Woensdag 23/10/2019

Aanslag Bagdad

Zes jaar na de controverse: Irak gebruikt nog altijd plastic nepbomdetectoren

Beeld afp

De Iraakse premier Haider al-Abadi heeft de veiligheidsdiensten van zijn land gevraagd om te stoppen met het gebruik van nepbomdetectoren aan controleposten. De oproep komt er na de bijzonder dodelijke aanslag in hoofdstad Bagdad gisteren, waarbij meer dan 200 burgers om het leven kwamen.

Al-Abadi wil ook dat er een nieuw onderzoek naar corruptie komt rond de verkoop van de zogenaamde ADE 651-detectoren. Die toestellen werden jarenlang aan verschillende landen in het Midden-Oosten verkocht door de Britse zakenman James McCormick. Volgens McCormick konden ze vanop afstand bommen en explosieven detecteren, maar uiteindelijk bleken ze niet veel meer te zijn dan een stuk plastic met een radio-antenne erop en hadden ze geen enkel nut. Een batterij of andere stroombron was er niet: het apparaat werkte "via de statische elektriciteit van de gebruiker". Die moest eerst rondwandelen om het apparaat "op te laden".

De ADE 651 in gebruik in Irak. Beeld rv

"Olifant opspoorbaar van 48 kilometer"

De ADE 651 was volgens de makers via een 'detectiekaart' ook in staat om de 'frequentie' van andere substanties op te sporen. De kaarten werden 'geprogrammeerd' door ze een week lang in een pot te steken samen met een staal van de op te sporen substantie. Volgens een promotievideo van McCormicks bedrijf ATSC kon de detector wapens, kogels, drugs, truffels, mensen, ivoor en bankbriefjes opsporen vanop een afstand van 1 kilometer, en dat door de ondergrond, water, muren en zelfs vanuit een vliegtuig. Volgens een andere video was een olifant opspoorbaar van 48 kilometer. In werkelijkheid stond op de kaart een primietieve chip van het soort dat gebruikt wordt om winkeldiefstal te voorkomen. De kaartlezer was letterlijk een lege plastic doos. Onder andere de FBI noemde de "moderne wichelroede" "pure oplichterij".

Toch spendeerde de Iraakse overheid jarenlang meer dan 40 miljoen dollar (36 miljoen euro) aan de aankoop van de detectoren. McCormick verkocht ze ook aan Afghanistan, de prijs liep op tot 60.000 dollar (54.000 euro) per stuk. Pas in januari 2010, na onderzoek door onder andere de BBC, werd de export van de ADE 651 verboden en werd McCormick opgepakt op verdenking van fraude. De manier waarop hij gigawinsten maakte op de kap van een falende staat als Irak kostte hem in 2013 tien jaar cel.

James McCormick in 2013 bij aankomst in de rechtbank, net voor zijn hij straf zou horen. Beeld EPA

'Magische toverstokjes'

Volgens The Guardian is het ongemogelijk te berekenen hoeveel doden de nepdetectoren hebben veroorzaakt. De overgrote meerderheid van de aanslagen met bomauto's gebeurt sowieso met terroristen die aan hoge snelheid controleposten voorbij rijden of er op inrijden.

Maar dat de 'magische toverstokjes', zoals de nepdetectoren genoemd worden, zes jaar na de controverse nog steeds in gebruik blijken te zijn in Irak grenst aan het absurde. Zowel de Britse als Amerikaanse overheid waarschuwt Irak al jarenlang dat de ADE 651 geen enkele wetenschappelijke waarde heeft.

Dat ze mogelijk ingezet werden bij de controle van de bomauto's van de aanslagen van afgelopen weekend en de laatste weken, zorgt dan ook voor woede in Irak en doet opnieuw grote vragen rijzen over corruptie. Een eerder onderzoek naar de aankoop van de toestellen werd door het ministerie van Binnenlandse Zaken verticaal geklasseerd. In 2009 confronteerde The New York Times majoor-generaal Jehad al-Jabiri, hoofd van de explosievendienst in Irak, met bewijs dat de ADE 651 zo vals is als mogelijk. Hij bleef echter bij zijn overtuiging en verklaarde dat "of het toestel nu magisch of wetenschappelijk is mij niet uitmaakt, wat telt is dat het bommen opspoort". Twee jaar later werd Al-Jabari veroordeeld wegens het aannemen van steekpenningen van ... James McCormick. Toch bleven de toestellen in gebruik, tot en met vandaag.

Premier Abadi, die van de aanpak van corruptie zijn speerpunt heeft gemaakt, hoopt de woede in zijn land nu een halt te kunnen toeroepen en eist dat er effectievere inspectiesystemen worden ingezet bij de honderden checkpoints die Bagdad en andere steden in Irak rijk zijn.

De plaats van de aanslag in de wijk Karrada. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234