Zondag 20/09/2020

InterviewCatherine Ganzleben (EMA)

‘Zet de natuur in om de volksgezondheid te verbeteren’

Beeld AFP

De EU beschermt haar burgers het best tegen schadelijke milieu-effecten. Maar er zijn nog heel wat werkpunten. ‘We zien dat vooral armere mensen minder goed beschermd zijn tegen onder andere lawaai, luchtvervuiling en hittestress’, zegt onderzoeker Catherine Ganzleben.

Verschillende schadelijke effecten uit onze omgeving hameren min of meer permanent in op ons lijf, van verkeersdecibels tot fijn stof en, zoals ook afgelopen zomer, af en toe extreme hitte. In totaal zijn die ‘omgevingsfactoren’ goed voor één op de acht doden in de EU.

Dat cijfer van de WHO dat jullie in jullie nieuwste rapport voorop zetten, valt op omdat het zo hoog ligt.

“Ons verraste het ook. Want de EU is de beste van de klas als het gaat over milieunormen. Maar het onderzoek naar de impact van milieufactoren op ons lichaam kijkt nog zeer vaak naar aparte effecten. In werkelijkheid onderga je ze allemaal samen en we weten dat sommige zaken elkaar versterken, zoals hittestress en luchtvervuiling. In combinatie zorgen die voor nog meer hart- en vaatziektes en longaandoeningen. Ook de cocktail aan chemische stoffen in duizend-en-een dagelijkse producten kan een negatieve gezondheidsimpact hebben, terwijl al die substanties apart dat niet meteen hebben.

“Achter die een op acht doden schuilen ook grote socio-economische ongelijkheden. In de rijkste landen, steden en wijken is de schadelijke milieu-impact op de gezondheid veel minder groot dan in de armste”

Hoezo?

“De armere Oostbloklanden kennen een pak meer ziekte en vroegtijdige sterfte door onder andere luchtvervuiling en lawaai dan de rijkere Noordwest-Europese landen. Hetzelfde patroon zien we in landen, als je regio’s vergelijkt, en ook in steden.

“Wie het minder breed heeft, leeft bijvoorbeeld vaker langs drukke verkeersaders, wat veel meer luchtvervuiling en lawaai betekent, twee van de meest schadelijke omgevingsfactoren. Er is ondertussen ook sterk bewijs dat de minst bemiddelden de zwaarste gezondheidsschade oplopen door klimaatverandering. Dit zijn de mensen die minder snel koelte kunnen zoeken in een park bij hittegolven omdat er in de armere buurten minder parken zijn. Het zijn ook deze mensen, onder wie vaak ook gepensioneerden, die de centen niet hebben voor airco, terwijl hittestress ook een doder is. En ze kunnen na overstromingen minder vaak hun huizen herstellen, waardoor schimmels en vochtproblemen in huis ontstaan, wat tot luchtwegenziektes kan leiden. Je ziet daarnaast dat naast industriesites vaak de goedkoopste huizen liggen, wat tot meer zorgwekkende stoffen in bloed en urine bij de omwonenden leidt.

“Er is in de EU al heel wat vooruitgang geboekt op vlak van milieu. De lucht is schoner en het water properder dan in de jaren 90. Er is succesvolle wetgeving die het gebruik van chemische stoffen regelt en er is de Green Deal. Maar het is cruciaal om er nu voor te zorgen dat we niemand achterlaten. De armsten krijgen af te rekenen met veel factoren tegelijk zoals én lawaai, én hitte én luchtvervuiling in de armere buurten van Zuid-Europese steden.”

Ganzleben: ‘Parken, bomen en water bieden een buffer tegen stress, vervuiling en lawaai’. Beeld rv

Op welke manier kunnen landen en steden dat beter voorkomen?

“Door de natuur zelf in te zetten. Er zijn ondertussen talloze voorbeelden van hoe meer groen en meer water in stadskernen de gezondheid net verbeteren. Parken, bomen en water bieden een buffer tegen stress, vervuiling, lawaai en helpen de risico’s op cardiovasculaire ziektes dus verkleinen. Beleidsmakers zouden de natuur als een instrument voor meer volksgezondheid moeten inzetten. Er is heel veel mogelijk, zoals bijvoorbeeld de voetgangerszone in Brussel illustreert.”

Een heikele kwestie is elektromagnetische straling, nu 5G uitgerold wordt. Jullie schrijven dat er meer onderzoek over de gezondheidsimpact nodig is?

“Dat klopt.”

Maar de uitrol is toch niet meer tegen te houden?

“Wij zijn als milieu-agentschap niet de experts hierin. We staan achter de bevindingen van experts dat het huidige onderzoek geen reden geeft tot ongerustheid en geen duidelijke gezondheidsrisico’s toont. Wel lijkt het ons een goed idee om nog meer onderzoek te doen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234