Vrijdag 24/01/2020

'Zestig en een witte moustache? Eikes'

Niemand ziet dat de buurman elke avond met jonge meisjes chat. Zo kon Frank R. via zijn computer in zijn flat in het Nederlandse Cuijck een driehonderdtal slachtoffertjes maken. Maar voor veel tienermeisjes zorgen viespeuken net voor onschuldig vertier. 'Vieze mannen met een webcam, lachen!'

Ze zitten elke dag op Facebook, een uurtje, langer als het kan. Klikkend van berichtjes en chatvensters naar foto's van hun vrienden en clips of grappen op YouTube. Ze zijn 13 jaar of toch bijna, de minimumleeftijd die Facebook eist. Een leeftijd die Facebook niet kan controleren.

De meisjes zijn goed gedrild door ouders met pedoparanoia. Ze worden gecontroleerd door broers die als haviken de berichten controleren die zij online zetten. Geen openbaar profiel dus, en enkel vriendschapsverzoeken van vrienden van vrienden. Geen bikinifoto's. En niet met vreemde mannen praten.

Ondanks de virtuele vesten die hun omgeving probeert op te trekken, zorgt Facebook er wel voor dat het fort nooit ondoordringbaar wordt. Deze week verruimde het bedrijf de instellingen van minderjarigen zodat hun foto's en berichten niet langer beperkt zichtbaar zijn, maar helemaal openbaar. "Tieners behoren tot de slimste gebruikers van sociale media", argumenteerde het bedrijf.

Om iemand een berichtje te sturen via zijn of haar profiel, hoef je niet met elkaar bevriend te zijn. Daar maakt een bepaalde groep graag gebruik van. "Vieze gasten", grinnikt Pauline (12). "Je bent zo mooi, stuurde een vreemde man naar mij. Die deed dat gewoon onder zijn eigen naam en met een echte foto. Jöel heette hij. Hij was vijftig of zestig jaar. Die had zo'n vieze witte moustache, eikes. En dan was er nog een andere oudere man die 'hey popje' tegen me zei. Maar daar reageer ik niet op."

Een klasgenoot die op de chat vraagt om je borsten te laten zien? Pauline kan ermee lachen. "Sommige jongens hebben echt de hele tijd perverse gedachten." Maar de twee mannen die haar mailden via een datingsite, dat vond ze niet plezant. "Heel raar, ik zit daar helemaal niet op. Maar ze kenden wel mijn mailadres. Ik kreeg verschillende berichtjes. Een man was vijftig of zo en de andere dertig. Ik zoek gewoon iemand om seks mee te hebben, zeggen ze dan."

"Er zijn jongens die blijven proberen", zegt Léa (13), wier vader haar profiel regelmatig screent. "'Mijn schatje, mijn liefje', zegt hij dan op Facebook, maar in de klas durft hij niks tegen mij te zeggen."

Ook kennen ze een meisje dat een relatie heeft met een jongen die ze nog nooit heeft ontmoet. "Hij noemt zich Maxim. Een keer heeft ze met hem afgesproken. Toen is ze met een vriendin naar daar gegaan en ze hebben een paar uur lang aan iedereen gevraagd: Ben jij Maxim? Hij is niet komen opdagen." Volgens mij is Maxim niet echt, denkt Nele (13).

Zeven op de tien jongeren is bijna elke dag online, zo blijkt uit onderzoek aan het Instituut voor Mediastudies (KU Leuven) bij meer dan tweeduizend tieners van het vijfde leerjaar tot het vierde middelbaar. Al op de lagere school zit meer dan de helft elke dag op internet.

Naast surfen en mailen, vooral voor huiswerk, zijn chatten en sociale media razend populair. Jongens zitten vaker op YouTube, zetten meer filmpjes online en plaatsen berichten op fora of communiceren via games. Meisjes zijn kampioen chatten en Facebook. Bijna de helft van de lagereschoolkinderen heeft een profiel op de netwerksite, bij de hogere graden van het middelbaar loopt dat op tot 90 procent.

Leuk, al die schattige filmpjes van niezende panda's en Justin Bieber, samen taken maken en babbelen met de klasgenootjes over die nieuwe van Wiskunde. Alleen: het zijn niet altijd vriendjes en wat ze onderweg tegenkomen, is niet allemaal schattig. Bijna een kwart van de contacten van 12- tot 18-jarigen zijn mensen die zij nog nooit hebben ontmoet. In de top 20 van favoriete websites van tieners staan Pornhub en YouPorn op de negentiende en de twintigste plaats, zo achterhaalde het onderzoek Apestaartjaren vorig jaar.

Drop de term Chatroulette in een kliekje 14- en 15-jarige meisjes - je herkent ze aan hun lange, sluike haren en het uniform van zwarte strakke jeans en lage sneakers - en het resultaat is hilariteit. "Keigrappig." Chatroulette, voor wie het zelf een keer wil proberen, is een programma waar je chattend of via de webcam met onbekenden in gesprek gaat. "Het zit daar vol met venten van wie de broek op springen staat", zegt Ellie*, "ze trekken hun gulp open vanaf het moment dat ze zien dat er meisjes tegenover hun zitten. Of je ziet alleen hun kruis. Da's lachen." Alleen heeft ze ook wel een keer gekeken, "maar dat was minder leuk. Er was er niemand om mee te lachen."

Chatroulette - er bestaan varianten met minder subtiele namen, zoals Manroulette, Cam Girls of Dirty Roulette - is een vergaarbak voor geilaards uit alle windstreken. Eén druk op de knop en de volgende gesprekspartner vult het scherm. Eva* zat een keer met vriendinnen tegenover een man toen die een fototoestel bovenhaalde. "Jullie zijn hele mooie meisjes, zei hij, maar wij hebben hem onmiddellijk weg geklikt."

Doen ze zelf wel eens iets uit? Een resolute neen. "Waarom zou je zoiets doen? Dat kan gefilmd worden, of hij kan screenshots nemen." Sarah* denkt wel dat er meisjes zijn die iets laten zien. "Maar dat zouden zij nooit tegen hun vriendinnen vertellen."

De 'gesprekspartners' zijn meestal mannen. "Soms verschijnt er een vrouw in lingerie. Die zit klaar om haar borsten te laten zien. Ook lachen, als die opeens meisjes ziet." Een keer kwamen ze een bekende tegen. "Awkward!"

Op hun eigen profiel voelen deze meisjes zich heer en meester. Negeer vervelende vragen, blokkeer mensen die aandringen, verberg je foto's voor wildvreemden. En dan nog kunnen sommige jongens het niet laten. Wekelijks, zegt Sarah, dienen zich anonieme aanbidders aan. "Jongens, tussen 15 en 19 ongeveer. Of zo lijkt het toch. Die willen dan meteen afspreken. Hé, hoe is het, laat uw tetten eens zien. Dat soort berichten." Die ze onverstoorbaar negeert. "Als je zegt dat ze je met rust moeten laten, dan kunnen ze weer iets terug vragen."

Deze meiden steken geen moeite in de identificatie van hun belagers. Laat staan dat ze er met ouders of, ga weg, de politie over praten. "Als mijn moeder weet dat ik mij hier mee bezig hou, mag ik nooit meer op Facebook. Dan is het gedaan met alles."

Maar als iemand heel vervelend zou blijven doen, oppert Lara voorzichtig, dan zou ze het wel aangeven.

Deze meisjes hebben vaak ouders of familieleden in hun vriendenlijst. In principe kunnen zij meekijken. "Het klinkt misschien raar, maar ik heb mijn moeder geblokkeerd. Ze kan het al niet laten om een opmerking te maken als ik een scheldwoord post."

Ellie is niet de enige. Geblokkeerd of zelfs ontvriend, in naam van hun privacy zijn deze tieners niet te beroerd om de virtuele navelstreng door te knippen. Ouders, ze begrijpen er volgens deze meisjes helemaal niets van. Ze vinden van zichzelf net dat ze erg voorzichtig zijn. Geen onbekenden toevoegen, tenzij er genoeg gemeenschappelijke vrienden zijn. Met iemand afspreken die je enkel via internet kent? Daar is niemand happig op, al heeft een enkeling het wel eens gedaan. Naaktfoto's uitwisselen? Je weet nooit of je iemand echt kan vertrouwen. "Misschien als je een jaar een koppel bent of zo."

Toch kennen ze allemaal wel die foto van dat ene meisje in haar ondergoed, die van inbox naar inbox werd gekopieerd. De straf van een rancuneus vriendje met wie ze niet naar bed wilde gaan.

Volgens onderzoek van Sensoa geeft een op vijf jongeren toe dat ze online al eens intieme delen hebben getoond, al dan niet met hun gezicht er bij. Maar laten we vooral niet vergeten, zegt Bart Degryse, vormingsmedewerker bij Sensoa, dat het internet jongeren vooral positieve ervaringen oplevert. Ook op vlak van seksualiteit.

"Bij chatten ligt de drempel zeer laag. Nieuwsgierige jongeren gaan op zoek naar mogelijkheden om dingen uit te proberen. Dat levert soms onaangename ervaringen op. Ze kunnen schrikken van iemands gedrag of van de leeftijd van de persoon die tegenover hen zit. Een volgende keer zullen ze wat voorzichtiger zijn. Het is een proces van vallen en opstaan."

De digitale wereld zit vol kansen en nieuwe contacten die potentieel interessanter, spannender en leuker zijn dan de mensen die je al kent. Met één klik ben je verbonden, met één klik weer vrij. "Tieners geven een andere invulling aan de term 'onbekende'. Een volwassene ziet een onbekende als een mogelijke bedreiging. Voor tieners is een onbekende een opportuniteit. Vraag hen waarom ze hun profiel niet helemaal afschermen en het antwoord zal zijn omdat niemand hen dan kan toevoegen."

Als jongeren aan cyberseks doen is dat in de eerste plaats met hun lief, op de tweede plaats komen onbekenden en dan pas vrienden. Dat vreemden boven vrienden gaan, is niet zo raar, zegt Nel Broothaerts, projectcoördinator bij Child Focus. "Een klik en de ander is weer verdwenen. Je klapt het scherm dicht en je ziet elkaar nooit meer terug."

Broothaerts zegt dat sommige tieners cyberseks zien als een veilig opstapje naar het echte werk. "Een 14-jarig meisje vertelde me dat ze het comfortabeler vond om eerst via de webcam elkaar wat dingen te laten zien. De keerzijde van de medaille is dat als de ander dat opneemt, dat tegen je gebruikt kan worden. Het is een heel moeilijk aspect van sensibilisering: je wilt jongeren toch niet leren dat ze hun partner nooit mogen vertrouwen?"

Samen lachen met rukkende mannen achter de webcam ziet Sensoa als onschuldig vertier. "In groep loop je niet zo'n groot risico. Maar over individuele ervaringen wordt onderling bijna nooit gesproken. Via de chat soms wel, maar het komt zelden tot een echt gesprek. Dat is jammer, want jongeren leren het meest door ervaringen uit te wisselen. We proberen die communicatie zoveel mogelijk te stimuleren."

Hetzelfde geldt voor ouders: blijven praten. Door te verbieden, beschuldigen en panikeren gooi je alle lijnen dicht.

Voor alle duidelijkheid, zegt Degryse, "jongeren chatten vooral met leeftijdsgenoten. Leeftijd is de eerste filter die ze hanteren om contact met iemand uit de weg te gaan. Voor een 15-jarige is iemand van 18 à 19 jaar al oud. Maar jongeren zijn ook op zoek naar rolmodellen. Dan komen oudere personen in beeld. En het kanaal om te chatten is er, quasi altijd en overal. We zien dat holebi-jongeren vaker online op zoek gaan naar contacten. Daar komen zij dan oudere holebi's tegen. De holebi-jongere verzwijgt nog vaak tegen zijn omgeving dat hij op zoek is of twijfelt, en dat maakt hem of haar nog kwetsbaarder."

De regel is, zegt Nel Broothaerts, dat kinderen die offline meer risico lopen ook online meer kans hebben op negatieve ervaringen.

Peter De Waele, zeventien jaar pedospeurder bij de Federale Politie, zat op de eerste rij toen het werkterrein van de pedofiel zich verplaatste van het speelplein naar die andere speeltuin, het internet.

Het verschil: waar een alerte of verveelde buurtbewoner het verdacht vindt dat een vijftiger elke woensdagmiddag op een bankje naast de turnschool opduikt, ziet niemand dat de buurman elke avond achter zijn computer de chatbox 'jeugd' aanklikt. Zo ging het in elk geval met Frank R., de 47-jarige gevelreiniger die op de computer in zijn flatje in het Nederlandse Cuijck een driehonderdtal slachtoffertjes maakte. Een rare snuiter, meldden de buren aan journalisten die de omgeving van de pedofiel kwamen omploegen. Een man die zijn venster afdekte met een deken en die zich onder een petje verschool als hij de deur uitging. Maar een pedofiel? Dat had niemand gezien.

"Het internet, en vooral publieke profielen op sociale media, hebben het pedofielen gemakkelijker gemaakt", zegt De Waele. "Leeftijd, geslacht, interesses, ze zijn vaak open en bloot te consulteren. Het is eenvoudig om een gesprek aan te knopen met een meisje waarvan je weet dat ze van paarden houdt."

Bij het groomen, het proces waarbij een slachtoffer wordt geselecteerd en het hof gemaakt, gaat de geroutineerde pedofiel op zoek naar alarmsignalen. "Ik herinner mij een zaak van een 12-jarig meisje dat om 1u30 in een chatbox vragen over zelfmoord stelde. Ze laat zo weten dat zij 's nachts online kan zijn, waarschijnlijk niet gecontroleerd wordt door haar ouders en slecht in haar vel zit. Voor de zoekende pedofiel is dat drie keer prijs."

Elk jaar klist de federale politie 200 à 300 bezitters van kinderporno. Cijfers over grooming via internet zijn er niet. In de statistieken wordt geen onderscheid gemaakt tussen zelfgemaakte beelden en materiaal dat van het net is geplukt. Maar het is niet uitzonderlijk dat zij beeldmateriaal bezitten van honderden meisjes, zoals Frank R. Op zijn computer werden 26.000 filmpjes aangetroffen en 144.000 foto's, screenshots en opnames die hij maakte van honderden meisjes. "We klissen regelmatig mannen van dit kaliber", zegt De Waele. "Vergeet niet dat zij hier veel tijd in stoppen en vaak met tien meisjes tegelijkertijd contact onderhouden. Natuurlijk hapt slechts een kleine minderheid toe. Het is bij wijze van spreken tien keer proberen en één keer raak."

Uit voorzorg hun volledige virtuele leven afschermen, dat gaat deze meisjes te ver. "Ik las dat Facebook je gegevens aan bedrijven verkoopt", zegt Jessie (14). "Wat heb je dan aan al die privacy-instellingen?"

Het is vervelend als mensen hun profiel ontoegankelijk maken, vindt Lea (12). "Als ik iemand heb leren kennen, ga ik naar zijn of haar profiel kijken. Bij sommige mensen kan je zelfs niet op de foto klikken. Je wilt eigenlijk iedereen zijn profiel zien. Maar je wilt niet dat iedereen dat van jou ziet."

De namen met een sterretje zijn op verzoek van de geïnterviewden verzonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234