Dinsdag 22/10/2019

Notre-Dame

Ziet de Notre-Dame er straks weer hetzelfde uit als vóór de brand?

Beeld AP

Als het van Frans president Macron afhangt, wordt de zwaar gehavende Notre-Dame snel opnieuw opgebouwd. Het geld ervoor is alvast binnen. Maar eerst moeten nog wat cruciale knopen worden doorgehakt: over geschikte ambachtslui, materialen én moderniteit of authenticiteit.

Na de collectieve rouw om de verwoestende brand in de Notre-Dame richt Frankrijk zich op de wederopbouw van haar bekendste kathedraal. President Macron wil dat de reconstructie binnen vijf jaar voltooid is. In 2024, het jaar waarin Parijs de Olympische Spelen organiseert, moet de kerk in volle glorie zijn hersteld. De herbouwde Notre-Dame moet bovendien ‘nog mooier’ worden, aldus de president.

De door Macron genoemde termijn van vijf jaar is op zijn minst ambitieus. Volgens veel bouwkundigen en erfgoedspecialisten is het zelfs volstrekt onhaalbaar. Een groot deel van de kerk moet volledig opnieuw worden opgebouwd. Het loden dakwerk is door de hitte van de brand gesmolten en ingestort. De brand heeft la forêt, het woud van houten balken die de dakconstructie van de kerk vormden, in de as gelegd. “Een periode van tien à vijftien jaar lijkt me reëel”, zei de voorzitter van de vakbeweging van restaurateurs van historische monumenten.

Premier Édouard Philippe kondigde woensdag aan dat er een internationaal concours zal worden uitgeschreven voor het ontwerp van de torenspits. Daarmee gaf hij de aanzet voor een discussie die de Fransen de komende tijd nog lang zal bezighouden. Moet de ‘nieuwe Notre-Dame’ een zo getrouw mogelijke replica worden van het origineel? Of mag de architect moderne materialen gebruiken – of zich zelfs eigen architectonische toevoegingen permitteren?

Kiest de architect voor een conservatieve benadering, een getrouwe reconstructie van de oude kathedraal, dan wordt het vinden van voldoende bomen met de geschikte lengte en hardheid voor de houten dakconstructie een flinke opgave. Het volgende probleem is het werven van ambachtslieden die daarmee overweg kunnen. “We herbouwen de Notre-Dame met zijn allen”, zei president Macron na de brand. Mooie woorden, maar volgens bouwkundigen wordt het allesbehalve gemakkelijk om gespecialiseerde bouwvakkers te vinden die voldoende ervaring hebben met materialen en technieken die zelden in nieuwe gebouwen worden gebruikt.

. Beeld DM

“We hebben nu al een groot probleem om ambachtslieden te vinden voor restauraties van historische bouwwerken”, zei Marie Dupuis-Courtes, de directeur van een restauratiebedrijf dat onder meer betrokken was bij de renovatie van de kathedraal van Rouen. “We kunnen de Notre-Dame niet laten herbouwen door mensen die net in het vak zitten. Voor zo’n gecompliceerd project heb je mensen met minstens vijftien jaar ervaring nodig”, zei Dupuis-Courtes in weekblad l’Express. Dat ook het Grand Palais de komende jaren grondig wordt gerenoveerd – een renovatie die eveneens moet worden voltooid voor 2024 - maakt de zoektocht er niet gemakkelijker op. Bovendien wordt gevreesd dat de herbouw van de Notre-Dame ten koste zal gaan van restauraties van andere monumenten in Frankrijk.

Dupuis-Courtes zou het ‘heiligschennis’ vinden als de unieke houten dakconstructie van de Notre-Dame niet wordt herbouwd. Andere bouwkundigen pleiten juist voor een constructie van beton. Vanuit een kunsthistorisch perspectief zonde, maar wel een stuk praktischer. Toen de kathedraal van Reims – die in de Eerste Wereldoorlog werd verwoest – in de jaren 20 opnieuw werd opgebouwd, zorgde de keuze voor een betonnen draagconstructie voor een relatief snelle wederopbouw. Beton is bovendien een stuk brandveiliger – ook niet onbelangrijk.

Eigen stempel drukken

Sommige architecten gaan nog een stap verder in het debat tussen de rekkelijken en de preciezen en pleiten voor eigentijdse toevoegingen aan de Notre-Dame. De door de brand ingestorte neogotische torenspits werd per slot van rekening ook pas bij een renovatie in 1844 toegevoegd door architect Viollet-le-Duc. De architect die de wederopbouw voor zijn of haar rekening gaat nemen, zou ook een eigen stempel op de kathedraal kunnen drukken. Op Twitter verscheen al een fotobewerking van de Notre-Dame met een futuristische glazen toren boven het middenschip.

Het is nog onbekend hoeveel de wederopbouw van de Notre-Dame gaat kosten. Verzekeraars vermoeden dat het meer dan een miljard euro zal zijn. De Notre-Dame is eigendom van de Franse staat, die 83 Franse kathedralen in zijn bezit heeft. De Franse vereniging van verzekeraars meldde woensdag dat Frankrijk zelf instaat voor de verzekering van haar religieuze monumenten, wat in de praktijk betekent dat de Notre-Dame niet is verzekerd.

Toch lijkt geld geen probleem te worden voor de wederopbouw. Twee dagen na de brand is het totaalbedrag dat donateurs bijeen hebben gebracht de grens van een miljard al bijna gepasseerd. Dat bedrag zal de komende tijd zonder twijfel verder oplopen. De Franse regering presenteert donderdag een wetsvoorstel dat particuliere giften voor de herbouw van de Notre-Dame tot 1.000 euro voor 75 procent vrijstelt van belasting. Bij hogere bedragen geldt een belastingkorting van 66 procent.

Ook Britse politici maken zich zorgen: Houses of Parliament dringend aan renovatie toe

Geschrokken van de brand die de Notre-Dame bijna heeft verwoest, hebben Britse parlementsleden ervoor gepleit de renovatie van het Paleis van Westminster eerder dan gepland te beginnen. The Houses of Parliament vormen één groot klushuis langs de oever van de Theems. De bedrading, bijvoorbeeld, is kort na de Tweede Wereldoorlog voor het laatst vernieuwd en in de daken zit nog veel asbest. Het riool komt zo langzamerhand in aanmerking voor een monumentenstatus. Dag en nacht lopen bewakers rond die een eventuele brand snel moeten signaleren.

De angst voor uitslaande brand is des te groter omdat het middeleeuwse gebouwencomplex in 1834 al eens grotendeels in as is opgegaan. Een stille getuige daarvan hangt iets verderop in Tate Britain, in de vorm van een beroemd schilderij van J.M.W. Turner. De schilder was indertijd een van de ooggetuigen. Sterker, hij had zelfs een boot gehuurd om betere schetsen te kunnen maken. Maar is weinig appetijt om hedendaagse schilders dezelfde kans te geven. ‘De tragiek in Parijs bewijst de urgentie van de renovatie,’ zei afgevaardigde Caroline Spelman, hoofd van de renovatiecommissie.

In het afgelopen decennium hebben er 66 incidenten plaatsgehad, waaronder kortsluiting. Onlangs nog moest er een debat worden geschorst nadat het door lekkage was begonnen te ‘regenen’ op de perstribune. In meerdere rapporten is gewaarschuwd voor een catastrofe. Met tegenzin hebben parlementsleden ingestemd met een tijdelijke verhuizing, maar de miljarden kostende renovatie zou pas over een jaar of zes kunnen beginnen. Een andere waarschuwing is de brand in The Tower of London, waarbij in 1841 enkele schetsen verloren gingen die Turner van de Westminster-brand had gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234