Zaterdag 19/10/2019

Zestien kinderboeken

Vóór op 2 februari de nominaties voor de Gouden Uil 1988 worden bekend gemaakt, alvast wat toelichting bij de longlist die de jury van de kinder- en jeugdboeken voor die prijs samenstelde, een lijst die alvast één onmiskenbare trend verraadt: nostalgie naar het vergeten of verloren gewaande grote 'verhaal'. Een alfabetisch overzicht van zestien interessante Vlaamse en Nederlandse boeken van het voorbije jaar.

Annemie Leysen

Harm de Jonge schreef een intrigerend verslag van een bijzondere episode in het doordeweekse bestaan van twee schooljongens, Siem en Jonie. Wanneer op een warme zomerdag Brakker verschijnt, ziet alles er een week lang anders uit. Brakker, met de fantastische verhalen over hersenpapjes etende indianen, over de veldtochten van Napoleon, over Chinezen met een luikje in hun hoofd... Samen met de jongens raakt de lezer gefascineerd en ontroerd door het mysterieuze personage dat de auteur in het boek opvoert.

Een kleine ik-verteller doet een drammerig relaas over hoe zijn gele badeend achterbleef bij de verhuizing. Dat verhuizen is helemaal de schuld van het nieuwe zusje en het daaruit voortvloeiende plaatsgebrek. Op elke bladzijde wordt de zich steeds herhalende tekst langer en groeien ook de treurnis en de 'gramschap' van de kleine verteller op de begeleidende prenten. Imme Dros diepte een oude vertelvorm, het stapelverhaal, succesvol op en vulde die eigentijds in. Zoals steeds vertellen de illustraties van Harrie Geelen een eigen geschiedenis.

Ouderliefde kan wel eens verstikkend worden. Zo ervaart de tienjarige River de onuitputtelijke aandacht en bezorgdheid van haar vader (huisman en prentenboekenmaker) en haar vrolijke moeder voor hun enige en gekoesterde dochter. Liedjes in haar hoofd en ongehoorzame uitstapjes moeten weerwerk bieden. Tot ze zielige, geheimzinnige Walt verovert, die meteen door haar ouders ingepikt wordt. Nijdige jaloezie maakt haar blind voor wat echt met de jongen aan de hand is. Met haar typische ingehouden en zuinige stijl vertelt Veronica Hazelhoff een aangrijpend verhaal over kindermishandeling.

"Toen ze Ploon hadden weggedaan gingen ze het vieren." Met deze openingszin wordt meteen de toon gezet van deze boeiende jeugdroman over jonge kinderen en oude mensen. Roellen kan het niet hebben dat Ploon, de vroegere keukenmeid van haar moeder, in een bejaardentehuis geplaatst wordt. Eigenzinnig en verbeten organiseert ze op de zolder een primitief en geheim onderkomen voor de oude, humeurige Ploon. Dat moet zo, want Roellen kan niet zonder de jeugdverhalen van Ploon. Heden en verleden worden in het boek ingenieus met elkaar verweven. De toon is geestig en nostalgisch tegelijk.

Vier verhalen in deze ongewone vertelling over vijf ontvoerde weeskinderen. Elk verhaal zit in een ander en krijgt een verschillende kleurendruk mee. Voor al die vertellingen worden nieuwe taalregisters opengetrokken. Volksrijmpjes en -liedjes, plechtstatige, haast bijbelse taal en gewoon vertelidioom wisselen elkaar ritmisch af. De talrijke interventies, de merkwaardige chronologie en de enigmatische uitspraken vragen behoorlijk wat denk- en puzzelwerk van de lezer. Het boek werd copieus geïllustreerd met prachtige, kleurige tekeningen.

Wim Hofman maakte van 'Sneeuwwitje' een grimmige, beklemmende bewerking. Hij volgde het bekende verhaalstramien, maar gaf de thematiek en de karakters een verrassende, eigentijdse invulling. Hofman schreef een lang uitgesponnen, ritmisch gecomponeerd, episch gedicht over de willekeur en de harteloosheid waarmee volwassenen vaak met kinderen omgaan, over de soms oeverloze eenzaamheid van het kinderlijk bestaan en over de onafwendbare herhaling van die troosteloze ellende. Disney-romantiek is hier ver weg. Zwart als inkt is een opmerkelijke sprookjesadaptatie.

Het schaakspel staat centraal in dit verhaal in een verhaal. Sara ontdekt dat haar onbekende vader wel eens een beroemde Zuid-Afrikaanse schaakkampioen zou kunnen zijn. Ze bemachtigt een prachtig schaakspel, en komt zo in de sprookjeswereld van een oorlogszuchtige koning en een vindingrijke koningin terecht, die een 'oorlogsspel' verzint om haar echtgenoot bezig te houden. Sara, op school maar wat sukkelig, verzint met haar koninklijke vriendin de regels voor het nieuwe spel. Een aardige combinatie van fantasie en instructie voor wie het schaken spelenderwijs wil ontdekken.

Een geestig opgevat informatief boek over het leven in de dierentuin. In een perfecte combinatie van tekst en tekening wordt verteld over voeding, 'huisvesting', voortplanting en gezondheidszorg in de zoo. Ook over de geschiedenis van het vangen en verzamelen van dieren kom je wat aan de weet. De informatie wordt met veel humor en met interessante details meegegeven. De vindingrijke lay-out is telkens aangepast aan het behandelde onderwerp. Een origineel, leerrijk, onderhoudend en mooi geïllustreerd dierenboek.

Dit prentenboekje voor beginnende lezers hoort thuis in de reeks 'Groot Gelijk', waarin de Gelijke Kansen-thematiek centraal staat. In een allereenvoudigste stijl en met een beperkt woordenarsenaal benadert Bart Moeyaert het 'anders-zijn' van de homofilie. Kleine Rosie vindt op straat een brief met als bestemmeling 'Aan mijn hart'. De afzender heet 'Van de Man van je leven'. Rosie raakt er bijzonder geïntrigeerd door. Met humor en understatement maakte Moeyaert van dit simpele gegeven een boeiend en verhelderend verhaal. De illustraties van André Sollie maken het boek tot een mooi object.

Freek raakt in de ban van zijn klasgenoot Simon Noordanus, zoon van een schatrijke en autoritaire chemicus. Simon is 'cool' en doet vreemde, paranoïde uitspraken over zijn leraren en vooral over zijn vader, die z.i. te veel 'het beste' met hem voorheeft. Simons gedrag loopt ten slotte helemaal uit de hand. Freek kan als vriend en observator alleen maar niet-begrijpend toekijken. Cyrille Offermans schreef een boeiende, sterk gecomponeerde adolescentenroman over generatieconflicten en noodlottige paranoia.

Voor dit episch vertelde verhaal liet Anne Provoost zich inspireren door het sprookje 'De Schone en het Beest'. Ze bewaarde de belangrijkste ingrediënten ervan en spon er een beklemmend verhaal omheen over noodlottige schoonheid. Rosalena vertelt zelf op een kille, afstandelijke toon hoe de gaven die ze bij haar geboorte meekreeg zich tegen haar keren en haar eenzaamheid en ongeluk brengen. De Roos en het Zwijn is een sprookje, bevolkt met bietebauwen, elfen, kobolden en magische spiegels. Anne Provoost gaf het een eigen freudiaanse moraal en nieuwe archetypes mee. Bovendien geeft het boek een boeiend beeld van Antwerpen in het herfsttij der Middeleeuwen. De zintuiglijke, haast bezwerende vertelstijl en de merkwaardige compositie vragen om een aandachtig lezerspubliek.

Na twee bundels met pubergedichten in een vrij strakke vormgeving schreef André Sollie een volwassen bundel, met vrijheid van stijl én zegging. In drie cycli kuiert hij door zijn kinder- en jeugdjaren, van de warmte en geborgenheid van de kinderjaren naar de grote verlangens en onzekerheden van de adolescentie. Ten slotte kijkt hij met weemoed terug naar wat was. Dit is authentiek klinkende, leeftijdloze poëzie over de jongen van ooit en de man van nu.

Peter van Gestel, Mariken, Fontein (10+) De geest van Mariken van Nieumeghen waart rond in deze wonderlijke geschiedenis over een ontwapenend, argeloos klein meisje, op zoek naar de wereld, de werkelijkheid, haar onbekende moeder, en naar zichzelf. Mariken werd als baby te vondeling gelegd tussen de bloeiende ganzeriken en door de anarchistische monnik Archibald grootgebracht in het Waanwoud. Met het boek 'De mensheid is een klucht' als enige voorkennis ontdekt zij de wereld van de mensen. Een grappig en ontroerend verhaal in een sprookjesachtige, middeleeuwse sfeer.

In een sociaal bewogen jeugdroman evoceert Kathleen Vereecken de kinderjaren van haar overgrootmoeder, die op haar zevende begon te werken in een Gentse vlasspinnerij. De onmenselijke arbeidsomstandigheden en de opkomende Belgische werkliedenpartij vormen de historische achtergrond waartegen Charlotte opgroeit in een groot arbeidersgezin. Het leven in het volkse beluik, met kleine en grote tragedies en vreugdes, honger, ontbering en ziekte, de ontluikende vrouwelijkheid van Charlotte, alles wordt sober en met zin voor het treffende detail beschreven. Een boeiend stuk Vlaamse sociale geschiedenis.

In dit interessante debuut geeft Carine Verleye een sober en boeiend beeld van het leven binnen een Toeareggemeenschap. Ze laat het meisje Raisha kijken, ruiken, voelen en proeven. De lezer krijgt een gedoseerde combinatie van feiten (over kamelen, voedsel, cultuur, klimaat...) en fictie.

Didactische belering is ver weg in deze poëtische evocatie van een vreemde cultuur.

In korte taferelen voert Kaat Vrancken een jong gezin op uit de jaren negentig. Herkenbaarheid te over voor ouders én kleuters in de alledaagse conversaties over kinderen krijgen en hebben, over zoenen en verliefdheid, over langoureuze, depressieve tantes enz. Kleine Hannah kijkt met ontwapenende argeloosheid én snuggerheid aan tegen de grote-mensenwereld en haar soms onbegrijpelijke kapsones. Een warm en grappig boekje, met veel zin voor observatie geschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234