Woensdag 14/04/2021

Zet je oren open voor de stilte

The xx. Balthazar. The Bony King of Nowhere. Zelfs 'Gangnam Style'. Niet zozeer de klanken waren imposant dit jaar, wel de ruimte ertussen. 'Te midden van al het lawaai focussen op de stilte is anarchistisch. Wij zijn een tegenbeweging.'

Meer dan één miljard keer is de clip straks bekeken, en minstens even zo vaak maakte de wereld intussen dat dolle paardensprongetje. Maar toch schittert in 'Gangnam Style' vooral de stilte. Immers, niet de veredelde kermisbeat, wel de stiltes voor het refrein springen in het oor. Als plotse tempowisselingen in het kronkelige liefdesspel staan ze bol van ingehouden verwachting. En dan: "Oppam gangnam style. Hey, sexy lady!"

Vlug, vlug een brug. Naar Rainer Maria Rilke. "Deze bomen zijn schitterend", schrijft de Duitstalige dichter. "Maar nog mooier is de sublieme en ontroerende ruimte ertussen. En met de groei van de bomen neemt bovendien ook die toe." In de treffende documentaire Het leven is een ademtocht parafraseert de pas overleden Braziliaanse sterarchitect Oscar Niemeyer: "Niet de bogen zijn van belang, wel de ruimte ertussen."

Wijze woorden van wijze meesters. En anno 2012 nog steeds toepasselijk, ook in muzikaal verband. "In een soort tegenreactie op het veel te luide en het veel te grote van de voorbije jaren merk je in de muziek een duidelijke tegenreactie", zegt Kurt Overbergh, artistiek directeur van de AB, "met een hang naar kleinschaligheid en meer ademruimte." Gloriëren deden dit jaar vooral de artiesten die tussen de noten leemte lieten. Durfden laten. De Zuid-Koreaan Psy, dus, in zijn monsterhit 'Gangnam Style'.

Doffe donderslagen

Maar ook The xx, niet het minst. In 'Reunion' bijvoorbeeld, scharniersong op Coexist, door de muziekredactie van deze krant tot beste plaat van het voorbije muziekjaar gekroond. Als door de bliksem getroffen valt ergens onderweg een stilte. Vijf seconden lang, enkel doorbroken door het geluid van een houten drumstick die op een zacht tapijt neerploft. De lading beats erna, echter, ervaart de luisteraar als doffe donderslagen.

"Did I." Cesuur.

"See you." Ril.

"See me." Siddering.

"In a new light." Katzwijm.

En aldus is het tweede album van het Londense trio dooraderd met in ijskristal verstilde elektronica. "Stilte is steeds meer een kostbaar goed", zei Jamie Smith, de introverte klankenmagiër van The xx, al eerder. Waarop de Britse krant The Independent: "de stiltes van The xx zijn nog steeds beter dan die van gelijk wie."

Eén groep, echter, kwam vervaarlijk dicht in de buurt: het Kortrijkse Balthazar. Rats, hun tweede langspeler, spint gretig in het rond maar stokt haast even sprankelend, in 'Joker's Son' bijvoorbeeld, of in het majesteitelijke 'Any Suggestion'. Net als Coexist is Rats daarmee een plaat die langzaam overtuigt, niet instant, maar des te dieper in de ziel kerft, met de hoofdtelefoon als aangewezen hulpgerief.

Alhoewel, ook live, in De Kreun in Kortrijk bijvoorbeeld, waren de stiltes imponerend en voelden de slepende ademstoten van zanger Maarten Devoldere aan als mokerslagen van een potige bokser. En na Balthazars passage in het Antwerpse Trix schreef De Morgen: "Bij Balthazar moet elke noot doel treffen. Ook live behield het viertal maar net genoeg ruimte voor een gortdroge bas. Afgekloven gitaren werden meer niet dan wel aangeslagen. En een beat volgde een spartaans regime, waardoor de stilte tussen twee noten een even grote glansrol kreeg."

Een uitgebeende parel dus. Sober, helder, en krachtig. Ook voor Bram Vanparys geldt dit triptiek aan adjectieven. Met 'Travelling Man' leverde de Gentse bard dit jaar een weergaloos liedje af, en met The Bony King of Nowhere een even titel- als tijdloze plaat. Eentje waarover hij in De Standaard zei: "Bij de minste twijfel laat ik een partij of arrangement vallen."

Anarchistische stilte

Als ware schrappen het nieuwe punk, en stil het nieuwe luid. In het Nederlandse dagblad 'Trouw' vertelde componist Dustin O' Halloran van het klassiek geïnspireerde A Winged Victory for the Sullen, op wier optredens het bij vlagen zo stil is dat tussen gespeelde akkoorden slechts het gezoem van de ventilatie hoorbaar is, daar onlangs het volgende over: "Er is tegenwoordig sprake van mediaverzadiging, door alle indrukken die mensen krijgen. Onze uitgesponnen soundscapes geven het publiek en onszelf de ruimte zich erin te verliezen."

Waarop Nils Frahm, die net als A Winged Victory for the Sullen op het Erased Tapes-label huist, inpikte met: "Alle muziek van tegenwoordig is samengeperst en klinkt hetzelfde door Auto-Tune. Wij gaan in tegen de norm. Als je één akkoord speelt gevolgd door twintig seconden stilte, choqueer je de mensen, ze weten niet wat ze ermee aan moeten. Te midden van al het lawaai focussen op de stilte is anarchistisch. Wij zijn een tegenbeweging."

Stilte in muziek, laat dat duidelijk zijn, is van alle tijden. Muziek wordt uit stilte geboren, en keert, zoals de Estse componist Arvo Pärt het ooit verwoordde, ook weer in stilte terug. De Oostenrijkse hofcomponist Joseph Haydn zette zijn publiek graag met stiltes op het verkeerde been, John Cage toonde dat absolute stilte eigenlijk niet zonder geluid bestaat, en de geschiedenis van de popmuziek zit afgeladen vol spannende stiltes.

Luister nogmaals naar 'Fire', in de versie van The Pointer Sisters, en voel de muziek na de gloeiende tekst "well your kisses they burn, but your heart stays cool" eensklaps staken. Een, twee, drie, vier, vijf tellen. En dan: "Romeo and Juliet, Samson and Delilah. Baby you can bet, their love they couldn't deny." Alsof de geciteerde klassieke koppels nog heel even de ruimte krijgen het couplet te verlaten.

Maar, in de beperking herkent men steeds vaker de meester, en de immer draaiende nieuwscarrousel noopt steeds meer meesters tot kalmte en ingetogenheid. Kurt Overbergh van de AB: "In tijden waarin alles groter en grootser moet zijn, iedereen altijd bereikbaar is, en op Facebook zo snel mogelijk gereageerd moet worden, zit er stilaan een keerpunt aan te komen. Wij merken dat zelf ook, aan het succes van de de concertreeks Silent is Sexy of dat van de Feeërieën. Steeds meer mensen keren zich blijkbaar af van al te grote concertzalen, of al te drukke festivalaffiches." En kiezen voor de kracht van de stilte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234