Woensdag 23/10/2019

Justitie

Zet Koen Geens écht de scheiding der machten op de helling?

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V). Beeld Photo News

De kritiek op minister van Justitie Koen Geens (CD&V) klinkt steeds luider. Bij zijn aanstelling werd de hervormingsgezinde jurist bejubeld door advocatuur en magistratuur, maar nog geen anderhalf jaar later lijkt hij heel wat krediet te zijn kwijtgespeeld. Gaat Geens te ver?

De laatste weken waagt Geens zich volgens sommigen steeds verder, en zoekt hij de grenzen van de scheiding der machten op. Zo stelde hij zich donderdag in de Kamer vragen bij de opschorting van straf in een verkrachtingszaak. Een Gentse rechter kreeg vorige week enorm veel kritiek nadat hij het bewezen achtte dat een radiopresentator een vrouw verkracht had, maar de man geen straf maar wel een opschorting oplegde. Geens reageerde niet inhoudelijk op de zaak, maar zei dat de mogelijkheid van zo'n opschorting misschien herbekeken moet worden.

Een week eerder vocht Geens nog een robbertje uit met Luc Hennart, de voorzitter van de Franstalige Brusselse rechtbank van eerste aanleg. Aanleiding was de vrijlating van Vlaams Parlementslid Christian Eyken nadat er op zijn aanhoudingsbevel geen handtekening bleek te staan. Hennart weigerde een tuchtonderzoek te voeren naar de onderzoeksrechter die zijn krabbel had moeten zetten. Het ware probleem was volgens hem immers een structureel personeelstekort. Geens reageerde meteen door een audit van Hennarts rechtbank te vragen.

Op het randje

Vooral in de verkrachtingszaak kregen Geens' uitlatingen heel wat kritiek van advocaten en magistraten. "Dit zet de deur open naar het inperken van de rechterlijke macht", zei John Maes, voorzitter van de commissie strafrecht van de Orde van Vlaamse Balies, in De Standaard.

Geens' reactie was in bovenstaande voorbeelden twee keer op het randje, meent strafpleiter Walter Van Steenbrugge. Maar hij is niet de eerste minister die flirt met de grenzen van de scheiding der machten, zegt een ervaren rechtbankvoorzitter. "Ook Geens' voorgangers lieten zich soms bijzonder kritisch uit over bepaalde dossiers. Een vonnis mag ook bekritiseerd worden, maar dan wel met kennis van zaken." Van Steenbrugge ontwaart een tendens. "Politici reageren steeds vaker op de publieke opinie, die te weinig afweet van de wet, niet weet wat opschorting of internering is. Ik zie dat al dertig jaar enorm evolueren. Zo krijg je het buikgevoel dat het voortdurend haalt op de regels. En zo komen rechters onder steeds zwaardere druk van de publieke opinie te staan."

Walter Van Steenbrugge. Beeld Tim Dirven

Klassieke reactie

Daar is Marc Verwilghen (Open Vld), tussen 1999 en 2003 zelf minister van Justitie, het niet mee eens. "Ik geloof nooit dat de rechterlijke macht zich laat beïnvloeden door de minister. Als een minister zich al zou willen inmengen, dan zou hij volgens mij het omgekeerde effect oogsten." Volgens Verwilghen zie je in de uitspraken van Geens en de reacties erop "het natuurlijke spanningsveld tussen de machten" weerspiegeld. "Ik heb als minister altijd geprobeerd om me niet uit te spreken over een lopende zaak, maar soms word je daar toe gedwongen." Geens' uitspraken waren "scherp, op het randje misschien, maar geen inmenging", meent Verwilghen.

Volgens Stefaan De Clerck (CD&V), eveneens oud-minister van Justitie, is 'de scheiding der machten komt in het gedrang' de klassieke reactie bij justitiehervormingen. "Koen Geens zit dermate in een hervormingsmodus - hij voert de ene wetswijziging na de andere door - dat hij voor sommige magistraten en advocaten misschien wat te ver gaat. Maar het is de laatste van zijn ambities om de onafhankelijkheid van magistraten ter discussie te stellen."

Politiestaat

De scheiding der machten is één zaak, ook inhoudelijk komt er kritiek. De opschorting schrappen als rechterlijk instrument is geen goed idee, meent Van Steenbrugge. "Iedereen die met strafrecht bezig is, zal zeggen dat het arsenaal aan straffen best zo uitgebreid mogelijk is." Een rechtbankvoorzitter beaamt en vult aan. "Wij zijn er ons ten zeerste van bewust dat rechters ook maar mensen zijn en ons dus kunnen vergissen. Daarom is het ook goed dat er zoveel mogelijkheden zijn om in hoger beroep te gaan." Volgens De Clerck is het geenszins de bedoeling van zijn partijgenoot om te snoeien in de mogelijkheden van de rechterlijke macht. "Hij wou er enkel een debat over op gang brengen. Het is Koen Geens' natuur om magistraten net meer mogelijkheden te geven. Persoonlijk denk ik ook dat de opschorting een belangrijk instrument is voor een magistraat."

Van Steenbrugge ziet niettemin een kwalijke evolutie. "Potpourri 2 (het tweede pakket hervormingsmaatregelen voor Justitie, dat eind vorig jaar goedgekeurd werd door de Kamer, nvdr.) is een voorbeeld van het uithollen van de rechten van de verdediging ten voordele van de politie en het openbaar ministerie." Onder meer door de aanslagen in Parijs verruimde de regering de onderzoekstechnieken van de politie. Daar is Van Steenbrugge geenszins tegen, maar volgens hem dreigt de controle zo weg te vallen. "We moeten criminelen te snel af kunnen zijn, maar dat moet getoetst kunnen worden door een rechter. Nu worden we meer dan ooit een politiestaat."

Stefaan De Clerck. Beeld Photo News
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234