Woensdag 13/11/2019

Ziet, de mens!

Het leven is een trekkebenende schaduw van de dood. Althans in Roy Anderssons hilarische filmtheater van het absurde, vorig jaar in Venetië goed voor een Gouden Leeuw.

"Christ, this bored me to tears", zucht iemand op imdb.com. Als cinema voor u gelijk is aan beweging en non-stop actie, en de titels Songs from the Second Floor (2000) en You, the Living (2007) u niets zeggen, dan riskeert u groen te lachen met het slotstuk van Roy Anderssons trilogie "on being a human being". De formele onbeweeglijkheid ontleend aan de vroege stille film, de tergende traagheid waarmee maniakaal precies komische punches worden uitgedeeld, het sardonisch filosofisch perspectief op een mondo bizzarro van exclusief blanke, lijkbleke totentrekkers: het staat garant voor een cinema die niet van deze wereld en al evenmin van deze tijd is. Mensen 'van goede wil' zullen het echter aartsmoeilijk hebben om niet plat te gaan voor wat sommigen "de grappigste film van het jaar" noemen.

De titel is naar verluidt geïnspireerd door het schilderij Jagers in de sneeuw van Pieter Bruegel de Oude, waarin enkele vogels vanuit een boom menselijke bezigheid gadeslaan en zich volgens Andersson lijken af te vragen waarom het wezen zo blind de afgrond tegemoet snelt. Veel sérieux hoeft u daar niet achter te zoeken, want de duif in Pigeon blijkt een opgezet exemplaar te zijn, en verder oogt ook elk menselijk wezen als een specimen in een museumkijkkast. De 72-jarige Zweed die zijn films bekostigt met de opbrengst van reclamefilms, noemt Vittorio de Sica's De fietsendief, het monument van neorealisme uit 1948, als grote inspiratie. Hij deelt met de neorealisten de liefde voor niet-professionele acteurs en de observerende blik, maar zoekt in zijn 'bioscoop' nooit een 'echte' omgeving. Hij schept een hyperrealiteit, onder meer door kunstige en schaduwloos uitgelichte sets vol trompe-l'oeil. Die werkelijkheid is "uitgepuurd en gebald" en "geeft zo beter uitdrukking aan de groot(s)heid, kleinheid en sterfelijkheid van het leven".

Talent voor het ongerijmde

Pigeon, Anderssons vijfde film in bijna vijf decennia, is een reeks van vignettes of tableaux vivants waarin doodgewone stervelingen, gevangen in het immobiele beeldkader, de absurditeit van het doodgewone bestaan ondergaan. Alles begint met drie pijnlijk grappige confrontaties met de dood: een corpulent heerschap triggert een hartaanval door het ontkurken van een fles wijn; een oude vrouw klampt zich op haar sterfbed wanhopig vast aan een handtas met juwelen; op een schip bespreekt de bemanning het lot van het eten dat is besteld door een passagier die dood aan hun voeten ligt. Met meer dan een knipoog naar Samuel Becketts Waiting for Godot, worden verder Jonathan (Holger Andersson) en Sam (Nisse Vestblom) gevolgd, die vergeefs leuren met vampierentanden en een horrormasker. Andersson demonstreert zijn talent voor het ongerijmde als tiran Carl XII van Zweden en een stoet anachronismen van soldaten opduiken. Hij overtreft zichzelf met een stukje muzikaal toneel, gesitueerd in 1943, dat elke mond moet doen openvallen.

Onderhuids stekend sociaal commentaar is nooit ver weg (het meest direct in een verwijzing naar de Zweedse mijnbouw- en smeltovenfirma Boliden, die in de jaren 80 duizenden tonnen smeltafval naar Chili versluisde en zo honderden mensen vergiftigde). Uiteindelijk is deze onweerstaanbaar vermakelijke prent ook een ontmaskering van de mens als wolf voor de medemens. Solidariteit is vandaag zoek, zegt Andersson. De mens kijkt naar zichzelf met de bloeddorstige grijns van de menigte uit Jheronimus Bosch' Ecce Homo!, die om het einde van een naakte, nietige Jezus schreeuwt. Lacht u zich vooral niet dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234