Vrijdag 03/02/2023

Ziehier ellende en vertier

Een verscheidenheid aan makers en artistieke zienswijzen is een van de troeven die HETPALEIS in het eerste seizoen van zijn bestaan uitspeelt. Dat diversiteit ook onoverzichtelijkheid en dus de nodige valkuilen met zich meebrengen kan, bewijst Alleen op de wereld, de familievoorstelling waarmee het vroegere KJT het jaareinde inluidt. Ondanks hun indrukwekkende curriculum weten de Nederlandse regisseurs Ad de Bont en Guus Ponsioen zich geen raad met de beroemde smartlap van de Franse auteur Hector Malot.

Samen met enkele acteurs in de voorstelling, als Jos Dom en Antoine Vander Auwera, horen De Bont en Ponsioen bij de weinige HETPALEIS-gezichten die voordien in het KJT actief waren. In 1995 realiseerden ze er Garuma, een middelmatige musical over roem en verval van een Latijns-Amerikaans voetbalgenie. Alleen op de wereld speelt zich in een totaal ander kader af: het negentiende-eeuwse Frankrijk, waar de achtjarige Remi door zijn pleegouders wordt verhuurd aan de bejaarde straatartiest Vitalis, het begin van omzwervingen doorheen het hele land, die hem uiteindelijk weer bij zijn echte moeder doen belanden.

Het sentiment dat Hector Malots boek oproept, hebben de makers, voorzover dat überhaupt kan, willen beperken. Hun versie is soms harder dan het origineel (een verrassend kille Vitalis bijvoorbeeld koopt Remi in plaats van hem te huren), en toch gaat het bij De Bont en Ponsioen niet om eenzaamheid en ontreddering. Hun Remi is een Pallieter die, ondanks tegenslagen, goedlachs de wereld doorkruist. Dat niet een kind, maar Tom De Wispelaere, een twintiger die kwistig met zijn energie omspringt, de titelrol vertolkt, draagt daartoe bij: een keuze met onvermoede consequenties, maar zo hebben De Bont en Ponsioen er wel meer gemaakt in deze voorstelling, tot het werkelijk gênant wordt.

Malots lijvige roman in detail op toneel vertellen is onmogelijk. Vooral de reisbeschrijvingen zijn in HETPALEIS weggelaten, zodat Remi op een drafje van de ene plek op de andere verzeild raakt. Het moet, zeker na de pauze, snel gaan. Dat is echter in tegenspraak met de bijzonder omslachtige verteltechniek die De Bont als tekstbewerker hanteert: Remi's moeder is de eerste verteller, nadien nemen Remi, zijn vriend Mattia en de andere personages het verhaal over. Dat leidt tot overtolligheden die vijftig jaar geleden al gehekeld werden, wanneer, zonder ironie, vertelling en podiumgebeuren elkaar overlappen. Waarom zou bijvoorbeeld Remi's pleegmoeder met pathetische blik "En toen zag ik hem" zeggen, als haar adoptiefzoon zelf op dat moment voor haar ogen staat?

Deze tegenstrijdige combinatie van tempo maken en dralen heeft tot gevolg dat Ponsioen als componist amper de tijd en de ruimte heeft om zijn partituur uit te werken. Op dat vlak is de scène in de mijn van Varses het betere werk, omdat Ponsioen hier een zeldzame keer tot muzikale ontwikkeling komt en meer doet dan Franse, Italiaanse of Engelse motieven vluchtig aanraken. Daar en elders kan ik me trouwens niet van de indruk ontdoen dat De Bont en Ponsioen aan Les Misérables hebben gedacht bij het concipiëren van hun voorstelling. Tot groepstaferelen uitgebouwde kroeg- en feestscènes verschijnen op ongeveer hetzelfde moment als in Les Misérables, sommige muzikale passages neigen naar het citaat, de in beide boeken aanwezige maatschappelijke dimensie wordt op een gelijksoortige manier verschraald.

Of het hier om een gelukkige parallellie gaat, betwijfel ik. Inhoudelijk is ze nog min of meer te verdedigen: Hector Malot en Victor Hugo waren vrienden en schreven vanuit eenzelfde sociale bewogenheid. Willen De Bont en Ponsioen imponeren, dan is het echter, wat inzet van middelen betreft, een ongelijke strijd tussen HETPALEIS en de buren van Music Hall. Een mogelijk alternatief was een parodie op Les Misérables geweest, maar daar is het De Bont en Ponsioen niet om te doen. Integendeel, Alleen op de wereld slaagt er aan het eind in zichzelf te persifleren, zonder dat daar voordien enige aanleiding toe was. Remi's reis naar Londen is plots pure kolder. Wanneer Remi en Mattia vanuit hun personage dan ook nog het boek gaan becommentariëren, wordt het gortig en zelfs onbetamelijk hoe een stuurloze De Bont en Ponsioen koketteren met hun onmacht dit verhaal te vertellen. Om de foute reden vormt hun "Ziehier ellende en vertier" het gepaste slotakkoord.

Dat Barbara Wyckmans, directeur van HETPALEIS, De Bont en Ponsioen op basis van hun kwaliteiten vroeg om deze kerst- en nieuwjaarsvoorstelling te regisseren, begrijp ik. Maar het is pijnlijk dat ze zo'n gedateerde voorstelling net zo goed in het KJT hadden kunnen maken. Daarvoor is HETPALEIS niet in het leven geroepen.

Peter Anthonissen

Alleen op de wereld speelt op 22, 23, 24, 26, 27, 29, 30 en 31 december en op 2, 3, 6, 9, 10 en 13 januari, telkens om 15 uur, in HETPALEIS, Meistraat 2, Antwerpen. Reserveren op tel. 03/202.83.11. Nadien op tournee. Een voorstelling voor iedereen vanaf 6 jaar.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234