Vrijdag 23/04/2021

Ambtenaren

Zijn de voordelen van ambtenaren vandaag nog te verantwoorden?

Ambtenaren verlaten het ministerie in Brussel. De regering-Michel wil een deel van hun verworven voordelen hervormen. Tot grote ergernis van de vakbonden. 
 Beeld tim dirven
Ambtenaren verlaten het ministerie in Brussel. De regering-Michel wil een deel van hun verworven voordelen hervormen. Tot grote ergernis van de vakbonden.Beeld tim dirven

Het opsparen van ziektedagen verbieden? De politie overweegt boetevrije weken uit protest. Morrelt de regering aan de pensioenregeling van ambtenaren? De hele openbare sector komt op straat. En de rest van de werkende bevolking kijkt onbegrijpend toe. Maar waarom heeft het overheidspersoneel ooit zoveel voordelen gekregen?

Een job bij de overheid, dat is rustige vastheid, toch? Werkzekerheid, een groot pensioen, recht op een jaarlijks aantal ziektedagen tegen vol loon die opgespaard kunnen worden tot het einde van de carrière, een ziektepensioen voor wie medisch niet meer in staat is om zijn job uit te oefenen.

Vandaag lijken het relicten uit lang vervlogen tijden. Anomalieën in een maatschappij waar Ryanair-personeel moet betalen voor een interne opleiding en Deliveroo-koeriers rondfietsen zonder echt statuut. In zo'n maatschappij lijken de verworvenheden van ambtenaren bijna decadent. En dat is meteen een van de redenen waarom de regering-Michel de regelingen wil hervormen. Tot grote ergernis van de vakbonden.

Op veel begrip bij de rest van de bevolking kunnen zo'n reacties zelden rekenen. Maar ze doen wel de vraag rijzen: waar hebben ambtenaren dat uitzonderlijke statuut eigenlijk aan te danken? Waarom tellen de studiejaren van universitairen mee voor hun pensioen? En waarom bestaat er een systeem als dat van de preferentiële tantièmes waardoor de ene ambtenaar minder jaren moet werken voor een mooi pensioen dan de andere?

Klotejob

Professor Ria Janvier van de UAntwerpen, expert in ambtenarenrecht, en assistent Zeger Verleye dachten deze zomer dat eens even snel uit te zoeken. "We vonden dat een belangrijke vraag", zegt Janvier, "aangezien de regering met één pennentrek de preferentiële tantièmes wil afschaffen. In de plaats moet een regeling van zware beroepen komen. Maar voordat je dat kan doen, is het toch belangrijk om te weten wie welk voordeel kreeg en waarom?" De opdracht bleek niet zo evident. "Een klotejob", noemt Janvier het lachend. Eentje waar ze nog niet klaar mee is.

De voorkeurstantièmes dateren namelijk al van 1795 en gaan dus al langer mee dan de Code Napoleon. Ze overleefden de Nederlandse periode, werden opgenomen in de eerste zuiver Belgische wet op ambtenarenpensioenen uit 1844 en bleven onaangetast tot ze onder de regering-Di Rupo een eerste keer vereenvoudigd werden. Heel wat andere voordelen die ambtenaren vandaag genieten stonden ook al in die 174 jaar oude wet. Hun statuut hebben ambtenaren dan weer te danken aan het koninklijk besluit over het statuut van Rijkspersoneel uit 1937.

"De tantièmes zijn er gekomen om ambtenaren te danken voor hun loyauteit", zegt Janvier. "Alleen wie langer dan dertig jaar voor de overheid gewerkt had, had er recht op." Zijn statuut, beter bekend als 'de vaste benoeming', verkreeg de ambtenaar dan weer als garantie voor zijn onafhankelijkheid. "Men wilde voorkomen dat een ambtenaar een handpop werd van politici", verklaart Janvier. "Om te voorkomen dat ze ontslagen zouden worden als ze niet deden wat politici deden, werd het statuut ingevoerd." De hoge pensioenen moesten dan weer lage weddes compenseren en werden gezien als een soort uitgesteld loon.

Geen A zonder B

Vandaag zijn een aantal van die gunsten achterhaald, geeft Janvier aan. "Een ziektepensioen op jonge leeftijd valt niet meer te verdedigen wanneer we willen inzetten op re-integratie op de arbeidsmarkt. En een ambtenaar is vandaag qua verloning niet slechter af dan een werknemer in de privé. Op voorwaarde wel dat men zijn voordelige pensioenregeling en werkzekerheid mee in rekening brengt."

Want dat vergeten politici nog al eens graag, vindt de professor: ambtenaren hebben ook veel niet. Ze hebben geen extralegale voordelen. Ze hebben geen bedrijfswagens. Ze hebben geen aanvullend pensioen en ze hebben geen paritaire comités die cao's onderhandelen. Die 'nadelen' in vergelijking met de privé worden door de gunstregimes gecompenseerd. "Dus als je die wil afschaffen, ok. Maar wie A zegt, moet ook B zeggen. Dan hoort er ook iets in de plaats."

Maar in feite is dat de hamvraag niet, zegt Janvier. Deze is dat wel: "Vinden we vandaag nog steeds dat een overheidsjob iets anders is dan één in de privé? Vinden we dat die werknemers een andere taak te vervullen hebben? En vinden we dat die werknemers dan ook een andere regeling nodig hebben? Dat is een fundamentele discussie die nooit gevoerd wordt. Maar intussen is de uitholling van het statuut wel al volop ingezet."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234