Vrijdag 07/05/2021

Zhu Chen verovert wereldtitel in bloedstollende finale

De 25-jarige Zhu Chen is de nieuwe wereldkampioene schaken. In een bloedstollende WK-finale in Moskou versloeg de Chinese de 17-jarige thuisspeelster Alexandra Kostenjoek. Na de vier reguliere partijen stond het 2-2 gelijk. Er kwamen nog eens vier tiebreakpartijen aan te pas voor Chen definitief met 5-3 het laken naar zich toe wist te trekken. Bij de heren komt er voor het eerst een Oekraïense wereldkampioen: zowel de 32-jarige Vassily Ivantsjoek als de 18-jarige Ruslan Ponomarjov stootten door tot de finale die van 16 tot 26 januari gespeeld wordt en over acht partijen gaat.

Van onze medewerker

Wouter Janssens

Het is van de olympiade van 1994 geleden dat Moskou zich nog eens de schaakhoofdstad van de wereld mocht voelen. Het enthousiaste Moskouse kennerspubliek werd vergast op acht bloedstollende partijen waarin Chen en Kostenjoek tegelijkertijd vrank en vrij ten aanval trokken. Dat resulteerde in tal van gewaagde pion- en stukoffers, fraai combinatiespel, bedreigde koningen die van de ene kant van het bord naar de andere gejaagd werden, enzovoort: romantisch schaak zoals dat in de negentiende eeuw beoefend werd, op digitale klokken van de 21ste eeuw.

Het hyperdynamische spel van beide finalisten was verre van foutloos, maar stond in schril contrast met de ongenietbaar flauwe kost die Kasparov en Kramnik, de twee beste mannelijke schakers ter wereld, tweehonderd meter verder op hetzelfde tijdstip serveerden in een demonstratieduel (DM 17/12).

Zhu Chen volgt haar landgenote Xie Jun op, die haar titel niet verdedigde. De nieuwe wereldkampioene komt uit Nanchang in de provincie Jiangxi, ongeveer halverwege Shang-Hai en Kanton. Chen werd geboren na de Chinese Culturele Revolutie, die werd afgekondigd door de beruchte bende van vier tijdens de laatste jaren van de regeerperiode van grote roerganger Mao Zedong. Tijdens deze revolutie was het schaakspel verboden in China. Wie toen door de politie betrapt werd op schaak spelen werd verminkt; alle door de veiligheidsdiensten gevonden schaakliteratuur kwam op de brandstapel terecht.

Chen heeft volop kunnen profiteren van de royale overheidssteun die het schaakspel in de daaropvolgende jaren genoot. De nieuwe wereldkampioene woont in een denksportencentrum in Peking, waar ze getraind wordt door Mohamed al-Modiahki, een internationaal meester uit golfstaat Qatar. De Chinese aanpak werpt vruchten af, want de Chinese dames heersen sinds een tiental jaren op de top van de schaakolympus, voordien het exclusieve domein van Georgische en Russische schaaksters. Zes van de eerste veertien dames op de wereldranglijst zijn uit China afkomstig.

In de finale bij de heren in januari staan twee Oekraïners tegenover elkaar. Vassily Ivantsjoek en Ruslan Ponomarjov wonnen beiden hun halvefinaleduel met 2,5-1,5 van respectievelijk titelverdediger Viswanathan Anand en drievoudig Russisch kampioen Peter Sjvidler. Hoewel eigenlijk van geen van beide Oekraïners verwacht werd dat ze de finale zouden bereiken, werden ze toch als gevaarlijke outsiders beschouwd. Eerder dit jaar had dit duo op het wereldkampioenschap voor landenteams in Armenië een belangrijk aandeel in de eerste teamoverwinning van Oekraïne uit de geschiedenis.

Ivantsjoek geldt sinds ruim tien jaar als een van de grootste, zo niet het grootste schaaktalent ter wereld. De voorbije jaren verdween 'Tsjoekie' echter geruisloos uit de topvijf en later zelfs uit de toptien van de wereld. In vorige Fide-WK's werd hij meestal in een vroeg stadium uitgeschakeld. De onvoorspelbare Oekraïense nummer één heet immers mentaal zwak te zijn en presteert erg onregelmatig, slechte troeven om een vijftal zenuwslopende WK-minimatches van twee partijen te overleven. Maar op zijn 32ste lijkt Ivantsjoek plotseling beter met stress te kunnen omgaan. In zijn halve finale tegen een in Moskou alweer lusteloos opererende Anand, verzandden de eerste drie partijen al snel in remise. Ook in de vierde partij had het er alle schijn van dat het die richting zou uitgaan, maar toen Anand doelloos zijn dame van het strijdtoneel verwijderde, maakte Ivantsjoek met een perfect getimede koningsaanval een einde aan het eenjarige rijk van de Indische titelhouder.

Misschien is het de concurrentie in eigen land van rijzende ster Ponomarjov die Ivantsjoek naar nieuwe hoogten stuwt. Vorig jaar bereikte de 17-jarige Russische belofte Alexander Grisjoek de halve finales van het WK in New Delhi, in Moskou was het de beurt aan Grisjoeks jaargenoot Ponomarjov om te schitteren en definitief door te breken in een toptoernooi. Met Barejev, Morozevitsj en Sjvidler elimineerde Ruslan drie absolute Russische topspelers, en het was drie keer dik verdiend. Zijn solide spelstijl doet denken aan die van Anatoli Karpov. Ook uiterlijk lijkt Ponomarjov op de ex-wereldkampioen.

Omdat Ponomarjov veel regelmatiger is dan de grillige Ivantsjoek, lijkt hij niet kansloos in de finale. Kasparov: "Ik heb Ponomarjov nog nooit ontmoet, maar de kwaliteit van zijn partijen bevindt zich de jongste maanden vrijwel constant boven de grens van 2.700 elopunten (dat komt ongeveer overeen met de tiende plaats op de wereldranglijst, JW). Ivantsjoek kan zowel op 2.800 (topdrie) als op 2.600-niveau (tophonderd) presteren. Veel zal afhangen van de vorm van de dag. Naar mijn mening maakt Ivantsjoek 55 procent kans om te winnen, Ponomarjov 45 procent."

Op de volgende wereldranglijst stoten Ivantsjoek en Ponomarjov ongetwijfeld door tot de toptien van de wereld. Als Ponomarjov in januari van Ivantsjoek wint, wordt hij de jongste wereldkampioen aller tijden.

Wit: Kostenjoek

Zwart: Chen 1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lg5 e6 7. f4 Db6 8. Pb3 Le7 9. Df3 Pbd7 10. 0-0-0 Dc7 11. g4 b5 12. Lxg6 Pxf6 13. g5 Pd7 14. h4 b4 15. Pe2 Lb7 16. Lh3 d5 17. f5 Tc8 18. c3 dxe4 19. De3 Lc5 20. Pxc5 Pxc5 21. fxe6 fxe6 22. Thf1 Tf8 23. Lg4 Txf1 24. Txf1 Da5 25. Dd4 Dxa2 26. Kc2 e3!! 27. Lh5+ g6 28. Dh8+ Ke7 29. Dxh7+ Kd6 30. Lxg6 b3+ 31. Kc1 Pa4 32. Td1+ Ld5 33. Txd5+ exd5 34. Kd1 Dxb2 35. Ke1 Dd2+ 36. Kf1 Tf8+ en wit geeft op. Wit: Anand

Zwart: Ivantsjoek 1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. Pc3 e5 4. Lc4 d6 5. d3 Le7 6. Pd2 Pf6 7. Pf1 Pd7 8. Pd5 Pb6 9. Pxb6 axb6 10. c3 0-0 11. Pe3 Lg5 12. 0-0 Kh8 13. Ld2 Lxe3 14. fxe3 De7 15. Ld5 Le6 16. Db3 Pa5 17. Dc2 Dc7 18. h3 h6 19. c4 Pc6 20. Dd1 Lxd5 21. exd5 Pe7 22. a4 f5 23. Lc3? Tf7 24. Db3? (Al te nonchalant: zwart krijgt nu de vrije hand op de koningsvleugel. Pg6 25. Tf2 Taf8 26. Taf1 f4 27. Ld2 f3!! 28. Txf3 Txf3 29. gxf3 Dc8 30. Kh2 Tf5 31. f4 Th5 32. f5 (Tf3 Dg4 33. Tg3 De2+ 34. Tg2 Df3 35. Tg3 Df2+ 36. Tg2 Txh3+ 37. Kxh3 Dh4 mat.) Txf5 33. Dd1 Df8 34. Txf5 Dxf5 35. De2 e4 36. Dg4 Dxg4 37. hxg4 Pe5 38. Kg3 exd3 39. b3 g6 40. e4 h5 41. gxh5 gxh5 42. Kf2 h4 en wit geeft op.

Wit: Sjvidler

Zwart: Ponomarjov 1. e4 e5 2. Pf3 Pf6 3. d4 Pxe4 4. Ld3 d5 5. Pxe5 Pd7 6. Pxd7 Lxd7 7. 0-0 Ld6 8. c4 c6 9. cxd5 cxd5 10. Pc3 Pxc3 11. bxc3 0-0 12. Dh5 f5 13. Te1 Dc7 14. Ld2 Tae8 15. Lc2 g6 16. Df3 Te4! 17. g3 (Wit kan de toren inderdaad voorlopig maar beter ongemoeid laten: na 17. Lxe4 fxe4 18. De2 Lxh2+ 19. Kh1 Tf5 20. Le3 Th5 krijgt hij een levensgevaarlijke aanval over zich heen.) Lb5 18. Lf4 Lxf4 19. gxf4 Dd6 20. Lxe4 fxe4 21. Dg3 Txf4 22. Tab1 Ld7 23. f3 b6 24. Te3 Df6 25. Tf1? (De beslissende fout. De afwikkeling naar het eindspel is gunstig voor zwart. Na 25. Tb2! exf3 26. Kf2 Lg4 27. Te8+ Kg7 28. h3 Ld7 29. Ta8 staat wit nog steeds iets beter.) Lg4! 26. Dxg4 Txg4+ 27. fxg4 Dg5 28. Tg3 b5 29. Tf2 Kg7 30. Kg2 a5 31. Tb2 b4 32. cxb4 axb4 33. h3 Dc1 34. Tgb3 Kh6 35. Txb4 Dd1 36. Kf2 Kg5 37. Te2 Kf4 38. Tb3 Dxd4+ 39. Kg2 Dc4 40. Tf2+ Kg5 41. Tf7 d4 42. h4+ Kxh4 43. Txh7+ Kxg4 44. Tg3+ Kf5 en wit geeft op.

Wit: Kb1, Df5, Te1, Te6, pi2, b2, c4, f4 h5.

Zwart: Kf7, Dc8, Td8, Te8, Lf6, pia7, b5, c6, g7, h6. 1. Txf6+! gxf6 2. Ph8+! Txh8 3. Dg6+ Kf8 4. Dxf6+ en zwart geeft op.

Maric - Rezek (2001)

Wit: Kf6, Dg5, Te2, pia2, b3, c4, g3, f4.

Zwart: Kh7, Dh3, Td7, pia7, c5, e6, f7, g6.

Een opgave met een fraai geometrisch motief. Zwart speelt en wint.

WK-herenfinale wordt in januari betwist door twee Oekraïners

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234