Zondag 06/12/2020

Gezondheid

Zelflerende computer spoort slokdarmkanker beter op dan de dokter, live in de operatiekamer

Artsen maken bij een patiënt een endoscopie van de slokdarm waarbij het nieuwe computerprogramma meekijkt. Het groene kader om de foto geeft aan dat geen sprake is van afwijkingen.Beeld Catharina Ziekenhuis

Een zelflerende computer blijkt voorstadia van slokdarmkanker op foto’s beter op te sporen dan de dokter. De slimme software wijst tijdens een darmonderzoek live verdachte plekken aan. Dit is van belang omdat slechts een handvol artsen voldoende ervaring heeft met het traceren van zulke voortekenen van slokdarmkanker.

Het Nederlandse onderzoek is een nieuw voorbeeld van de toepassing van kunstmatige intelligentie bij het stellen van diagnoses, een werkwijze die een hoge vlucht heeft genomen. Wetenschappers van TU Eindhoven ontwikkelden samen met het Amsterdam UMC en het Catharina Ziekenhuis een computeralgoritme, op basis van ruim 400.000 foto’s. 

De focus lag daarbij op de Barrett-slokdarm, een aandoening waarbij de bekleding van de slokdarm is veranderd door terugstromend maagzuur. Dat gebeurt vaak als mensen een breuk in hun middenrif hebben of te dik zijn. 

“Vergelijk de maag met een betegelde badkamer, waar het zuur geen kwaad kan”, zegt Erik Schoon, maag-darm-leverarts in het Catharina Ziekenhuis en een van de onderzoekers. “De slokdarm heeft behang op de wand, dat kan er niet tegen.” Nederland telt zo'n 300.000 patiënten met de aandoening.

Behang afpellen

Zij hebben een hoger risico op slokdarmkanker, daarom wordt hun slokdarm regelmatig gecontroleerd met een endoscoop; een dunne buis met een camera. Het doel is ingrijpen zodra de cellen in de darmwandbekleding te onrustig worden. “Dan kan het behang er als het ware nog worden afgepeld”, legt Schoon uit. 

Vroegtijdige ontdekking kan levensreddend zijn, bovendien is de behandeling dan minder ingrijpend én goedkoper. Als eenmaal kanker is ontstaan, zijn een zware operatie, chemo en bestraling nodig. Na vijf jaar leeft minder dan de helft van de patiënten nog.

Veel artsen zien maar een paar patiënten per jaar met een voorstadium van slokdarmkanker, waardoor het lang kan duren voordat zij de camerabeelden leren duiden. “Wij zien dat zo’n 40 procent van de diagnoses in een eerder stadium is gemist”, aldus Schoon. Kunstmatige intelligentie kan dat probleem grotendeels oplossen.

90 procent accuraat

Schoon werkte samen met hoogleraren Jacques Bergman (Amsterdam UMC) en Peter de With (TU Eindhoven). Zij vroegen 53 endoscopisten uit heel Europa om tachtig beelden te beoordelen en vergeleken het oordeel van de artsen met de bevindingen van het computermodel. Die vergelijking, gepubliceerd in vakblad Gastroenterology, wijst uit dat de computer in 90 procent van de gevallen accuraat is, terwijl de experts met het blote oog op gemiddeld 73 procent uitkwamen. 

De minst ervaren artsen herkenden slechts tweederde van de vroege signalen van slokdarmkanker. Het nieuwe systeem is daarna getest bij twintig patiënten in twee ziekenhuizen, live tijdens een endoscopie. Zodra de computer een verdachte plek zag, werd dit op het beeldscherm aangegeven. Opnieuw had de software het in negen van de tien gevallen goed, zowel bij patiënten met onrustige cellen als bij de groep die niets mankeerde. Dat onderzoek is gepubliceerd in Gastrointestinal Endoscopy

De artsen testen het computerprogramma de komende tijd bij meer patiënten, ze verwachten dat het over twee jaar beschikbaar wordt voor alle artsen in Nederland.

“Een goed uitgevoerde, relevante studie”, reageert Bas Weusten, hoogleraar gastro-intestinale endoscopie in het UMC Utrecht, niet betrokken bij het onderzoek. Wel wijst Weusten erop dat het succes van het systeem afhankelijk is van de kwaliteit van de foto’s. “Endoscopisten die geen expert zijn, gaan daarmee nu al de mist in. Zelfs de slimste computer kan niet compenseren voor een onervaren of ongeduldige endoscopist. Je zou eigenlijk een systeem willen dat je op je donder geeft als de foto niet goed genoeg is.” Toch is hij ervan overtuigd dat kunstmatige intelligentie artsen in de dagelijkse praktijk steeds vaker zal helpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234