Maandag 25/05/2020

Media

Zelfs Mr. President ontsnapt niet aan de factcheck

'Ik heb een doorlopende oorlog met de media.' Op de eerste dag van Donald J. Trumps presidentschap ontwaakten Amerikaanse redacties in een conflictsituatie met hun uitvoerende macht. Hoe moeten nieuwsredacties daarop reageren? 'We moeten achter het rookgordijn blijven kijken.'

Maarten Rabaey

Tijdens zijn eerste persmomenten als nieuwe president van de VS besteedden zowel Donald Trump als zijn woordvoerder meer tijd aan het bekritiseren van de media dan ze uitleg wilden geven bij hun eerste beleidsdaden - het terugschroeven van Obamacare, de aankondiging van een nieuw raketafweersysteem of de strijd tegen IS.

“Ik heb een doorlopende oorlog met de pers. Journalisten behoren tot de oneerlijkste mensen op aarde”, zei Trump tijdens zijn bezoek aan de CIA, terwijl zijn woordvoerder, Sean Spicer, het White House Press Corps de mantel uitveegde omdat ze “bewust valse verslaggeving” verspreidden over de opkomst tijdens de inauguratie. “We zullen de pers ter verantwoording roepen”, kondigde Spicer aan.

Zo ontstond prompt een conflictsituatie waarbij correspondenten gedwongen werden hun eigen berichten te verdedigen. Maar kwaliteitskranten zoals The New York Times en The Washington Post gaven Spicer prompt lik op stuk. Ze pakten uit met een droge 'factcheck'. Daaruit bleek dat zijn cijfers niet klopten (zie kader). Trump is bij deze gewaarschuwd. Zelfs Mr. President  ontsnapt niet aan de feiten. En feiten negeren zou weleens zijn achilleshiel kunnen worden.

Het is geen toeval dat net nu in de VS organisaties zoals Factcheck.org druk bezocht worden. Dit project van het Annenberg Public Policy Center wordt door ervaren oud-journalisten gedragen. Elke uitspraak van politici vergelijken ze met alle beschikbare academische of overheidsdata, een taak die alle journalisten in het ideale scenario ook onafhankelijk ter harte nemen. Zo ontkrachtte Factcheck.org gisteren nog een tweet van Trump waarin hij beweerde dat GM, Ford en anderen jobcreatie aankondigden 'omwille van zijn beleid'. De investeringen bleken al langer gepland.

“Eigenlijk moet elk artikel met een grondige feitencheck beginnen”, zegt NRC Handelsblad-hoofdredacteur Peter Vandermeersch, die in zijn krant al vijf jaar geleden met een factcheck-rubriek begon. “Het bijkomende voordeel van zo'n aparte kolom is dat je sommige beweringen brutaler kan checken. Zo betrapten we recent Nederlands minister-president Mark Rutte op zijn bewering dat het 'sinds de brexit slecht gaat met de Britse economie'. Wij wisten na onderzoek aan te tonen dat het eigenlijk beter gaat”.

Vandermeersch vindt dat de media meer dan ooit hun verantwoordelijkheid moeten opnemen om op de feiten te hameren nu politici als Trump, Wilders of Le Pen 'post truth'- of nepnieuws verspreiden dat inspeelt op het buikgevoel, “ook als dit voor onszelf de lat flink hoger legt.”

Kris Hoflack, hoofdredacteur van VTM Nieuws, vindt dat media ook hier de regel 'feiten zijn heilig, het commentaar vrij' strenger moeten hanteren om sterker in de schoenen te staan. “Vooral in onze geschreven media zie je dat feiten en meningen door elkaar zijn gaan lopen. Het is onze verdomde plicht om altijd eerst de feiten te brengen. Tegelijk moeten we ook durven toegeven dat wij niet alwetend zijn.”

Zelf ondervond Hoflack dit afgelopen vrijdag aan den lijve. Eén fout in een infographic op het Nieuws leidde tot een Twitterstorm die de volledige berichtgeving verguisde. Hoflack koos er voor door het stof te gaan. “Fouten die we maken moéten we rechtzetten. Mensen betalen voor een krant of televisie. Ze mogen kritisch naar ons kijken en opmerkingen hebben. Dat dwingt ons om nog zorgvuldiger te zijn.”

Vandermeersch zegt dat het zelfs bijdraagt tot de geloofwaardigheid “als een krant elke dag rechtzettingen kan publiceren”. De NRC-hoofdredacteur bepleit ook grotere transparantie over de wijze waarop het nieuws tot stand wordt gebracht. “We moeten niet alleen schrijven wat we weten maar ook duidelijker stellen wat we niét weten. Ook wij kijken dikwijls maar door het sleutelgat naar de kamer waarin besluiten vallen”.

De hoofdredacteuren vinden wel dat de media zelf het debat sereen moeten houden tegenover politici zoals Trump, die de voltallige vrije pers de grond inboren. Vandermeersch: “Het stomste wat we zouden kunnen doen is meestappen in de 'shouting match'. Wij moeten niet in een straatgevecht stappen. Als je vecht met een varken ga je allebei door het slijk maar enkel het varken heeft er plezier in."

Ook Philippe Remarque, hoofdredacteur van De Volkskrant, waarschuwt dat een bepaald slag populistische politici net ruzie zoekt met de media om hun anti-establishmentcampagne kracht bij te zetten. "De scheldpartijen zijn ook een manier om kritische berichtgeving te neutraliseren, zonder in te hoeven gaan op de kritiek. Het is verontrustend dat dit onder Trump nu vanuit het centrum van de macht gebeurt. Wij moeten vooral het hoofd koel houden, ons niet laten provoceren en ons werk zorgvuldig blijven doen. Post-truth is het modewoord, maar de waarheid gaat een comeback maken."

Vandermeersch hoopt intussen dat alle uitgeverijen  initiatieven nemen zoals The New York Times, die in antwoord op Trump 5 miljoen dollar extra investeringen uittrekt opdat zijn journalisten de regering Trump grondiger en evenwichtiger kan  volgen.”

Bart Eeckhout, opiniërend hoofdredacteur van De Morgen, zegt dat ook deze krant meer dan ooit zal inzetten op eigen onderzoek en journalistieke reeksen. "Maar damn good reporting blijft onze levensader. Over factcheck, woord en wederwoord sluiten we geen compromissen.  We trekken daarom ook de scheidslijn tussen journalistiek en opinie strakker, al ben ik overtuigd dat beiden naast elkaar bestaansrecht hebben in de krant. De uitdaging voor alle media blijft ook om niet te veel energie te stoppen in berichten over rookgordijnen maar vooral te kijken wat er achter het rookgordijn gebeurt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234