Maandag 01/03/2021

Opinie

Zet werelderfgoed in tegen terreur

Panoramisch uitzicht over Hoegaarden Beeld belga
Panoramisch uitzicht over HoegaardenBeeld belga

Kristl Strubbe is gedelegeerd bestuurder van Herita, de Vlaamse monumentenorganisatie. Vandaag is het internationaal Werelderfgoeddag.

De gebeurtenissen in Brussel doen parlementen en regeringen koortsachtig nadenken over wat ze kunnen doen om dit te voorkomen. We zoeken naar middelen om het ergste te voorkomen: inzet van het leger, vingerafdrukken, preventie, blauw op straat. We gaan op zoek naar wat ons bindt als gemeenschap: een lovenswaardig Europees initiatief gaat nu van start om een leerprogramma samen te stellen waarmee we onze kinderen van in de kleuterschool burgerschapszin en democratische waarden meegeven.

Erfgoed is daar een niet te onderschatten onderdeel van, voorbij de grenzen. Het speelt een cruciale rol in gemeenschapsvorming, in identiteit en zelfvertrouwen. Werelderfgoed in het bijzonder. Werelderfgoed gaat immers per definitie over universele waarden. Een belangrijk criterium om erkend te worden als Werelderfgoedsite is net 'een toonbeeld zijn van uitwisseling van menselijke waarden'. Het is geen toeval dat Werelderfgoedsites in tijden van bezetting en oorlog als eerste sneuvelen. De Syrische archeologische site van Palmyra werd vorig jaar door IS grotendeels vernietigd. De terreurbeweging had het in het bijzonder op de religieuze historische gebouwen gemunt, 'want afgoderij'. Tot de oorlog uitbrak, telde de eeuwenoude site nog 150.000 bezoekers per jaar. De reuzengrote Boeddha's van Bamyam in Afghanistan werden eerder al, in 2001, door de Taliban vernietigd, om dezelfde reden. Haal Werelderfgoed neer en je raakt een gemeenschap in zijn ziel. Uit een recent wetenschappelijk rapport van Europa Nostra 'Cultural heritage counts for Europe' blijkt onomstotelijk dat erfgoed voor sociale cohesie zorgt, voor een actieve deelname aan de maatschappij en een identiteit voor burgers. Dus draai de logica om: zet werelderfgoed actief in om het verhaal van wat ons bindt te vertellen.

Kristl Strubbe Beeld RV
Kristl StrubbeBeeld RV

Vandaag, 18 april, is het internationaal Werelderfgoeddag. Eén dag per jaar richten we wereldwijd een felle spot op gebouwen en landschappen die bijzondere universele waarde hebben. Vlaanderen telt per inwoner zowat het hoogste aantal werelderfgoedsites, met maar liefst 13 begijnhoven, 26 belforten, het Plantijn-Moretusmuseum in Antwerpen en de historische binnenstad van Brugge. Hun betekenis overstijgt ver de Vlaamse klei. Begijnhoven gaan ook over vrouwenrechten en opoffering in functie van godsdienst, belforten gaan over stedelijke macht, drukker Plantijn leverde een grote bijdrage aan de internationale verspreiding van het humanisme. Maar ook de begraafplaatsen en de herdenkingssites van Wereldoorlog I willen erkend worden als Werelderfgoed. Pal op het kruispunt van erfgoed en conflict en terreur, hoe relevant kan je op dit moment zijn?

Daarom moeten we hard werken aan een doordachte en aantrekkelijke openstelling van die bijzondere erfgoedsites voor een breed publiek. Met een kleine honderdduizend waardevolle en beschermde gebouwen en landschappen staat er in Vlaanderen trouwens erfgoed op zowat elke hoek van de straat. De erfgoedsector piekert zich al jaren suf over hoe we nieuwe Vlamingen kunnen aanspreken. En dat is na de aanslagen in Brussel er niet beter op geworden. Wat hebben zij met onze parochiekerken, kastelen, historische huizen of molens? We delen immers bijzonder weinig verleden.

Maar we delen wel een toekomst. En als er iets is dat mensen waardigheid en zelfbewustzijn geeft, dan is het wel te weten wie we zijn, te weten waar we vandaan komen, te weten wat ons bindt. Wie zich daar bewust van is, grijpt minder snel naar haat, naar wapens, naar terreur. Herita wil dat steeds meer mensen, niet alleen erfgoedliefhebbers, maar ook families met kinderen, vooràl kinderen, weten dat al die monumenten de moeite waard zijn, dat ze een verhaal te vertellen hebben, en dat dat óns verhaal is.

Openstelling van erfgoed verdient dus meer dan ooit een eigen plaats binnen het erfgoedbeleid. Om Jeroen Brouwers te citeren: 'Niets bestaat dat niet iets raakt.' Herita start daarom volgend jaar met een zusje voor Open Monumentendag: Open Werelderfgoeddag. Laat ons samen de rollen omdraaien en werelderfgoed als wapen richten op terreur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234