Woensdag 30/09/2020

ZENDER VOL BARSTEN

Met Bevergem heeft Canvas eindelijk de hit te pakken waar het al zo lang naar snakte, maar daarmee zijn de zorgen niet weg. Na een weinig fraaie voorbereiding met dubbele agenda's en geheime vergaderingen heeft het nieuwe Canvas zijn start compleet gemist. Achter de schermen wordt al druk gewerkt aan noodingrepen. 'Het is meer dan vijf na twaalf.'

"Wij worden de redders van Canvas!" Bart Vanneste - Freddy De Vadder - kon er in de weekendkrant nog om lachen. Bevergem, de serie die hij met enkele kompanen maakte, zou wel eens voor de kentering zorgen. "En of het er nu 400.000 zijn of (iets stiller) 800.000 ... Misschien hebben we wel meer kijkers dan Eén of VTM." Een voorspelling waarmee Vanneste zich een prima tv-strateeg toont: met 619.000 zit hij netjes in het midden van zijn voorspelling en doet hij het inderdaad beter dan Jonas & Van Geel op VTM. Alleen het deels overlappende Voor hetzelfde geld op Eén doet het net beter.

Hoe mooi en terecht het succes van Bevergem - dat ironisch genoeg nog werd besteld door de opzijgezette Canvas-baas Mark Coenen - ook is, meteen legt het de pijnpunten van Canvas bloot. De afspraak kon met 138.000 slechts een heel klein beetje profiteren van de aanzuigkracht van Freddy en co., terwijl zo goed als iedereen meteen wegzapte na het einde van Bevergem. De Amerikaanse reeks Rectify haalde nog 66.000 kijkers, Terzake moest met 76.000 kijkers tevreden zijn. De kijkers lijken niets te moeten weten van het vernieuwde Canvas. Slechts een paar programma's - een sterkhouder als Extra time en nieuwkomer Radio gaga - die de kijker bewust uitpikt, gaan niet mee kopje-onder. Hoe komt het toch dat Canvas, tot voor kort een van de sterkste tv-zenders en -merken hier, zo aan het verpieteren is?

Om alles beter te snappen, spoelen we even terug naar het voorjaar van 2014, toen de VRT-directie Paul Peyskens uit de hoge hoed toverde als de man die Canvas zou redden. De zender had het toen ook moeilijk om zijn stempel te drukken, met het wegzakkende Terzake als pijnlijk symbool. Tijd voor vernieuwing, vond de VRT-directie, en die vernieuwing kon niet komen van Mark Coenen, die toen drie jaar aan het hoofd stond van Canvas. In de beste VRT-traditie ontdekte Coenen zelf pas laat dat hij volgens de directie niet langer de geschikte man was. "Ik heb toen blijkbaar een aantal vergaderingen gemist", vertelde hij daar eind vorig jaar in deze krant over.

Coenen wil er nog steeds niet op terugkomen, maar binnen de VRT kennen genoeg mensen ondertussen het verhaal. Achter de rug van Coenen was een parallelle vernieuwing op gang getrokken door directeur Media Peter Claes en Paul Peyskens, de regisseur en eindredacteur van onder andere De Canvasconnectie. Een vreemd huwelijk, 'marketeer' Claes en 'cultuurpaus' Peyskens, maar beiden kenden elkaar van bij een vorige vernieuwing van Canvas. In alle discretie bereidden zij en Elly Vervloet, tot dan adjunct-netmanager bij Eén, het nieuwe Canvas voor. Ondertussen werkte Coenen met zijn ploeg en de nieuwsdienst in al hun onwetendheid aan hun eigen vernieuwing. "Hoe had dit ooit proper kunnen aflopen?", vraagt een tv-maker zich nog steeds af. "Zou Peter dan twee verschillende Canvassen hebben uitgezonden?"

Pas toen Peyskens zijn plan een eerste keer op het directiecollege ging voorstellen, kwam de dubbele agenda aan het licht. Willy Wijnants, toen de gedelegeerd bestuurder ad interim van de VRT en een vertrouweling van Coenen, snapte niet waarom de huidige Canvas-netmanager daar niet zat en ging Coenen om uitleg vragen. Coenen wist meteen waar hij stond: bij de VRT blijven was geen optie meer.

Van de sokken blazen

Samen met het vertrek van Coenen in mei 2014 werd Peyskens aangesteld als projectleider voor het nieuwe Canvas. Met Elly Vervloet zou hij de krachtlijnen van de vernieuwing uitzetten. Het eerste resultaat daarvan werd een half jaar later voorgesteld, eerst aan de raad van bestuur, een dag later aan de pers. Telkens met flink wat gemor en gefronste wenkbrauwen. De hoogdravende tekst over het nieuwe Canvas blonk uit in vaagheid, met termen als 'een ik-bewuste jongere', 'een crosschannelmediamerk' en 'het challengen van het status quo'.

Maar Peyskens mocht doorgaan, en werd gepromoveerd tot netmanager. Bijna een jaar lang zou hij in de luwte van de Reyerstoren het nieuwe Canvas uittekenen.

Eén probleem ondertussen: terwijl iedereen aan het nieuwe Canvas puzzelde, moest Canvas blijven uitzenden. En daar had men bij de VRT blijkbaar niet echt over nagedacht. Nieuwe programma's kwamen bijna zonder eindredactie op het scherm. Terzake en Reyers laat sleepten zich naar het einde, want ook op de nieuwsdienst ging alle aandacht naar wat uiteindelijk De afspraak zou worden. "Men heeft Canvas laten uitdoven", is een hoge bron kritisch. "Men heeft het nieuwe Canvas negen maanden voorbereid zonder ook maar enige moeite te doen om de kijkers bij de oude zender te houden."

Dat zou geen erg zijn als het nieuwe Canvas iedereen van de sokken had geblazen. En die verwachting was er ook, intern. "Er was zo lang aan gewerkt, steeds met het vertrouwen van de directie." In de eerste week van het nieuwe Canvas volgde al snel de ontnuchtering: de nieuwe programma's getuigen van lef en durf - Peyskens kiest radicaal en daar wordt hij door sommige tv-makers voor geprezen - maar de meeste nieuwkomers blijken op zijn zachtst gezegd niet meteen voor een breed publiek.

Slijk bijvoorbeeld mag visueel heel mooi zijn, maar als je start met een reportage over veldlooptalent Isaac Kimeli, dan lijk je vooral te zeggen dat je niet veel kijkers wilt. Idem voor Off the record. Muzikanten hun favoriete platen laten voorstellen is een concept dat vooral echte muziekfreaks aanspreekt. Als in de eerste aflevering de relatief onbekende gitarist Geoffrey Burton aan bod komt, dan doe je nauwelijks moeite om de doorsnee Canvas-kijkers aan te spreken. "Het lijkt wel of Peyskens de kijker een last vindt", luidt de kritiek.

Naast Bevergem slaagde alleen Radio gaga er al in om de vernieuwde zender op de kaart te zetten. "Beklijvend, ontroerend en hartverwarmend", is de lof voor het programma unaniem. Al had het misschien beter gepast op Eén, want Radio gaga strookt niet helemaal met de missie van Canvas: de wereld helder maken, je nieuwe dingen laten zien. Het zijn ontroerend mooie verhalen in de beste Man bijt hond-traditie, maar je wordt er niet wijzer van, was de conclusie van verschillende analyses. "Laat niemand denken dat je hier een glimp kunt opvangen van wat het betekent om psychotisch te zijn - een pretentie die het programma wel heeft."

Komt daar nog bij dat ook het uitzendschema door een beginnende tv-strateeg lijkt opgesteld. Terzake kent geen vast uitzenduur, terwijl dat voor zo'n laatavondprogramma cruciaal is. "Dat is evidente tv-knowhow", zegt iemand met veel ervaring in programmering. De afspraak om halfnegen laten beginnen was ingegeven door een onderzoek naar het mediagebruik van Vlamingen, al is het vooral ook een besparing. Door later te beginnen moet Canvas immers één programma minder per avond uitzenden. De buitenlandse documentaires spreken niet aan en zijn dus allesbehalve een goeie locomotief voor De afspraak, dat daardoor bijna van nul moet vertrekken. Ondertussen zoekt de Vlaming die geen soaps volgt om 20 uur verweesd naar iets deftigs.

"Je mag het beste nieuwsprogramma van de wereld maken, als je er geen sterk programma voor en na plaatst, dan zal het niet werken," doceerde Tony Mary deze week nog in Humo. "Daar heeft Aimé Van Hecke, de beste tv-strateeg van Europa, me van overtuigd: een kijker houdt niet van nieuw. Maar als je een nieuw programma goed omringt, dan kan hij het leren smaken - al duurt het soms een jaar." Hoe goed Bart Schols het ook mag doen, zonder aansprekende programma's errond zal De afspraak het altijd moeilijk hebben.

Te ver van de actualiteit

Het resultaat is een zender waarnaar kijkers af en toe zappen, maar waar van enige zendertrouw geen sprake is. "Canvas lokt nu passanten, terwijl je met een tv-zender een publiek moet aanspreken dat minstens één op de twee avonden naar je wilt kijken", legt een strateeg uit. Die trouw ontbreekt ook omdat Canvas veel te vrijblijvend is. "Er is geen sense of urgency." De afspraak bijvoorbeeld zat zeker de eerste weken veel te ver van de actualiteit. De reportages van toen kun je bij wijze van spreken evengoed volgende week uitzenden. Wie niet had gekeken, had niet het gevoel iets gemist te hebben.

Het resultaat: tegenvallende kijkcijfers, ook bij jongere mensen, de doelgroep die het nieuwe Canvas net wilde aanspreken. Die cijfers mogen dan niet cruciaal zijn voor een dergelijke zender, ze zeggen wel iets over de relevantie ervan. Actuamagazines die gemiddeld geen 120.000 kijkers halen - of 100.000 in het geval van Terzake - spelen niet mee, en dat kan niet voor een informatiezender als Canvas. "150.000 kijkers is de norm," zegt een topman. "Daaronder ben je niet relevant. Als je dan af en toe ook naar de 300.000 gaat, bereik je met de zender in totaal 500.000 à 600.000 Vlamingen. Dat is wat Canvas moet nastreven." Zo niet word je een nichezender, en dat is net wat de VRT-directie in alle besparingsdiscussies zegt niet te willen worden.

Weinig inzicht

Bijna onvermijdelijk komt nu ook de leiding van het net in het vizier. De benoeming van Paul Peyskens riep bij velen al vraagtekens op, het nieuwe Canvas heeft die vragen alleen maar luider doen klinken. Hij verdeelt intern en extern de geesten, is het minste wat je kunt zeggen. Een prima regisseur die vormelijk straf werk aflevert, vinden zijn voorstanders, iemand die duidelijke keuzes maakt en een Canvas bouwt dat duidelijk anders is dan Eén. Productiehuizen waarmee hij werkt prijzen hem ook omdat hij jonge mensen kansen geeft.

Niets van, vinden zijn tegenstanders. "Hij lijkt een visionaire creatieveling met grote dromen. Dat heeft iets eerlijks en oprechts, maar het getuigt van weinig inzicht en mensenkennis van de directie om zo iemand op die stoel te zetten", zegt een VRT'er. Samengevat luidt de kritiek dat hij de man is van cultuurprogramma's voor een klein publiek, maar zeker geen netmanager met veel strategisch inzicht. Bovendien is hij volgens vele tv-makers geen makkelijk man om mee samen te werken. Hij spreekt vaak heel lang zonder mensen het woord te geven en pakt tv-makers soms bruut en zonder het minste respect aan. "Canvas heeft een peoplemanager nodig, iemand die de relatie met de nieuwsdienst kan herstellen", zegt een topper. Die nieuwsdienst, die met De afspraak en Terzake twee kernprogramma's levert, was al laat betrokken bij de opstart van het nieuwe Canvas en ook nu verloopt de communicatie met de Canvas-leiding erg moeizaam.

Het moet dus anders en beter, alleen blijft de vraag hoe. Canvas een jaar de tijd geven, zoals mediaminister Sven Gatz (Open Vld) vorige week opperde, is wellicht het slechtste wat de VRT kan doen. En dat beseft men daar ook. "Het is al meer dan vijf na twaalf," luidt het. "Maar het is nog niet verloren. Canvas is een sterk merk, veel sterker dan wat het nu toont." Achter de schermen wordt druk gewerkt aan oplossingen, al blijft televisie een traag medium waar je niet zomaar kunt ingrijpen. Een nieuw programma maak je niet op 1-2-3. Het snelst kun je schuiven in het zendschema: kan De afspraak niet vroeger beginnen? En is het mogelijk om Terzake een vast uitzenduur te geven, liefst ook wat vroeger op de avond? Het puzzelwerk is bezig, en de verwachting is dat het nieuwe Canvas in januari al nieuwe uren zal krijgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234