Dinsdag 26/05/2020

Zelfs president ontsnapt niet aan factcheck

'Ik ben constant in oorlog met de media.' Op de eerste dag van Donald J. Trumps presidentschap ontwaakten Amerikaanse redacties in een conflictsituatie met hun uitvoerende macht. Hoe moeten nieuwsredacties daarop reageren? 'We moeten achter het rookgordijn blijven kijken.'

Tijdens zijn eerste persmomenten als nieuwe president van de VS besteedden zowel Donald Trump als zijn woordvoerder meer tijd aan het bekritiseren van de media dan ze uitleg wilden geven bij hun eerste beleidsdaden - het terugschroeven van Obamacare, de aankondiging van een nieuw raketafweersysteem of de strijd tegen IS.

"Ik ben constant in oorlog met de pers. Journalisten behoren tot de oneerlijkste mensen op aarde", zei Trump tijdens een bezoek aan de CIA, terwijl zijn woordvoerder, Sean Spicer, het White House Press Corps de mantel uitveegde omdat ze "bewust valse verslaggeving" verspreidden over de opkomst tijdens de inauguratie. "We zullen de pers ter verantwoording roepen", kondigde Spicer aan.

Zo ontstond prompt een conflictsituatie waarbij correspondenten gedwongen werden hun eigen berichten te verdedigen. Maar kwaliteitskranten zoals The New York Times en The Washington Post gaven Spicer prompt lik op stuk. Ze pakten uit met een droge 'factcheck'. Daaruit bleek dat zijn cijfers niet klopten (zie hiernaast). Trump is bij deze gewaarschuwd: zelfs Mr. President ontsnapt niet aan de feiten. En feiten negeren zou weleens zijn achilleshiel kunnen worden.

"Eigenlijk moet elk artikel met een grondige feitencheck beginnen", zegt NRC Handelsblad-hoofdredacteur Peter Vandermeersch, die in zijn krant al vijf jaar geleden met een factcheck-rubriek begon. "Het bijkomende voordeel van zo'n aparte kolom is dat je sommige beweringen brutaler kunt checken. Zo betrapten we onlangs de Nederlandse minister-president Mark Rutte op zijn bewering dat het 'sinds de brexit slecht gaat met de Britse economie'. Wij wisten na onderzoek aan te tonen dat het eigenlijk beter gaat."

Vandermeersch bepleit ook grotere transparantie over de wijze waarop het nieuws tot stand komt. "We moeten niet alleen schrijven wat we weten, maar ook duidelijker stellen wat we níét weten. Ook wij kijken dikwijls maar door het sleutelgat naar de kamer waarin besluiten vallen."

Kris Hoflack, hoofdredacteur van VTM Nieuws, is het daarmee eens. "We moeten ook durven toe te geven dat we niet alwetend zijn." Zelf ondervond Hoflack dat afgelopen vrijdag aan den lijve. Eén fout in een infographic tijdens het nieuws leidde tot een Twitter-storm. Hoflack koos er bewust voor door het stof te gaan. "Fouten die we maken moeten we rechtzetten. Mensen betalen voor een krant of televisie. Ze mogen kritisch naar ons kijken. Dat dwingt ons om nog zorgvuldiger te zijn."

Geen moddergevecht

De hoofdredacteuren vinden wel dat de media zelf het debat sereen moeten houden tegenover politici zoals Trump, die de voltallige vrije pers de grond inboren. Vandermeersch: "Het stomste wat we kunnen doen, is meestappen in de 'shouting match'. Wij mogen ons niet in een moddergevecht wagen. Als je vecht met een varken, ga je allebei door het slijk, maar enkel het varken heeft er plezier in."

Ook Philippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant, waarschuwt dat een bepaald slag populistische politici net ruzie zoekt met de media om hun anti-establishmentcampagne kracht bij te zetten. "De scheldpartijen zijn ook een manier om kritische berichtgeving te neutraliseren, zonder in te hoeven gaan op de kritiek. Het is verontrustend dat dat onder Trump nu vanuit het centrum van de macht gebeurt. Wij moeten het hoofd koel houden, ons niet laten provoceren en ons werk zorgvuldig blijven doen. Post-truth is het modewoord, maar de waarheid gaat een comeback maken."

Vandermeersch hoopt daarom dat alle uitgeverijen initiatieven zoals die van The New York Times nemen, die als reactie 5 miljoen dollar extra investeert opdat zijn journalisten de regering-Trump grondiger en evenwichtiger zouden volgen.

Bart Eeckhout, opiniërend hoofdredacteur van De Morgen, zegt dat ook deze krant meer dan ooit zal inzetten op eigen onderzoek en journalistieke reeksen. "Maar damn good reporting blijft onze levensader. Over factcheck, woord en wederwoord sluiten we geen compromissen. We trekken ook de scheidslijn tussen journalistiek en opinie strakker, al blijf ik ervan overtuigd dat beide naast elkaar bestaansrecht hebben in de krant. De uitdaging voor alle media blijft ook om niet te veel energie te stoppen in berichten over rookgordijnen, maar vooral te kijken naar wat er achter het rookgordijn gebeurt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234