Woensdag 28/10/2020

Zestig jaar op de troon

David Cameron is de twaalfde premier die tijdens haar koningschap regeert. Ze overleefde schokgolven en schandalen die de Britse monarchie op haar grondvesten deden daveren. Maar ook na zestig jaar gaat Queen Elizabeth onvermoeibaar door met haar koninklijke 'tour of duty'. Patrick Van IJzendoorn

e peuters, kleuters en oudere kinderen in Dersingham, een dorpje in Norfolk, zullen maandag 6 februari 2012 niet licht vergeten. Vandaag komt koningin Elizabeth langs op de plaatselijke crèche en de lagere school. Daarna reist ze door naar het gemeentehuis van King's Lynn, het middeleeuwse provinciestadje in de buurt van het koninklijke buitenhuis Sandringham. Ze zal geduldig luisteren naar de Loyal Address, die wordt gevolgd door door een luncheon. Tijdens de toespraak zal de spreker ongetwijfeld refereren aan het feit dat Hare Majesteit vandaag zestig jaar koningin is, maar wat de 85-jarige Elizabeth zelf betreft is het een dag als alle andere, gevuld met normale verplichtingen.

Zo gaat het al zestig jaar, dag in dag uit. Koningsgezinde lezers van The Daily Telegraph en The Times kunnen dagelijks precies lezen welke scholen, kazernes, ziekenhuizen, gerechtsgebouwen of theaters met een koninklijk bezoek zijn vereerd. Het gedrag van de koningin tijdens deze excursies door haar koninkrijk is volstrekt voorspelbaar. Ze glimlacht altijd (ze zei ooit dat ze er pijn in haar kaken van kreeg), is altijd vriendelijk maar nooit familiair en bespeelt nooit het publiek. Ze heeft nooit dezelfde, maar wel altijd dezelfde soort kleren aan. Niemand wendt ongevraagd het woord tot de kleine dame met de hoge stem. Soms, als het weer slecht is, draagt ze een hoofddoekje, zonder dit tot parlementaire vragen leidt.

Koele tante

Door haar openbare optredens staat ze in binnen- en buitenland - en met name door haar weigering om na de dood van haar schoondochter Diana mee te gaan in de volkshysterie - bekend als een vreugdeloze, gereserveerde en koele tante. Dat heeft niet alleen te maken met de aard van haar ceremoniële functie. Deze karaktertrekken waren reeds zichtbaar bij de piepjonge Lillibet. Na een bezoek aan de Windsors schreef Winston Churchill aan zijn vrouw dat de tweejarige Elizabeth een 'zweem van autoriteit' bezit en serieus over dingen lijkt na te denken. Bovenal valt haar verlegenheid op, een karaktertrek die ze van haar vader Bertie heeft geërfd, de stotterende George VI over wie vorig jaar de ontroerende film The King's Speech in volle bioscoopzalen te zien was.

Bertie nam in 1936 het koningschap over van zijn oudere broer David, koning Edward VIII, die de liefde voor de gescheiden Amerikaanse Wallis Simpson verkoos boven de voortzetting van zijn koningschap. Haar oom verlaat het land, verstoten door de Windsors, die excommunicatie tot in de perfectie beheersen. Elizabeth zou het hem nooit vergeven dat hij zijn persoonlijke belangen zwaarder had laten wegen dan zijn plicht tegenover volk en vaderland. Vanaf dat moment bereidt Elizabeth, die nooit naar school is geweest, zich voor op haar onvermijdelijke lot, de troonopvolging. Zo bestudeert ze The English Constitution, waarin Walter Bagehot de rol van de monarchie in het Britse staatsbestel omschrijft. Vooral aan de opmerking 'We must not let daylight in upon magic' hecht ze veel waarde. Volgens Bagehot is het handhaven van de mystiek cruciaal voor het overleven van de monarchie.

Statler en Waldorf

Dat Elizabeth anno 2012 nog altijd de fut bezit om - noblesse oblige - lintjes door te knippen, schepen te dopen en over de weersverwachting te praten met schepenen van verkeer heeft, zo verraadde haar kleinzoon Harry onlangs, alles te maken met de aanwezigheid van Philip. De prins-gemaal koestert een gezond relativeringsvermogen (hij zou geen traan laten bij het einde van de monarchie) en heeft een groot gevoel voor humor. Alleen tegenover hem kan ze geheel zichzelf zijn. De twee hebben veel lol. Tijdens een variété aanschouwden de twee enkele jaren geleden, als Statler en Waldorf uit The Muppet Show, een optreden van Elton John, die met zijn rug naar de koninklijke loge piano speelde. "Het zou fijn zijn als hij de microfoon aan één kant zette", zei Elizabeth. "Het zou fijn zijn als hij de microfoon uitzette", antwoordde Philip, een glimlach tevoorschijn toverend op het gezicht van zijn vrouw.

In februari 1952 zijn Elizabeth en Philip op vakantie in Kenia wanneer haar vader, de koning, plots overlijdt. Nog niet op de hoogte van haar nieuwe status daalde Elizabeth in de ochtend de ladder van hun hut af, die ze de avond ervoor als prinses had beklommen.

Het nieuws van de dood van de 56 jaar oude koning bereikt het gezelschap via de BBC. Philip wordt ingeseind en voelt de halve wereld op zijn kop vallen. Tijdens een wandeling brengt hij het nieuws over aan zijn vrouw. De rest van de ochtend is ze druk met het afzeggen van de geplande bezoeken.

Vanaf haar eerste dag als vorstin had ze zich voorgenomen het land en haar onderdanen te dienen. Ze besefte dat het koningshuis in de moderne tijd alleen kan overleven door zichtbaar te zijn. Victoria had de fout gemaakt zich, rouwend over het voortijdige verlies van Albert, te veel op te sluiten achter de paleismuren, waarmee ze, zo schreef Bagehot, het bestaan van de monarchie op het spel had gezet. Meer dan haar voorgangers richt Elizabeth zich op haar rol als hoofd van de welfare monarchy, waarbij de monarch een veredelde sociaal werker is. Het zichtbare deel van deze baan vormen de officiële plichtplegingen.

Door de jaren is het Britse koningshuis, tegen wil en dank, een andere sociale functie gaan vervullen, die van soap-opera. Tot grote ergernis van Elizabeth en Philip hebben hun kinderen daar zelf toe bijgedragen. Het dieptepunt was de jaargang 1992. In een toespraak ter gelegenheid van haar veertigste jaar als koningin karakteriseerde Elizabeth, in een vlaag van openheid, dat jaar als een annus horribilis, Zowel dochter Anne en zoon Andrew scheidden, terwijl schoondochter Diana haar onthullende autobiografie publiceerde. Tot overmaat van ramp woedde er een grote brand in Windsor Castle.

Twintig jaar later is de monarchie weer in stabieler vaarwater terechtgekomen. Ondanks haar imago als koele tante is ze bijna even populair als in haar vroege jaren als vorstin. Haar hardnekkige weigering om te voldoen aan de verlangens van de moderne tijd roept in ons conservatieve tijdsgewricht juist bewondering op. Bovenal is er waardering voor haar plichtsbesef en de manier waarop ze invulling heeft gegeven aan het fenomeen 'verzorgingsmonarchie', de koninklijke variant van de Big Society, het sociaal-filosofische project van David Cameron, haar twaalfde premier.

Hoewel ze de pensioengerechtigde leeftijd al ruimschoots is gepasseerd, gaat ze onvermoeibaar door met haar 'Tour of Duty'. Tijdens al die bezoeken wordt ze soms herinnerd aan de nacht waarin ze niet alleen haar geliefde vader had verloren, maar ook haar leven. Zo'n flashback vond plaats op een novemberdag in 2001 bij het bezoek aan een hospice. Eén van de patiënten bleek een Aziatische man te zijn die Kenia in de jaren zeventig had moeten ontvluchten. "We komen uit Nairobi. We waren daar toen u ons land in 1952 bezocht. We zwaaiden met vlaggen. Herinnert u het zich?" vraagt zijn vrouw. "Jazeker", antwoordt de vorstin, "maar helaas werd het bezoek voortijdig afgebroken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234