Woensdag 10/08/2022

ReportagePolen

Zij nemen juist de trein terug naar Kiev: ‘Hoe kan ik bang zijn? Ik ben Oekraïens’

Oekraïense vluchtelingen op het station in het Poolse Przemysl, nabij de grens. Beeld AFP
Oekraïense vluchtelingen op het station in het Poolse Przemysl, nabij de grens.Beeld AFP

Meer dan vier miljoen Oekraïners hebben hun land ontvlucht sinds de Russische invasie. Maar sommigen keren terug, blijkt op het station in Warschau. Om mee te helpen in de strijd, omdat ze geen werk vinden in Polen of omdat ze gewoon naar huis willen.

Arnout le Clercq

Op perron 2 van het Ooststation in Warschau staan groepjes vrouwen met kinderen, hun bezittingen in grote koffers en boodschappentassen. Vluchtelingen maken inmiddels deel uit van het dagelijks leven op de stations van de Poolse hoofdstad, die naar schatting rond de 200.000 mensen heeft opgevangen. Maar deze Oekraïners wachten op de slaaptrein die elke avond naar Kiev gaat: ze keren terug.

“Ik kon niet langer wegblijven’, zegt de 32-jarige Anastasia Ovtsjinnikova, die bij het uitbreken van de oorlog naar Canada vluchtte. Ze hoorde dat Kiev veiliger is nadat het Russische leger zich terugtrok en vloog naar Polen. Nu staat ze met twee grote koffers op het perron. “Ik mis mijn familie. Ik mis Oekraïne.”

Iedere dag komen er nieuwe vluchtelingen aan in Polen, dat al 2,6 miljoen mensen de grens zag oversteken. Maar Oekraïners gaan steeds meer ook terug. Waren dit in het begin vooral (jonge) mannen die de wapens wilden opnemen tegen de Russische invasiemacht, nu keren ook vrouwen en kinderen terug. Volgens cijfers van de Poolse grenswacht gaat het om zo’n 100.000 mensen per week, ruim een half miljoen sinds het begin van de oorlog. Poolse media melden dat in het grensplaatsje Przemyśl, waarvandaan treinen naar Lviv en Odessa vertrekken, dagelijks enkele honderden mensen teruggaan.

Volgeboekt

Ook de trein tussen Warschau en Kiev is een gewilde verbinding, zegt Ovtsjinnikova, die geen kaartje heeft weten te bemachtigen. De treinen zijn tot volgende week helemaal volgeboekt. “Ik hoop dat ik alsnog mee kan.” Vrijwilliger Anna Kuznicka (64), die twee avonden per week een dienst draait bij het vluchtelingenhulppunt op het station, spreekt steeds meer mensen die de trein naar Kiev nemen. Zoals Ljoedmila Bojko (41), die iets eerder uitstapt en teruggaat naar haar woonplaats Loetsk. Ze denkt dat het veilig is. “Natuurlijk maak ik me zorgen, elke nacht klinken nog sirenes.” Terwijl ze praat, rolt ze het tijdschrift in haar handen almaar strakker op. “Maar ik ben verpleegster, Oekraïne heeft me nodig.”

Sommigen gaan noodgedwongen terug. “Er is hier geen werk of dak boven ons hoofd”, zegt de 22-jarige Alina Birtsjenko, die op een bankje op haar trein wacht. Ze kwam een maand geleden naar Polen en kon een tijd kosteloos in de stad Katowice verblijven. Daar moest ze weg, maar ze had nog altijd geen inkomstenbron gevonden. “Ik kon sporadisch schoonmaakwerk vinden, maar dat was niet genoeg. En van de Poolse staat kregen we eenmalig 300 złoty (zo’n 65 euro, red.).” Nu gaat ze terug naar haar oude baan als instructeur bij een fitnessclub in Kiev, “die gelukkig niet is beschoten”. Vrienden vertellen haar dat het veiliger is dan eerst. “Maar ik ben alsnog heel bang.”

Vrijwilligers helpen de vluchtelingen op de stations. Beeld Getty Images
Vrijwilligers helpen de vluchtelingen op de stations.Beeld Getty Images

Volgens de Poolse regering hebben inmiddels zo’n 30.000 Oekraïners werk gevonden, met name in de grote steden. Dat is een fractie van het totale aantal vluchtelingen in Polen, dat door deskundigen van de universiteit van Warschau rond de 1,3 miljoen wordt geschat.

Sinds 16 maart kunnen Oekraïners een Pools rijksregisternummer aanvragen, wat iets meer dan 700.000 mensen hebben gedaan (van wie 94 procent vrouwen en kinderen). De Poolse regering investeert 8 miljoen euro in een speciaal programma om Oekraïners makkelijker aansluiting te laten vinden op de arbeidsmarkt. “We willen dat ze op eigen benen kunnen staan”, aldus de Poolse minister voor Familie en Sociaal Zaken.

Familie

Sommigen hebben hun weg weten te vinden in Polen, zoals de 19-jarige Joelianna Sofia, haar moeder Oeljana (42) en haar twee jongere zusjes (13 en 6). Ze gaan via Przemyśl op en neer naar Lviv om persoonlijke documenten te halen, zodat Joelianna haar studie Duits kan voortzetten aan een Poolse universiteit. In Lviv was Oeljana juf bij een peuterspeelzaal, in Polen werkt ze als schoonmaakster. Ze slapen bij een tante in Warschau.

Het moeilijkste is om gescheiden te zijn van hun familie die nog in Oekraïne zit, vertelt Joelianna. “Mijn vader is daar nog, mijn twee broers en mijn oudste zus. En mijn oma. Ze wil niet weg. Het was mijn idee om naar Polen te gaan, voor de veiligheid van mijn zusjes.” Lviv is nu veilig, denkt ze. “Je weet het natuurlijk nooit. Maar als de oorlog voorbij is, gaan we allemaal naar huis.”

Thuis heeft een grote aantrekkingskracht, ook voor de 32-jarige Ovtsjinnikova die Oekraïne zo mist. Toen ze Warschau zag vanuit het vliegtuig, maakte haar hart een sprongetje. “Weer iets dichterbij.” Ze vluchtte naar Canada omdat ze daar vroeger studeerde, maar vond het moeilijk uit te houden. “Voor de Canadezen is Oekraïne ver weg. Mensen gingen daar gewoon door met hun leven. Dat vond ik heel moeilijk. Ik zag de beelden uit Boetsja. Ik heb zes jaar vlakbij gewoond. Als ik nu mijn ogen dichtdoe, zie ik het voor me, als een horrorfilm.”

De karakteristiek blauwe Oekraïense nachttrein trekt het station binnen, de mensen gaan aan boord. Sommigen voeren nog een gesprek door de klapraampjes van de coupés met vrienden en familie die in Polen blijven. Een oudere man met een snor tekent een hartje in het vuil op het coupéraam. Ovtsjinnikova mag mee zonder kaartje en is dolblij. Ze is niet bang, zegt ze. “Hoe kan ik bang zijn? Ik ben Oekraïens.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234