Dinsdag 20/10/2020
Jozef Chovanec stierf nadat hij hard werd aangepakt in een politiecel.

AchtergrondZaak-Chovanec

Zijn agenten verantwoordelijk voor dood Chovanec? ‘Dit is een complexe puzzel’

Jozef Chovanec stierf nadat hij hard werd aangepakt in een politiecel. Beeld AP

Jozef Chovanec stierf eind februari 2018 na een hardhandig politieoptreden. Maar bewijzen dat er ook een causaal verband is tussen die interventie en zijn overlijden, is lastiger dan het lijkt. ‘Het is een erg complexe puzzel’, zegt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven).

Waaraan stief Jozef Chovanec? Die vraag houdt het openbaar ministerie intussen al tweeënhalf jaar bezig. Het parket is er nog niet uit of het ingrijpen van de betrokken agenten geleid heeft tot de dood van de Slowaakse aannemer. Ook niet na onderzoek van de videobeelden, talrijke verhoren, toxicologisch onderzoek, een autopsie, en een traumatologische inspectie van Jozef Chovanecs lichaam. “Het lijkt niet bewezen dat de handelingen van de agenten de directe oorzaak zijn van het overlijden”, besloot de procureur-generaal van Bergen woensdagavond in een persbericht.

Ann Van de Steen, advocate van de weduwe van Jozef Chovanec, kan het amper geloven. “Dit is complete waanzin. Het is hallucinant om deze verklaring te moeten lezen”, zegt Van de Steen. Berichten dat er een nieuwe autopsie werd aangevraagd, spreekt ze formeel tegen. 

De advocate van de weduwe van Jozef Chovanec, Ann Van de Steen.Beeld Lijst A

Ademhaling belemmerd

De Morgen kon het verslag inkijken van de autopsie uit 2018. Daarin merkt de wetsdokter op dat er sprake is van beschadiging van het longweefsel. Dat kan volgens het verslag wijzen op “mechanische verstikking”, wat betekent dat Jozef Chovanec mogelijk stikte omdat zijn ademhaling belemmerd werd. Leg dat naast de beelden waarop te zien is hoe agenten minutenlang op zijn borst zaten en de conclusie is snel getrokken: de interventie leidde direct tot zijn dood.

Zeker is dat echter niet. Het beschadigde longweefsel kan volgens de wetsdokter ook het gevolg zijn van kunstmatige beademing. Chovanec, die in een coma belandde, werd inderdaad nog twee dagen beademd in het ziekenhuis voor hij uiteindelijk stierf.

Ook het toxicologisch verslag, dat De Morgen eveneens kon inkijken, biedt geen doorslaggevende elementen. De bloed- en urinestalen die daarin onderzocht zijn, werden afgenomen kort nadat Chovanec overgebracht was van de cel naar het ziekenhuis Marie Curie. Er werden geen sporen gevonden van verboden middelen of alcoholgebruik.

Toxicoloog Jan Tygat (KU Leuven). Beeld Vertommen

Droperidol

Wel te vinden in de bloedstalen: droperidol, bij ons ook bekend als DHBP. Meer dan waarschijnlijk gaat het hier over het kalmeermiddel dat Chovanec in de cel kreeg toegediend kort voor hij gereanimeerd moest worden. “Een courant antipsychoticum”, weet toxicoloog Jan Tytgat, die niet als medisch expert betrokken is bij deze zaak. “Dit middel wordt erg vaak gebruikt om geagiteerde personen te kalmeren en hun gedragingen te normaliseren.”

DHBP mag dan courant zijn, in de VS kreeg de stof een zogenaamde black box warning van het voedings- en geneesmiddelenagentschap FDA. Dat houdt in dat er acute hartritmestoornissen kunnen optreden. Specialisten zijn het er echter niet over eens of die waarschuwing gerechtvaardigd is. Bovendien blijkt uit de analyse dat Chovanec slechts een lage dosis droperidol in zijn lichaam had. Het is dus niet zeker of het middel een rol heeft gespeeld bij het overlijden.

Volgens de politie leed Chovanec op het moment van de feiten aan excited delirium syndrome (EDS), een psychose waarbij het lichaam zwaar belast wordt. Ook die vaststelling is niet eenduidig. EDS is een omstreden diagnose,  door criticasters eerder omschreven als een excuus voor politiegeweld. In ieder geval is er geen internationaal aanvaarde definitie van EDS en is het al jarenlang voorwerp van discussie.

Zware stress

Wat wel duidelijk is: het lichaam van Chovanec stond onder zware stress. Op zeker moment zaten twee agenten op zijn rug, voldoende om zijn ademhaling ernstig te hinderen. Dat zette zo goed als zeker extra druk op het hart om de nodige zuurstof rond te pompen – en wellicht kreeg zijn hart het daarvoor al stevig te verduren. Er was een handvol agenten nodig om Chovanec tegen te houden, er werd een kalmeringsmiddel toegediend, en hij had zijn hoofd tientallen keren tegen de celdeur geslagen.

Dat zijn erg veel factoren die allemaal konden bijdragen tot het overlijden. Maar de vraag welke elementen ook effectief bijdroegen, is niet eenvoudig te beantwoorden. “Het is een erg complexe puzzel. Een bloedonderzoek levert duidelijk wetenschappelijk bewijs. Maar als dat geen uitsluitsel biedt, is het moeilijk om te bewijzen dat één element uit de hele keten met zekerheid een causaal verband heeft met zijn dood”, zegt Tytgat.

Dat is precies wat een dergelijk onderzoek zo lastig maakt, bevestigen meerdere magistraten off the record. Het is één ding om vast te stellen dat het politieoptreden problematisch was – met een agente die en passant ook de Hitlergroet brengt – maar iets heel anders om te bewijzen dat een agent de dood van Chovanec op zijn geweten heeft. Het strafrecht laat amper ruimte voor onzekerheid. Om iemand te veroordelen, moet het hof zeker zijn van zijn zaak. Twijfel is altijd in het voordeel van de beschuldigde.

Dat er volgens de procureur-generaal geen bewijs is dat de agenten de dood veroorzaakt hebben, wil niet zeggen dat de agenten sowieso vrijuit gaan. Het parket kan vragen de agenten buiten vervolging te stellen, of de zaak toch voor de rechtbank brengen. Dan is het aan een rechter om zich over de zaak te buigen. Die kan alsnog oordelen dat er genoeg aanwijzingen zijn om de agenten te veroordelen. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234