Woensdag 21/10/2020

Achtergrond

"Ziekenfonds moet zich heruitvinden"

Bond Moyson in GentBeeld © ERIC DE MILDT

De bestaansreden van de ziekenfondsen staat wel vaker ter discussie. Ook nu weer, na het pleidooi van een aantal academici voor de afschaffing van het remgeld. "De toekomst van het ziekenfonds ligt in elk geval niet in het terugbetalingssysteem", zegt Svin Deneckere, verbonden aan de KU Leuven. Maar waar ligt die toekomst dan wel?

Schaf het remgeld af, en laat de ziekenfondsen rechtsreeks betalen aan de arts. Een algemene invoering van het derde-betalerssysteem zou de toegankelijkheid van de basisgezondheidszorg verbeteren. Die oproep (DM 15/4) van een rist vooraanstaande artsen en academici voert de discussie al snel naar een volgend niveau. Schaf meteen ook de ziekenfondsen af. Wat is het nut van die mutualiteiten, behalve dan het verdelen van die archaïsche kleefbriefjes en het organiseren van de terugbetalingen?

Een uitdagende vraag, zo blijkt al snel. Er zijn in België vijf erkende landsbonden, onderverdeeld in de Christelijke Mutualiteiten (CM), Socialistische Mutualiteiten, Liberale Mutualiteit, Onafhankelijke Ziekenfondsen en Neutrale Ziekenfondsen. Met haar 4,5 miljoen leden is de CM het grootste ziekenfonds van het land. De Socialistische telt bijna 3 miljoen leden, terwijl de Landsbond van de Onafhankelijke Ziekenfondsen met zijn meer dan 2 miljoen leden de top drie vervolledigt.

Beeld Eric de Mildt

142 euro per lid

Jaarlijks krijgen de mutualiteiten zowat 1,1 miljard euro voor de administratieve werking. De gemiddelde administratieve kost per lid voor de grote ziekenfondsen bedraagt ongeveer 142 euro. De voornaamste rol van de ziekenfondsen is tweeledig. Enerzijds preventie en advies, anderzijds vervullen ze hun rol als terugbetalingsmechanisme. Die laatste rol neemt de grootste hap uit hun werking. Wie pleit om hen die terugbetalingsrol te ontnemen, pleit in wezen om hun voornaamste bestaansreden te schrappen.

"Ik zie in elk geval geen toekomst louter in het terugbetalingssysteem", zegt Svin Deneckere van de medische directie van AZ Delta en als researcher verbonden aan de KU Leuven. "Door de digitalisering en informatisering kan dat veel sneller en veel efficiënter dan vandaag. Dat moest al veel langer gebeurd zijn, en niet met die oubollige klevertjes. Bovendien hoeft de mutualiteit daarin niet als tussenpersoon te interveniëren."

Erik Schokkaert (KU Leuven) noemt die piste evenwel totaal "onrealistisch". "Dat we moeten nadenken over de toekomst van de ziekenfondsen staat buiten kijf. Maar dat we ze dan maar meteen moeten afschaffen is onnodig. Ik ken overigens geen enkel land waar er geen intermediair is tussen de overheid en de patiënt. In de socialeverzekeringslanden, waartoe ook België behoort, is dat via een ziekenfonds of verzekeraar. In landen waar het zuiver via overheidsdiensten loopt, zoals Italië of de Angelsaksische landen, heb je ook tussensystemen, vaak op het regionale niveau."

Econoom Paul De Grauwe maakt alvast brandhout van de premisse dat de ziekenfondsen afschaffen een budgettaire besparing zou opleveren. "Ik denk dat we mogen stellen dat de ziekenfondsen zoals we ze vandaag kennen relatief efficiënt werken. De administratieve opvolging van de gezondheidsverstrekking moet ergens gebeuren, en een kosten-batenanalyse zou volgens mij niet meteen leiden tot een grote besparingsoperatie."

Dat de overheid dat zou kunnen overnemen, wordt niet betwist. Of het daarom goedkoper of beter zou verlopen, is wel voer voor discussie. Peter Degadt, gedelegeerd bestuurder van Zorgnet Vlaanderen, erkent de rol van de ziekenfondsen, maar hekelt de trage vooruitgang op digitaal vlak. "Ik denk dat we pas binnen een zevental jaar volledig op digitale terugbetalingen kunnen rekenen." De oorzaak volgens Degadt? Er is niet echt een sense of urgency. De ziekenfondsen krijgen middelen om de organisatie te regelen, en automatisering leidt ook tot minder handen. "Maar eerlijk is eerlijk, ook de enorme technologische moeilijkheidsgraad is een oorzaak. Er zijn veel verschillende spelers bij betrokken."

Dat de mutualiteiten in hun huidige vorm en inhoud ter discussie staan, is een uitgemaakte zaak. Gezondheidsexperts als Marc Cosyns of Lieven Annemans lieten zich daar al eerder over uit. Zij pleiten voor grondige heroriëntering. Ook Svin Deneckere pleit voor een andere rol: deze van zorgmakelaar. Waarbij de mutualiteiten de patiënt sturen en begeleiden. En op die manier de ledenorganisatie worden die ze pretenderen te zijn.

Ook de OESO raadt een dergelijke makelaarsrol aan voor de mutualiteiten. Zij kunnen dan advies geven over waar hun patiënten terecht kunnen. En tot in detail in kaart brengen welke doelgroepen gerichte hulp nodig hebben. Dat is een mooi model, op voorwaarde dat ze echt onafhankelijk zijn. "En dat is het echte vraagstuk", zegt Marc Devos van Itinera. "Een rol als zorgmakelaar vereist onafhankelijkheid. Nu zijn de mutualiteiten zowel rechter als partij, en dan kun je die rol niet opnemen."

Beeld Eric de Mildt

Verschillende petjes

De ziekenfondsen spelen een voorname rol in Medicomut, het orgaan waar artsen en ziekenfondsen onderhandelen over welke nomenclatuur welke terugbetaling krijgt. Ook vind je veel vertegenwoordigers van de ziekenfondsen terug in raden van bestuur van ziekenhuizen en gezondheidsinstellingen. "Dan kun je niet in een onafhankelijke rol de patiënt begeleiden als je zulke verschillende petjes draagt", zegt Devos. "De mutualiteiten hebben een enorme schat aan data en competenties. De reële kostprijs van de gezondheidszorg, de kwaliteit, daar zit hun evidente toekomstrol. Als dat ontsloten wordt, krijg je een echte cockpit van onze gezondheidszorg. Zij kunnen als kwaliteitsbewaker dan een rol spelen. Ze zullen zich moeten heruitvinden."

Paul Callewaert, de topman van de socialistische mutualiteit, hoort het allemaal graag aan. "Ik vrees dat sommigen het warm water willen uitvinden. Ik daag iedereen uit die ons te duur vindt. Alsof wij als ziekenfonds al niet veel langer bezig zijn met die transitie. Ons takenpakket is veel breder dan louter die terugbetalingen, al is onze loketfunctie belangrijk om mensen te adviseren en te begeleiden. We zijn de eerste om aan de mouw te trekken van alle zorgverstrekkers om hen mee te krijgen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234