Zondag 28/11/2021

Zelfs de regenboog wordt oranje

Een prins wordt koning en Amsterdam viert Willem-Alexander vandaag majestueus. Maar Nederland is groter en wie van noord naar zuid rijdt, vindt tussen Doodstil en Boerengat veel oranjeliefde. Voor de koning en voor zijn koningin. 'Neem je Máxima mee op staatsbezoek, dan sta je gelijk 3-0 voor. Toch?'

Voor dorpen als Doodstil is het woord boerengat uitgevonden. Er is geen winkel, geen school. Geen café en geen restaurant. "We hebben wel een pedicure en een cv-installateur."

Hier ben je 25 kilometer boven Groningen, in een dorp dat verkozen werd tot 'de mooiste plaatsnaam van Nederland' en waar de buurvrouw van Aafke Kuiken gewoon Wilma Piersma heet. De gps zegt dat het tot Boerengat (een gehucht van Hoek/Terneuzen) ruim 391 kilometer is. Aafke kent Boerengat niet. Ze kent wel de charme van dit dorp. "Heel vaak maken mensen foto's van zichzelf voor het plaatsnaambord", zegt ze. "Zoals ik in Limburg deed in Broekhuizen. Broekhuizen is mijn meisjesnaam."

Vier dagen voor de nieuwe koning en alles is rustig in Doodstil. Dirk Kuiken plant bloemetjes ("doe ik elk jaar"), de caravan van het merk Château wordt verkocht ("dat is toeval, maar Dirk wil niet zover meer op reis"), er hangt nog geen oranje. "We vlaggen altijd wel", zegt Aafke. "Op 30 april. En op 4 mei halfstok." Ook hier sijpelde het nieuws door dat het Koningslied werd afgekraakt. "Hij begon wel mooi met Borsato. Maar dat rock-'n-roll erin? Neen. Heisa. We hebben een goed Wilhelmus. Toch?"

Dat stopwoordje: toch. Meanderend door het land van Nederland hoor je het vaker. Toch zoals in: klaar. Duidelijk. Vanzelfsprekend. Zoals het leven hier gaat, in een dorpje dat de naam kreeg omdat een til een brug is en aan die brug een doodskist in rivier de Boterdiep viel. Uben Jan Huizing leefde toen nog niet, maar sinds hij in 1959 het naburige Zandeweer verliet voor een bestaan in dit kleine dorpje ging hij niet weg. Zijn hond Marnix ("mijn vader kon die naam niet onthouden, ik zei: 'Denk eraan dat het rijmt op 'mag niks'") laat hij op houten klompen uit. Dat koningshuis vindt hij wel goed. "Toch liever dit dan dat van Engeland." Maar naar Amsterdam krijgen ze hem niet. "Soms moet ik in Groningen zijn voor boodschappen. Dan wil ik zo snel mogelijk terug. Te druk daar."

'Willem-Alexander'-school

Dat is bij Willeke Brontsema even anders. Wilma Piersma (ze woont in het laatste huis van Doodstil) is met de fiets voorgereden naar Uithuizen. Dat ligt gewoon een straat verder. Maar hier zijn wel scholen en hier zijn meer mensen en hier zitten kinderen van Doodstil in de Regenboogschool. En hier spreek je Willeke Brontsema aan. "Geboren in Den Haag", zegt ze. "Ieder jaar met prinsjesdag zag ik de Gouden Koets passeren. Mijn oma had het al erg. Mijn moeder nog erger." Willeke maakt haar zin niet af, maar jij wel: misschien heeft Willeke het nog het ergst? In ieder geval was het 28 januari 2013, ze zat bij de televisie en hoorde hoe Beatrix haar afscheid aankondigde. "Mijn man boekte dezelfde avond een hotel in Amsterdam. Voor dinsdag."

Niet diezelfde avond, maar wel heel snel nadien sprak Willeke directeur Siep Smidts aan. Want zij geeft les en hij heeft leiding in deze christelijke basisschool. Daar kwam een klein plannetje aan en plots een heel groot: waarom, na de paasvakantie tot aan Koninginnedag, niet de hele school in het teken van de troonopvolging organiseren? Siep nodigt de bezoeker mee binnen: waar 'Regenboog'-school hing, hangt nu 'Koning Willem-Alexander'-school.

Hoog in de mast wappert de vlag die Sancho Beeninck uit Groep 6 ontwierp. "Hij won de wedstrijd waar de hele school aan meedeed." Binnen heeft elke klas een nieuwe naam: 'De Eikenhorst', 'Paleis Noordeinde', er is zelfs een 'Koninklijk Toilet'. Er is een oranje quiz, een tentoonstelling van tekeningen van de koningin, ze doen natuurlijk mee aan de Koningsspelen, elk kind in een oranje T-shirt, er was een rood-wit-blauwe fietstocht, in een klas staan allemaal kleikopjes met het Beatrixkapsel. "En straks eten we een gezond ontbijt. Op vraag van het nieuwe koningspaar. Al moeten we toegeven: op de middag sluiten we wel af met patat."

Waarom? "Het is onze school binnen geslopen", zegt Siep. "Zo ver dat we op 8 april de school officieel Koning Willem-Alexanderschool doopten. Ik las wel dat een school in Nunspeet het nu ook zou doen, maar wij waren de eerste. Aanvankelijk was dat ludiek bedoeld. Maar nu menen we het." De vraag mag herhaald: waarom? Willeke vindt dat de monarchie "veel goeds" brengt. Wilma vindt dat ook, al zal het wennen zijn: "We zingen al heel lang 'Oranje boven, Oranje boven. Leve de koningin'." Ergens zal een lettergreep gewonnen moeten worden.

En Siep: "Het oranje huis zorgt door voor een samenbindend geheel. En boost is een lelijk woord, maar daar heeft Máxima toch wel voor gezorgd. Voor haar hadden we prins Bernhard en prinses Irene die graag boomknuffelde. Plots was zij daar. Net als de jonge Beatrix spat ze toch van het beeld af. Zij was het die over Willem-Alexander, die de rol van haar vader in Argentinië wat minimaliseerde, zei: "Hij was een beetje dom." Toen kon het niet meer stuk. Neem je Máxima mee op staatsbezoek, dan sta je gelijk 3-0 voor. Toch?"

De weg naar het zuiden leest als een gedichtje. Je passeert Marum ('30 april: Motorcross Marum'), De Hoendiep, Lucaswolde en Drachten, via Dronrijp en Menaam en wat sneller nu door Twisk, Opperdoes, Abbekerk, Sijbekarspel en Midwoud mag je naar Purmerend. Waar 'Huis Welgelegen' er allicht al stond voor de buren van Kentucky Fried Chicken en McDonald's er kwamen en waar je dus maar snel naar Amsterdam wil.

Barok-frivole bloemen

Daar gebeurt het vandaag. Op de Dam. De Bijenkorf draagt een kroon, C&A werd voor de troonswisseling even M&A, vrachtwagens rijden aan met volgens woordvoerster Annemiek van Geest van Zuidkoop Natural Projects uit De Lier "tienduizenden bloemen" om De Nieuwe Kerk te versieren. Het thema kan ze op vrijdag nog niet verklappen. Wel dat een week ná Beatrix' mededeling de telefoon rinkelde in het bedrijf. Het was de Rijksvoorlichtingsdienst. "We hadden ook de bijzetting van prins Claus en prins Bernhard gedaan en in 1980 het afscheidsdiner van Juliana."

De ontwerpen van nu zijn gekenmerkt door 'opgaande vormen en een wat vollere barokstijl gecombineerd met het frivole van de paasstijl'. "Mijn baas zat verschillende keren met Willem-Alexander en Máxima zélf samen."

Halfweg. Onder Amsterdam, een draai naar links, de Oranje Nassaustraat, hier heeft Gabriel Brutti zijn Meubeldiscount versierd. Halfweg dus, jawel, zo heerlijk eenvoudig en toevallig heet dit dorp. "Ik zag dat de ING-toren versierd was", zegt Brutti. "Dus dacht ik: toch wel leuk." Rondkijkend kun je niet zeggen dat het groot feest is in zijn zaak. Ze is hier 40 jaar, lang voor Beatrix koningin werd, Gabriel hoopt nog wat langer. "Maar het gaat slecht in Nederland. Door de economische crisis zijn mensen depressief. Een beetje zoals in Goede tijden, slechte tijden. Ze hebben nergens zin in. Al hoorde ik vandaag wel een auto waar muziek van André Hazes klonk. André was hier klant."

In die verleden tijd zit het hele leven: het ging goed in Nederland, mensen kochten graag salons, in de kroegen zat het vol. Nu staat in zijn etalage wel een troonachtige zetel. Met oranje hoed. "Van 399 naar 240 euro gegaan", zegt Brutti. "Mensen zijn net computers geworden. Ze kijken op het internet en dan komen ze hier. Waag het niet 10 euro meer te vragen. Gisteren kwam er een dame met een Mercedes voor vier stoelen. Had ik 120 euro gevraagd in plaats van 110, dan reed ze met haar lege Mercedes weer terug." Oh ja, de troonswisseling: "Ik ga effe kijken in Amsterdam, maar niet naar de Dam. Daar word je toch fijngeknepen. Maar de koninginnennacht mag je toch niet missen. Dat is onze carnaval."

Wat een abdicatie kost, zal wel te becijferen zijn. Soms zit die kost in kleine dingen. In Waddinxveen hebben ze nu een Prinses Máxima-brug. Wat moet je daarmee? Dan heeft Rotterdam meer geluk met het Alexandrium-shopping center. Willemstad ook, waar in de voortuin van het prachtig op de polder gelegen huis van Lennart Visser hoog de Nederlandse vlag wappert. Hij kocht het huis zes maanden geleden mét vlaggenmast. "Vlaggen had ik niet, dus heb ik er meteen drie gekocht: die van Willemstad, die van Brabant en ook een goede Nederlandse. Niet dat ik zo koningsgezind ben, maar dat we trots zijn Nederlander te zijn, is met de paplepel ingegeven. (snel) Je moet toch érgens trots op zijn."

Al valt net zo snel de naam van Máxima, ook hier. "Natuurlijk kost zo'n koningshuis veel geld. Misschien is het een verkwisting. Maar het is ook cultureel erfgoed. En in contact met andere landen zorgt zo'n koningspaar voor iets extra. Misschien brengt het dan wel geld op."

In de paternoster die de reclameboodschappen onderweg aaneenrijgen, zie je dat zeker. Oranje Doritos, oranje Bifiworsten, oranje Lions. Ook wel: 'Vorstelijk winnen' in het Casino, veel eerder 'Queen Dance' in Groningen en reclame voor de 'Gratis Koningswup' bij aankoop van 15 euro bij Albert Heijn. De O van de BOB-campagne, gevormd door een bitterbal, draagt een rood-wit-blauw vlagje. Een bushokje in Waddinxveen prees 'De keuze van Alexander' aan, een 'koningsleren boekentas'. En in het Rotterdamse Luxortheater speelde onlangs Hema, de musical, de actrice op de foto lijkt op Máxima en de ondertitel is 'Van burgermeid tot majesteit'. Wie dat wil kan voor 99 eurocent de single 'Ik Koningin (feat. Prinses Max)' downloaden.

Het laatste huis

Volgens de overlevering is Boerengat een gehucht van Hoek, Terneuzen.

En dan rijd je een straat binnen. Rechts ligt een grote parking. Links staat één huis. Het adres is Boerengat 11. Als je aanbelt, doet Jannie de Putter open. Nog één huis telt Boerengat. "De rest is uitgekocht door Dow of door de gemeente", zegt ze. "Alleen wij niet. En verderop een paar boerderijen. Mijn man heeft een transportfirma en net als die landbouwbedrijven, was dat uitkopen te duur. Wij mochten dus blijven. Een voor een zagen we iedereen verdwijnen." Een luchtfoto toont de huizen van Boerengat in de jaren negentig. Nu alleen dit nog.

Maar wat een geluk: Jannie ("in Holland denken ze vaak dat we Belgen zijn, door ons accent") heeft net voor 10 euro een 'Willem-Alexander/Beatrix'-vlag gekocht. En ze opent de kast. "Mijn tante Trui, die altijd in Axelse dracht gekleed was, was zeer koningsgezind. Van haar erfde ik alles. Een bekertje dat als nationaal geschenk werd uitgedeeld toen Juliana 50 werd, een lepeltje van oranje en een schaaltje met het koninklijk paleis erop. Later kocht ik zelf het officiële 'Beatrix 50'-glas, het glas voor 25 jaar huwelijk van Beatrix en Claus en de beker voor de geboorte van Amalia."

Bloed kon ze zelfs stelpen met een zakdoek van Wilhelmina, alweer een erfstuk van tante Trui. Deed ze niet. Haar bloed is wel oranje. "Ik heb Beatrix één keer echt gezien. Dat was toen ze hier in Terneuzen de Toltunnel kwam openen. Ik stond op de rotonde te kijken en toen passeerde ze in de wagen. Hij stopte niet, maar ze wuifde wel."

Dat ze haar zal missen, zegt Jannie, terwijl ze haar jongste kleinkind Nina fruitpap inlepelt. Dat ze het ook wel begrijpt. "Het is goed zo. Ze heeft de leeftijd. Iedereen heeft recht op pensioen. Ze heeft het ook hard met Friso, haar zoon. En ik heb zelf tien kleinkinderen. Ze wil daar zeker mee bezig zijn. Dat zij wellicht geen fruitpap geeft? Nou, waarom niet?"

Vandaag zal Jannie thuis op de bank via tv volgen wat in Amsterdam gebeurt. "Zie je toch meer." Moet ze ook niet door die tunnel. "Ja, ook wij moeten betalen om via die tunnel naar ons eigen land te rijden. (lacht) Zie je wel dat we halve Belgen zijn. We mopperen ook wel eens."

Haar huis voorbij rijd je een soort van een dijk op. Normaal passeren hier de werkmansbusjes en vrachtwagens van Dow. Niet vandaag. In Boerengat is het vandaag doodstil.

Een triomf-boog versiert de toegang tot het dorpje Schore in Zeeland.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234