Maandag 06/07/2020

Zie, de koning ontbloot zijn kroon

"Baggot" zei de koning, alsof hij de Engelse naam die hij bedoelde wou laten rijmen op "maggot". Het klonk als een vers scheldwoord. Waarom heeft geen enkele taalkundige raadgever hem verteld dat Sir Walter Bagehot zijn eigen naam liever liet rijmen op "gadget"? Het Belgische hof is ook niet meer wat het geweest is, tenminste niet bij de schriftelijke en mondelinge voorbereiding van de koninklijke toespraak van 21 juli jongstleden. Welke hoveling heeft de koning ingefluisterd om deze Engelse constitutionalist (1826-1877) in te zetten in een redenering die kant noch wal raakt?

Het ligt nochtans voor de hand om in zo'n koninklijk leven (als van Albert II) minstens één keertje de drie belangrijke rechten te vermelden die de Victoriaan Bagehot aan de Britse vorst nog wou inruimen: het recht om door zijn ministers geconsulteerd (en dus vooraf geïnformeerd) te worden, het recht hen aan te moedigen en het recht hen te waarschuwen. Het is deze klassieker uit de literatuur over de monarchie die door Albert werd geciteerd als rechtvaardiging om nu eens een publieke waarschuwing tot alle politici te richten. Waarom had hij dat beter niet gedaan?

Wel, om te beginnen was die Bagehot een zeer koele minnaar van de monarchie. Wie hem citeert, moet weten dat zijn verdediging ervan gebaseerd was op de goedgelovigheid van het volk in een koning die regeert bij Gods genade. Bagehot justifieert de monarchie als theatrale volksverlakkerij, als een magische poppenkast die het daglicht schuwt. De constitutionele monarchie, schrijft Bagehot, functioneert als een maskerade die het de werkelijke heersers toelaat onderling van plaats te verwisselen zonder dat de onoplettende onderdanen het beseffen. De staat heeft juist behoefte aan "deze stoet, deze processie, deze theatrale show". Maar er zijn nog andere redenen waarom de koning in 't vervolg beter over Bagehot zou zwijgen.

Albert noemt de voormelde rechten (geïnformeerd worden, aanmoedigen, waarschuwen) namelijk "prerogatieven". Niet alleen is dat een heel erg feodaal klinkend woord dat gedoemd lijkt om door de guillotine van zijn prefix te worden ontdaan. Het beduidt ook net het omgekeerde van wat Bagehot bedoelde. Voor deze auteur gaat het om een beperking (de koning mag slechts die dingen doen) en een taak (minstens dat moet hij doen). Hij bedoelde evenmin dat de koning die waarschuwingen in het publiek mag uitdelen, integendeel: alleen zijn ministers mag hij waarschuwen. En dan nog privé, in het kader van het heilige "colloque singulier". Dit alles heeft de koning op 21 juli dus met voeten getreden - en daardoor luidkeels zijn eigen kroon ontbloot.

Want de grootste afwijking van deze ongeschreven regels van het gewoonterecht is dat de koning in zijn toespraken de laatste jaren helemaal geen "rigoureuze onpartijdigheid" meer betracht. Zolang het slechts over de schoolstrijd of over de eenheidswet ging, kon de broer van de huidige koning er gerust het zwijgen toe doen. Deze conflicten bedreigden namelijk de communautaire eenheid van het land niet. Omdat de Belgische koning in zijn eentje de eenheid der Belgen incorporeert, moet hij zich vandaag wel richten tegen die stroming die "de eenheid van het land ondermijnt", en dat is nu eenmaal de Vlaamse Beweging.

Al in 2006 speelde de koninklijke scribent het klaar om de begrippen "omfloerst separatisme", "subnationaliteit" en "repli sur soi-même" in één alinea onder te brengen, allemaal ondubbelzinnig op de Vlaamse nationalisten gemikt. De koninklijke toespraken zijn namelijk gericht tot Franstalige oren, die heel goed begrijpen dat hij niet hen bedoelt, maar tot hen spreekt over recalcitrante Vlamingen, over de Vlaamse koppen heen. Het afgezaagde "repli sur soi-même" en het opnieuw opgedolven poujadisme maken deel uit van de Franstalige woordenschat.

Door zo te spreken accentueert de koning de verdeeldheid, terwijl het ook anders zou kunnen. Maar daartoe moet hij eventjes in de toekomst kijken. Want stel dat de monarchie een eenheidsfactor zou willen blijven, ook na een zeer ingrijpende hervorming die echte autonome deelstaten binnen een losse Belgische statenbond creëert, dan zou de koning deze Vlaamse nationalisten juist moeten aanmoedigen, en zich door hen laten voorlichten juist zonder hen permanent te waarschuwen. Hij zou van hen even "bang" moeten zijn als van de Waalse socialisten. Maar inzake de Vlaamse Beweging verder kijken dan de huidige dag kan de Coburgse familie nu eenmaal niet, dat hebben ze genoegzaam bewezen. Het resultaat is voorspelbaar: solus Rex.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234