Vrijdag 18/06/2021

'Zelfmoord is vaak een mislukte zelfmoordpoging'

Meer dan vijftig boeken over zelfmoord verslond Bart Demyttenaere in korte tijd. Het was zijn manier om de zelfmoord van zijn broer Luk in 1994 te verwerken. Maar een boek waarin zowel begrip voor de zelfmoordenaar werd getoond als medeleven voor de nabestaanden, is de Limburgse onderwijzer-jeugdschrijver nooit tegengekomen. Daarom kroop hij zelf achter de tekstverwerker, werkte zich door alles wat er maar verschenen is over zelfmoord in de Nederlandse en Vlaamse media en sprak zowel met deskundigen als met hen die achterbleven. 'Ik hoop het boek geschreven te hebben dat ik zelf wou lezen na de zelfmoord van mijn broer.'

Houthalen

Eigen berichtgeving

Peter-Jan Bogaert

Zestien jaar was Svea toen ze zelfmoord pleegde door van een oude abdijtoren te springen. Niets in haar leven leek die ultieme wanhoopsdaad te verklaren. Toch niet op het eerste gezicht. Svea was intelligent en sociaal meisje, had liefhebbende ouders en tal van vrienden in de buurt. Bijna de perfectie zelve. Energie te over, met honderd-en-één hobby's tegelijkertijd bezig. Ze richtte mede een rockgroep op, volgde tal van cursussen en engageerde zich voluit in de scoutsbeweging. Altijd en overal nam ze de leiding spontaan op zich op. "Ze leefde in pure sneltreinvaart, alsof ze toen al wist dat haar leven erg kort zou zijn", vertelt haar moeder in het boek De last van het leven.

Onder het zelfverzekerde uiterlijk zat een meisje met een negatief zelfbeeld dat met minder dan de perfectie geen genoegen kon nemen. Op haar veertiende schreef Svea een brief aan De Droomfabriek, het VRT-programma dat mensen hun dromen probeert te laten realiseren. Ze had er de wens geuit haar eigen begrafenis te mogen meemaken. Alles had ze in detail uitgewerkt, maar het idee, alhoewel creatief, werd van de hand gewezen als te morbide voor een amusementsprogramma.

De namiddag van haar dood, was Svea met twee vriendinnen langs geweest bij een gynaecoloog. Haar maandstonden waren al een paar dagen uitgebleven en ze vermoedde het ergste. De gynaecoloog bevestigde de zwangerschap in het bijzijn van de vriendinnen en raadde aan om haar ouders te bellen. Daarop zou Svea hysterisch hebben geschreeuwd dat ze haar ouders had ontgoocheld. Nog geen twee uur later is ze van de toren gesprongen.

Schuldgevoelens hebben de ouders niet. "Haar zelfmoord kan ik nog altijd niet accepteren", zegt de vader. "Svea moet toch geweten hebben dat onze liefde voor haar groter was dan het probleem van haar zwangerschap. Er zouden natuurlijk harde woorden zijn gevallen, maar uiteindelijk zouden we haar zeker hebben geholpen. Die zwangerschap moet voor haar een onoverkomelijk obstakel zijn geweest." Die overtuiging deelt ook de moeder: "Svea kon onmogelijk die 'onvolmaaktheid' aan ons tonen."

Bart Demyttenaere ziet dit onvermogen om te kunnen leven met mislukkingen wel vaker terugkomen in de verhalen van zelfmoordenaars. "Elk op hun eigen manier zijn het perfectionisten of idealisten die radicale conclusies koppelen aan een doel dat ze niet halen."

Zelfmoord wordt dan gezien als ultieme middel om snel uit de problemen te geraken. "Niet iedereen die een zelfmoordpoging onderneemt, wil ook echt dood", zegt Demyttenaere. Het klinkt paradoxaal, maar de meeste mensen die een zelfmoordpoging hebben overleefd zijn achteraf heel gelukkig dat ze werden gered. In vele gevallen hebben ze door hun drastisch optreden hun omgeving wakker geschud of een aantal veranderingen veroorzaakt waardoor een nieuwe poging niet meer nodig is. Loopt het toch slecht af, dan kan zelfmoord beschouwd worden als een mislukte zelfmoordpoging, zegt Demyttenaere. Anderzijds is er ook een aantal mensen die echt de dood verkiezen. Omdat ze bijvoorbeeld geloven dat ze in de hemel verenigd zullen worden met overleden familieleden.

Naast begrip voor de zelfmoordenaar bepleit Demyttenaere meer opvang en medeleven voor de nabestaanden. "Er bestaat slechts een handvol centra waar nabestaanden terechtkunnen. Er heerst nog echt een taboe op dat vlak. Een echtpaar dat ik aansprak voor mijn boek had het elf jaar na de feiten nog altijd heel moeilijk om erover te praten. De omgeving reageert vaak koel en altijd zijn er die schuldgevoelens." Of zoals Demyttenaere citeert in zijn boek: 'Ik wil niemand tot last zijn, zei de zelfmoordenaar, en hij bezorgde iedereen een schuldgevoel.'

Demyttenaere beperkt zich in zijn boek niet tot gesprekken met experts en nabestaanden. Hij bespreekt onder meer de heikele thema's zelfmoord en homoseksualiteit, en de al dan niet belangrijke rol van de media bij zelfmoord, en ten slotte is er een opmerkelijk hoofdstuk over zelfmoord en jeugdliteratuur. Hoewel het fenomeen vrij zeldzaam is, komen zelfmoorden, of zelfmoordgedachten, bij kinderen wel degelijk voor. "Cijfers ontbreken voorlopig, maar het probleem is erger dan we denken", zegt Demyttenaere. De jeugdschrijver biedt de lezer een selectie aan van 25 jeugdboeken die het thema aanraken. "Jeugdboeken kunnen bovendien kinderen helpen die geconfronteerd werden met de zelfmoord van iemand die hen dierbaar was."

Bart Demyttenaere, De last van het leven, Uitgeverij Icarus, 260 pagina's, 725 frank. In de boekhandel vanaf eind deze week.

'Ik wil niemand tot last zijn, zei de zelfmoordenaar, en hij bezorgde iedereen een schuldgevoel'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234