Maandag 14/06/2021

Zeus en zeep

Stefan Wolpe

Zeus und Elida; Schöne Geschichten; Blues - Stimmen aus dem Massengrab - Marsch. Solisten, Ebony Band, Cappella Amsterdam, Werner Herbers. Decca Entartete Musik 460 001-2.

Ook al kennen niet velen de naam van Stefan Wolpe, zijn invloed is niet te onderschatten. Wolpe was in de jaren veertig de leraar van belangrijke componisten als Elmer Bernstein en Morton Feldman en de goeroe in de klassieke muziek van jazzmuzikanten als Eddy Sauter, Bill Finegan en George Russell. Zijn composities, vooral zijn kamermuziek, uit nog latere tijden, toen hij een geregelde gast in Darmstadt was, getuigen van een absolute beheersing van het idioom van de nieuwe zakelijkheid. Maar lang voordien, in de jaren twintig, toen hij nog niet achtereenvolgens uit Duitsland en Oostenrijk was verjaagd en in Palestina geen voet aan de grond had gekregen, was Wolpe een van de boegbeelden van de revolutionaire Berlijnse sectie van dada. Wat hij toen schreef, verrast de huidige luisteraar nog altijd even hard als toen.

De titel Zeus und Elida klinkt als een operatitel, zoiets als La Calisto of Le nozze di Tetide e Peleo. Maar wie is Elida, de dochter van Elis? Nee, Elida is een merk van zeep. En Zeus, die weer op jacht is naar vrouwelijk schoon, heeft het meisje van de zeepreclame herkend in een Berlijnse hoer. Waarom dat zo is, is niet belangrijk; de absurde situaties die door de confrontatie van de oppergod met het Berlijnse straatleven worden veroorzaakt, zorgen sowieso al voor een onbeschrijflijke warboel. Even verward lijkt de muzikale structuur, die elementen uit wat men toen in Duitsland jazz noemde - de amusementsmuziek van charleston tot foxtrot - atonaal vervormt en koppelt aan Bach-citaten. Het geheel blijkt echter allerminst een chaos maar een mini-opera met een ongelooflijk tempo en een rigoureuze timing.

'Jazz' is nog prominenter aanwezig in Schöne Geschichten, waarin een combo voor de begeleiding zorgt voor wat op het eerste gezicht zeven absurde grappen zijn maar wat bij nader toezien een wrang portret is van de Duitse samenleving, met een angstwekkend scherpe blik op het monster dat zij zou baren. Wolpe kleedt dat in een consequent chromatische, 'moeilijke' muziek, als om een tegenwicht te bieden voor de schijnbare eenvoud van de verhaaltjes; dada heeft inmiddels plaatsgemaakt voor Bauhaus.

Een nog directere aanklacht is het laatste werk van de cd; kort daarna werd Wolpe lid van de communistische Truppe 31. De werken werden in 1997 op het Holland Festival met uitstekende zangers en musici opgevoerd; gelukkig werd de gelegenheid te baat genomen om een opname te maken. Ook deze aflevering van de reeks Entartete Musik biedt nog maar eens een nieuwe hoek om naar de caleidoscoop van het Duitse interbellum te kijken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234