Vrijdag 13/12/2019

'Zeus is niet Bush, maar hij doet er wel aan denken'

theater

amsterdams toneelspelerscollectief frist dertig eeuwen oude 'ilias' op

Sommige heldhaftige epossen beklijven. Kijk maar naar de Ilias, het verhaal dat op plastische wijze een bloederige periode uit de Trojaanse oorlog beschrijft. De tekst is toegeschreven aan de Griekse dichter Homerus en is dus zo'n slordige dertig eeuwen oud. Dat heeft de leden van het Amsterdamse toneelspelerscollectief Dood Paard niet kunnen tegenhouden om de boel op te frissen en op de planken te zetten. Een gesprek met Kuno Bakker en Oscar van Woensel, tevens huisschrijver van het gezelschap.

Amsterdam

Van onze medewerker

Tom Rummens

Van Woensel staat dezer weken zelfs twee keer in de Vlaamse schijnwerpers. Vanavond gaat in de Gentse Vooruit immers DropDeadMoney in première, een tekst van Van Woensel die gespeeld wordt door Cie De Koe, in een regie van Peter Van den Eede en met Natali Broods, Bruno Vanden Broecke, Yves Degryse en Bas Teeken op de scène. Een samenwerking die nogal toevallig te noemen is, want aanvankelijk schreef Van Woensel zijn tekst voor Het Zesde Bedrijf. Die voelden zich uiteindelijk niet aangetrokken door de pennenvrucht. Toen kreeg Peter Van den Eede van Cie De Koe de tekst in handen en hij was meteen verkocht.

"Ik kende de stukken van Cie De Koe niet goed", zegt Van Woensel. "Ik ben dus heel benieuwd wat ze met mijn tekst hebben gedaan. Het is een tekst die ik eigenlijk wel zelf had willen spelen. In die zin verschilt hij nogal sterk van pakweg Carmen (de tekst die Van Woensel bewerkte voor Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam, TR), wat echt een schrijfopdracht was. DropDeadMoney komt in zeker opzicht veel meer vanuit mezelf."

Voor wie het werk van Van Woensel en Dood Paard een beetje opvolgt, wordt meteen ook duidelijk waarom Van Woensel aan die tekst verknocht is. "De tekst bestaat volledig uit reclameslogans en gaat over mensen die praten in reclametaal, mensen die volledig door de commercie zijn opgeslokt. Mensen, kortom, die zich geen leven of geen wereld kunnen voorstellen waarin geen reclame aanwezig is. "Ik ben eens op reis geweest naar een klein eilandje in de buurt van Sicilië. Het is er ontzettend rustig, echt een oase. Later heb ik ontdekt dat die rust alles of veel te maken heeft met de totale afwezigheid van wat voor reclame dan ook." DropDeadMoney is met andere woorden een tekst waarin de maatschappijkritische dimensie van Van Woensels schrijverschap fel doorklinkt. "Het consumentisme rukt met rasse schreden op en wordt almaar vanzelfsprekender. Ik blijf daar tegenin gaan. Ook al moet ik dan altijd opnieuw hetzelfde zeggen. Ik vraag me ook af hoe deze theatermakers, waarvan er een deel zelf reclamewerk doen, zich tegenover die tekst verhouden. Ik wil hen niet veroordelen, maar kan me niet van de gedachte ontdoen dat het een beetje hypocriet is wat ze doen."

Van Woensel en reclame. Van Woensel en kermis, circus, sprookjes. Die verhoudingen lopen stroef, zoals hij al in zijn State of the Union op het jongste Theaterfestival gaf te verstaan. Als het over kapitalisme, commercie en mooidoenerij gaat, verweert hij zich radicaal. Te radicaal, zou je kunnen insinueren, want voor een tussenpositie laat zijn compromisloze vertoog vaak weinig plaats. "Ik wil helemaal geen discussies blokkeren", antwoordt hij. "Ik wil die discussies heel graag aangaan, ook al ben ik er zelf helemaal tegen. Onlangs heb ik Vraagzucht gezien (de nieuwe voorstelling van TG Stan, TR). Ik was zo blij dat eindelijk nog eens iemand het aandurfde om zich te engageren. Tegenwoordig is engagement iets vies. Ik begrijp niet waarom dat zo is."

Bakker: "Als je je radicaal uitspreekt krijg je tegenspraak. Dan is er discussie. En dat is constructief. Heel veel hangt natuurlijk af van de functie die je aan theater toeschrijft. Als theater vermaak moet zijn, heeft het geen zin om zich te engageren. Als de bestaansreden van het theater er integendeel in bestaat vragen te stellen en dilemma's bloot te leggen, moet dat wel."

Naast voorstellingen die gebaseerd zijn op eigen tekstmateriaal, zoals de jongste voorstelling Chinindrest Take-Away, heeft Dood Paard ook een stevige reputatie opgebouwd als repertoiregezelschap. Beckett, Shakespeare, en nu dus Homerus' Ilias. Telkens weer staat het gezelschap garant voor een creatieve en gedurfde aanpak van klassiekers. Behoren die voorstellingen tot een andere categorie als diegene die vertrekken vanuit eigen tekstmateriaal?

Bakker: "De mate van engagement verschilt op geen enkele manier. De manier waarop je uiting geeft aan dat engagement daarentegen wel. Al onze voorstellingen zijn geëngageerd. Het belangrijkste verschil tussen Shakespeare en onze eigen teksten is misschien dat Shakespeares teksten veel complexer zijn. Maar wat het maatschappijkritische gehalte betreft, verschillen die voorstellingen in niets van elkaar. Coriolanus (een van de Shakespeare-bewerkingen van Dood Paard uit 2001, TR) mag dan al een heel amusante voorstelling geweest zijn, ze ging in de eerste plaats over het ontstaan van een democratie."

Hoe gaan ze nu met de Ilias aan de slag? Van Woensel: "De voornaamste ingreep bestaat erin dat we het verhaal zullen vertellen vanuit het perspectief van de goden. Op die manier krijg je een heel ander verhaal, dat zich afspeelt op de Olympus en waarin neergekeken wordt op de oorlog. Met alle affaires tussen de goden onderling van dien natuurlijk. Het is niet moeilijk om die ingreep in verband te brengen met de wereld van vandaag. Kijk maar naar de regering in de Verenigde Staten, die nu beslist over een oorlog die zal worden uitgevochten aan de andere kant van de wereld. Zeus is niet Bush, maar hij doet er wel aan denken. Hetzelfde geldt trouwens voor onszelf, als burgers in Nederland of in België of waar dan ook in de westerse wereld. Wij zitten hier, we zijn bezig met onze akkefietjes, maar intussen brandt de wereld."

Bakker: "Het gaat over engagement en over het nut daarvan. Hoe betrokken ben je bij de wereld. Kijk gewoon al maar naar onze consumptiepatronen. Kijk naar het feit dat ons consumptiegedrag in grote mate ingrijpt op de levens van andere mensen, ver weg van hier. De meest subversieve daad die je in deze samenleving eigenlijk kunt stellen, bestaat erin minder te eten en minder te consumeren."

"Linkse populisten noemen dat consuminderen", vult Van Woensel aan. "Een afgrijselijke term is dat, toch?"

DropDeadMoney van Cie De Koe op een tekst van Oscar Van Woensel. Vanavond, morgen en zaterdag in de Gentse Vooruit. Info en kaarten www.vooruit.be en 09/267.28.28. Daarna op tournee. Ilias is een coproductie van Dood Paard met het Kaaitheater. De voorstelling is in het Kaaitheater te zien van 26 februari tot en met 5 maart. Info en tickets www.kaaitheater.be en 02/201 59 59. Daarna op tournee door Vlaanderen en Nederland tot 5 april meer informatie en volledige speellijst op www.doodpaard.nl.

'Als theater vermaak moet zijn, heeft het geen zin om zich te engageren'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234