Zaterdag 21/09/2019

'Zij die Congo negeren, zullen zich dat beklagen'

Maandag vertrekt minister Reynders voor een driedaags bezoek naar Kinshasa. Mova Sakanyi, de Congolese ambassadeur in Brussel, moedigt hem aan. 'Als meneer Reynders niet gaat, zal een minister van een ander land naar Kinshasa trekken.' Koen Vidal

De recente presidents- en parlementsverkiezingen zorgden voor controverse. Volgens de meeste verkiezingswaarnemers was de fraude zo massaal dat het onmogelijk is om vast te stellen wie de winnaar is. Wat meteen verklaart waarom Didier Reynders dezer dagen scherpe kritiek krijgt op zijn beslissing om naar Kinshasa te reizen. "Hiermee legitimeert hij een frauduleuze verkiezing en een president zonder legitimiteit", luidt het.

Wanneer we ambassadeur Sakanyi de waarschuwingen van ngo's en Congowatchers voorleggen, haalt hij zijn schouders op. "Die kritiek op een bezoek van een Belgisch buitenlandminister aan Congo is een traditie die al bestaat sinds de onafhankelijkheid van mijn land en die altijd contraproductief is geweest. Ik kan me geen ministerieel of koninklijk bezoek herinneren dat vlekkeloos verliep. Enkele maanden geleden moest minister Vanackere zich nog voor het parlement verantwoorden vooraleer hij naar Congo mocht vertrekken. En in 2010 moest een speciaal kernkabinet toestemming geven aan koning Albert om in Kinshasa de viering van vijftig jaar onafhankelijkheid bij te wonen. Ook het bezoek van voormalig koning Boudewijn in 1985 zorgde voor heisa. Die negatieve stroming heeft altijd bestaan.

"Gelukkig is er ook een positieve stroming die ijvert voor goede relaties. Mijn ervaring is dat die laatste tendens het altijd haalt en dat ligt aan het feit dat de negativisten geen goede argumenten hebben. Ook naar aanleiding van de jongste verkiezingen hoorde ik veel onzin. Voor de stembusgang zegden onze tegenstanders aan de Belgische regering: 'Ga niet naar Congo want die verkiezingen komen er nooit.' En nu de Congolezen hebben kunnen stemmen, zeggen ze: 'Vertrek niet want er waren problemen met de verkiezingen.'

"Wat willen onze tegenstanders eigenlijk? Dat er voor de volgende presidentsverkiezingen van 2016 geen Belgisch buitenlandminister meer naar Congo reist? Dat betekent dat we de komende vijf jaar geen normale relaties zullen hebben. Is dat de oplossing? In die zin heb ik veel respect voor minister Reynders omdat hij met zijn bezoek een eerbetoon brengt aan de bestendigheid van onze relaties.

"België blijft onze belangrijkste diplomatieke partner. Het is erg belangrijk dat een Belgisch buitenlandminister naar Congo gaat. Want als meneer Reynders niet gaat, zal een minister van een ander land naar Kinshasa trekken. Zoals gebeurd is toen Laurent-Désiré Kabila aan de macht kwam: de Belgen hebben toen getwijfeld, tijd verloren en de Amerikanen zijn in het gat gesprongen. En toen de Belgische zakenwereld enkele jaren geleden aarzelde om naar Congo te komen, zijn de Chinezen gearriveerd. Congo is een belangrijk land. Zij die ons negeren, zullen zich dat beklagen."

Is het niet logisch dat er kritiek komt op de legitimiteit van president Joseph Kabila? De verkiezingen gingen gepaard met zware fraude en systematisch geweld.

Mova Sakanyi: "Waren er problemen met de verkiezingen? Natuurlijk, niemand ontkent dat. Het waren de allereerste verkiezingen die we zelf organiseerden. Maar vergeet niet dat Congo 84 keer groter is dan België en dat vele kiezers voor de allereerste keer gingen stemmen. De stembusgang kon niet perfect verlopen. Maar de echte vraag die gesteld moet worden, is of het verloop van de verkiezingen neerkwam op een aanfluiting van de democratie. Het antwoord daarop is duidelijk 'neen'. De problemen waren niet van die aard dat ze de kwaliteit van de uitslag hebben aangetast. Weet u: democratie is een leerproces. In Congo zijn er sinds de onafhankelijkheid niet veel vrije verkiezingen geweest. Onze traditie op dat vlak is jong. We hebben nog veel te leren. De komende twee jaar zijn er nog provinciale en lokale verkiezingen en we doen ons best om onze werkwijze te verbeteren. We zullen stapsgewijs vooruitgang maken. Je moet dit op langere termijn bekijken. De verkiezingen van 2020 zullen al veel beter zijn en die van 2100 nog beter."

Maar zal uw regering initiatieven nemen om de vergissingen en de fouten van de jongste verkiezingen recht te zetten?

"Dat is evident. Niet om de internationale gemeenschap te sussen maar omdat de Congolezen het recht hebben om te weten wat er precies is fout gelopen en welke kandidaten via de urnes legitimiteit hebben verkregen. Maar dat betekent niet dat het hele proces in diskrediet kan gebracht worden. Ik heb de indruk dat nogal wat westerse waarnemers niet tevreden zijn met de uitslag en dan maar meteen nieuwe verkiezingen eisen. Maar leeft die ontevredenheid ook bij de Congolezen? Ik denk het niet, want dan zouden ze toch massaal op straat komen. Net als de Tunesiërs, de Syriërs, de Egyptenaren en de Libiërs."

Zou het kunnen dat de Congolezen niet op straat durven komen omdat ze schrik hebben van het zwaar bewapende veiligheidsapparaat?

"Ach zo. Dan zegt u eigenlijk dat Congolezen angstiger wezens zijn dan Tunesiërs en Syriërs. Dat is een gevaarlijke redenering. Neen, neen, Congolezen zijn niet bang om op straat te komen. Wel is het zo dat de overgrote meerderheid maar al te goed beseft waarom Kabila heeft gewonnen. De president maakte een einde aan de oorlog in het oosten en is bezig met de wederopbouw van het land. Kabila is jong, net als de meerderheid van de bevolking. En hij slaagde erin om overal in het land allianties te smeden.

"De oppositie daarentegen was verdeeld en de oude Tshisekedi kon niet op een krachtige manier campagne voeren. Kabila was van in het begin de absolute favoriet. Waarom zijn velen in het Westen dan zo verrast dat hij de verkiezingen heeft gewonnen? Het is niet omdat al die sms'ers, Twitteraars en Facebook'ers schrijven dat Tshisekedi het meeste stemmen haalde, dat dat ook klopt."

Is uw regering bereid om de huidige crisis op te lossen via een machtsdeling? Is er plaats voor oppositiekopstukken als Etienne Tshisekedi en Vital Kamerhe in de regering? In Kenia werd enkele jaren geleden een zware confrontatie opgelost door het presidentschap en de premierpost te verdelen onder de twee belangrijkste kandidaten.

Sakanyi schudt zijn hoofd. "Neen, in dat schema zitten we niet. De verkiezingsuitslag wordt door sommigen gecontesteerd, met name door Belgen van Congolese afkomst die in Brussel veel schade hebben aangericht. Terwijl er in Brussel rellen waren, bleef het in Kinshasa al bij al rustig. De internationale pers mocht dan al beweren dat wij op een vulkaan of een tikkende tijdbom leefden, in Congo zelf kon je daarvan niet veel merken. En ook nu verloopt alles volgens de grondwet. Een informateur is momenteel aan het onderzoeken hoe er het best een meerderheid wordt gevormd. Zo gebeurt het toch ook in België en Frankrijk. Het heeft geen zin om alle oppositiepartijen deel te laten nemen aan de regering. In een democratie heb je ook een sterke oppositie nodig. Een regering van nationale eenheid lijkt mij daarom geen goed idee. Zij die onvoldoende stemmen hebben behaald om de macht te grijpen, moeten zich transformeren tot een kritische oppositie die de regering controleert."

Maar gaat dit de komende vijf jaar niet voor een gevaarlijk verdeeld land zorgen. Aan de ene kant diegenen die tevreden zijn met de huidige machts-situatie en aan de andere zij die vinden dat de groep rond president Kabila elke legitimiteit mist om het land te leiden?

"Helaas is dat een typisch Afrikaans probleem: de oppositie die zijn verkiezingsnederlaag niet aanvaardt en dan maar meteen de legitimiteit van de meerderheid betwist. Ik ben niet pessimistisch. Het ergste ligt achter ons: de presidents- en parlementsverkiezingen zijn gepasseerd en de uitslagen zijn bekend en definitief. Dat debat is afgesloten. Binnenkort hebben we een regering die over vijf jaar beoordeeld zal worden op haar capaciteit om het land te verbeteren.

"Tegelijk heeft de oppositie nu de kans om deel te nemen aan de provinciale en lokale verkiezingen en daar de macht te verwerven. Vandaar: wie Congo nu nog steeds als een dictatuur omschrijft, is echt niet ernstig. Wie zoiets zegt, doet dat omdat hij een of andere rekening te vereffenen heeft met Kabila.Het maakt deel uit van een geopolitiek spel waarbij gefrustreerde tegenstanders de Congolese leiders in een slecht daglicht willen stellen. Ik weet bijvoorbeeld dat nogal wat regeringen jaloers zijn omdat wij belangrijke contracten zouden afgesloten hebben met de Chinezen in plaats van met hun bedrijven."

Geldt dit verwijt ook voor de Belgische regering?

"Neen, de Belgen hebben gelukkig een betere kennis van Congo. België is op dit vlak veel realistischer dan de andere. In die zin wil ik nogmaals de wijsheid van minister Reynders prijzen. Hij laat zich niet meeslepen door de electorale spelletjes en berekeningen van zijn politieke tegenstanders en kiest ervoor om te investeren in goede relaties met Congo. Hij houdt zich ook ver af van het miserabilisme over Congo dat al enkele jaren erg in de mode is in België. Ik ben hier nu drie jaar en heb zeer weinig positieve reportages over mijn land gezien. Geen enkele. Nochtans zou je fantastische documentaires kunnen maken: over de Congolese jeugd, over onze mooie vrouwen, over grondstoffenmijnen die wél functioneren. Veel Westerlingen zijn enkel geïnteresseerd in de slechte dingen van Congo."

In het oosten van Congo is de veiligheidssituatie al jaren bijzonder problematisch. Heeft uw regering een plan om een einde te maken aan de instabiliteit?

"Wat bedoelt u precies met instabiliteit? Wie veroorzaakt die instabiliteit? De oorlog begon vijftien jaar geleden als een gevolg van de Rwandese agressie. De veiligheidsproblemen die we nu kennen, worden nog steeds geprovoceerd door militairen en rebellen uit onze buurlanden. De Congolezen zijn het slachtoffer van die agressie. Het zijn wij niet die elkaar uitmoorden en verkrachten. Wij zijn slachtoffers. Net zoals de Belgen en de Fransen in de Tweede Wereldoorlog het slachtoffer waren van de nazi's. Natuurlijk willen wij die situatie zo snel mogelijk oplossen. Maar ik stel vast dat een internationale vredesmacht van maar liefst 17.000 blauwhelmen er voorlopig ook niet in slaagt om de situatie meteen te stabiliseren. Wel kan ik u zeggen dat er vooruitgang is. Je kan niet meer van een echte oorlog spreken, maar van banditisme door voormalige warlords. Grote delen van het oosten zijn wél veilig. Weet u: een oorlogssituatie krijg je niet meteen rechtgetrokken: niet in Libië, niet in Irak, niet in Afghanistan, niet in Europa en ook niet in Congo."

Onlangs nog vroeg het Internationaal Strafhof in Den Haag om de uitlevering van generaal Bosco Ntaganda, die deel uitmaakt van uw leger en verdacht wordt van misdaden tegen de mensheid. Waarom houdt uw regering zijn uitlevering tegen?

"Je kan niet zeggen dat Congo weigert mee te werken met het Internationaal Strafhof. De eerste beklaagde die onlangs in Den Haag werd veroordeeld, is krijgsheer Thomas Lubanga: een Congolees die door onze autoriteiten werd opgepakt en uitgeleverd. Niemand kan aan ons engagement twijfelen. Maar moet een staat altijd zomaar ingaan op een vraag van het Internationaal Strafhof? Heeft Congo niet het recht om eerst de sérieux van dit verzoek te beoordelen? Tegelijk is ook dit dossier weer zo'n instrument om de reputatie van president Kabila te besmeuren. Er is toch ook die andere voormalige krijgsheer Laurent Nkunda, die momenteel in Rwanda verblijft. Waarom moet die niet naar Den Haag? Waarom schrijven de media daarover zo weinig? Waarom die politiek van twee maten en gewichten?"

Na de verkiezingen in Congo braken er in Brussel zware rellen uit tussen leden van de Congolese gemeenschap en de politie. Is de Congolese gemeenschap in België even verdeeld als de Congolese samenleving?

"Ik betreur en veroordeel dat geweld. Maar ik stel vast dat het geweld bijna altijd het werk was van Belgische staatsburgers van Congolese afkomst. Als Congolees ambassadeur heb ik weinig vat op die mensen. Het is niet omdat ze zwart zijn dat het Congolezen zijn. Het zijn mensen die nog maar weinig te maken hebben met Congo en zich niet echt voor het land willen engageren. Maar ze voelen zich blijkbaar wel geroepen om naar aanleiding van de verkiezingen amok te maken. Weet u, over het algemeen vind ik dat die Belgen van Congolese afkomst hier bijzonder slecht geïntegreerd zijn. Ten eerste omdat weinigen onder hen Nederlands spreken. Ten tweede leeft de gemeenschap in een soort getto: ze luisteren enkel naar Congolese muziek, gaan enkel naar missen van Congolese priesters, gaan uit in hun eigen discotheken, gaan niet naar Belgische voetbalploegen kijken. Ze isoleren zich totaal. Dat is niet goed."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234