moeten we niet stoppen met die proeven, nu er alternatieven bestaan?

Jen Hochmuth: ‘Dierproeven zijn gewoon slechte wetenschap’

“Dierproeven moeten vervangen worden door moderne, proefdiervrije technieken”, zegt Jen Hochmuth, toxicoloog en campagnecoördinator van Vervang dierproeven van Animal Rights. “Vroeger bestonden er geen alternatieven, nu wel. Het is hoog tijd voor een update van de wetgeving.”

“Wij eisen de onmiddellijke stopzetting van alle dierproeven. Ze moeten vervangen worden door moderne proefdiervrije technieken. Radicaal? Ja. Onmogelijk? Nee. En zeker niet alleen omwille van het dierenleed dat ermee gepaard kan gaan.

“Zelfs al ga je ervan uit dat dierproeven noodzakelijk zijn, dan zijn ze slechte wetenschap. We kunnen beter zonder, omdat de resultaten op basis van dierproeven nauwelijks vertaalbaar zijn naar de mens. Negentig procent van de kandidaat-geneesmiddelen die werken bij proefdieren, doen dat niet bij de mens of hebben gevaarlijke bijwerkingen. Dat zijn wel onderzoeksresultaten die de media halen onder de kop: ‘Mogelijk geneesmiddel tegen kanker ontdekt’. En zo’n 10 procent van de goedgekeurde geneesmiddelen wordt later van de markt genomen door gevaarlijke neven­effecten.

“Dat komt door de zogenoemde soort­verschillen. Mensen zijn geen muizen van 70 kilo. We reageren vaak verschillend op stoffen en nemen die ook anders op. Zo is paracetamol – een bekende pijnstiller – giftig voor katten en chocolade giftig voor honden. Als mens kunnen we beide met mate probleemloos naar binnen spelen.

“Moeten we dan proeven doen op mensen? Zo’n voorstel lokt meteen een golf van verontwaardiging uit. Nochtans gebeurt het al in klinische studies met menselijke vrijwilligers. Maar de kans om voorbarige of foute conclusies te trekken op basis van dierproeven is erg groot. Ik zou mijn vrienden alleszins nooit laten deelnemen aan zo’n studie.”

Fabeltje

“Het grootste probleem is volgens mij dan ook onwetendheid. Niet alleen het brede publiek, maar ook politici en onderzoekers zelf weten niet hoe ver de proefdiervrije technologie intussen staat. De voorbije jaren zijn grote sprongen voorwaarts gemaakt. Zo hebben onderzoekers aan de gerenommeerde Britse universiteit van Oxford een computermodel ontwikkeld dat achteraf gezien de fatale gevolgen van een potentieel medicijn voor hart­ritme­- stoornissen kon voorspellen. Tijdens de testperiode kregen proefhonden minder hart­aanvallen door het medicijn. Patiënten daarentegen stierven net aan hart­aanvallen door datzelfde medicijn.

“We kunnen zonder proefdierenleed en misschien is dat zelfs beter voor de mens. Dierproeven als noodzakelijk kwaad zijn een fabeltje. Wat blijft er immers over als de noodzaak na verloop van tijd verdwijnt? Pas op, ik ga niet miskennen dat ze ons in het verleden kennis hebben opgeleverd. Toen bestonden er geen alternatieven. Nu wel. Toch zijn er in België jaarlijks nog meer dan een half miljoen dierproeven. Waar­om ze dan nog steeds gebeuren? Omdat de wetgeving bepaalde dierproeven, zoals voor de ontwikkeling van medicijnen, verplicht. Die dateert intussen uit de jaren 60. Het is hoog tijd voor een update, want de wetenschap staat al zestig jaar verder.

“En maak dan meteen extra fondsen vrij om meer onderzoek naar alternatieve onderzoeksmethoden te doen. Een wetswijziging kan de proefdiervrije innovaties immers stimuleren. Dat bewijst het Europese verbod op dierproeven voor cosmetica. Het was alle hens aan dek om nieuwe proefdiervrije methoden te ontwikkelen. Die zijn er ontzettend snel gekomen.”    

Beeld thinkstock

Jeroen Aerts: ‘Zonder proef­dieren geen medicijn voor Pia’

Er dreigt acuut gevaar voor de volksgezondheid als we onderzoek met dierproeven nu stopzetten, zegt Jeroen Aerts, neurowetenschapper en voorzitter van Infopunt Proefdier­onderzoek. ‘Maar ook wij zijn dierenliefhebbers. We streven ernaar zo weinig mogelijk dieren te gebruiken.’

“De discussie over proefdieren wordt altijd gevoerd op basis van emoties en niet op feiten. Denk maar aan de reacties op de undercoveroperatie van dierenrechtenorganisatie Gaia in een laboratorium van de Vrije Universiteit Brussel drie jaar geleden. Mede daarom werd het Infopunt Proefdieronderzoek opgericht. Zo kunnen we burgers correct informeren en vooroordelen uit de wereld helpen.

“Om eerlijk te zijn, denk ik dat het vrijwel onmogelijk is om dierproeven volledig te vervangen. Mochten we er vandaag volledig mee stoppen, dreigt een acuut gevaar voor de volksgezondheid. Proefdieren zijn een noodzakelijk kwaad om verder te komen in onderzoeken naar bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson of kanker. Ook het medicijn van baby Pia – waar we massaal geld voor doneerden – zou nooit bestaan hebben als ze niet getest was op muizen en primaten.

“Uit eigen ervaring weet ik hoe onderzoekers die proefdieren gebruiken, worden afgeschilderd als dierenhaters. Tegenstanders laten uit­schij­nen alsof we geen hart voor dieren hebben of zelf geen huisdieren houden.

“Voor alle duidelijkheid: daar is niets van aan. Wij zijn géén, en dat kan ik niet genoeg benadrukken, voor­standers van dierproeven. Daarom zetten we in op de drie V’s: verminderen, verfijnen en zo veel mogelijk vervangen.

“In 2018 gebeurden in Vlaanderen 260.000 onderzoeken met dieren, in heel België gaat het om ongeveer 560.000. Dat aantal zal verminderen. Maar daar moet de nodige tijd over gaan. Daarnaast zijn onderzoekers bij wet verplicht om proefdiervrije alternatieven te gebruiken als die bestaan. We kunnen tegenwoordig cellen kweken in een schaaltje of simulaties maken via computermodellen. Dat is allemaal veelbelovend, maar je botst op grenzen. Een petri­schaal is geen complex organisme. Een computermodel is ook maar zo goed als de data die je erin stopt.

“We kunnen de komende jaren dus vooral vooruitgang boeken op het vlak van verfijning om het welzijn van de dieren te maximaliseren. Een voorbeeld: muizen hebben een sterke nestdrang. Tegenwoordig moeten in hun hokjes dus papiersnippers liggen om een nestje te maken. Dat is ook goed voor het onderzoek. Stress kan het resultaat van proeven immers beïnvloeden.

Ethische commissie

“De sector heeft echt grote stappen voorwaarts gezet. Dierproeven voor cosmetica, tabaksproducten en op mens­apen zijn volledig verboden. En wie een aanvraag doet om proefdieren te gebruiken, moet daarvoor eerst een opleiding volgen. Ook moet het voorstel ook voorgelegd worden aan een ethische commissie met experts, een dierenarts en een specialist in proefdiervrije methodes. Onderzoekers kunnen dus niet zomaar een ‘bestelling’ plaatsen om tien honden en drie apen te krijgen.

“Ik durf ook toe te geven dat het nog transparanter mag. Alle informatie over een onderzoek met proefdieren en hoeveel er daarvoor gebruikt worden, staat in een eenvoudige samenvatting op het web. Soms erg verstopt, dat wel. Als we die info een pro­mi­nentere plaats geven, kan niemand zeggen dat we er niet open over zijn. En op basis van die feiten kunnen we het debat blijven voeren.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234