Zondag 20/10/2019

Student

Zelfde diploma, verschillende prijs: kost van studieboeken loopt sterk uiteen

Beeld BELGA

Het inschrijvingsgeld ligt aan elke universiteit even hoog. Maar dat betekent niet dat een student niet kan besparen door een slimme studiekeuze. Want waar de prijs van een kot en voedsel logischerwijs fel uiteenloopt per stad, doet de kostprijs van studieboeken dat verrassend genoeg ook.

Dat het inschrijvingsgeld vanaf volgend academiejaar gaat stijgen, staat zo goed als vast. Maar dit jaar blijft alles nog even bij het oude. De doorsnee student betaalt 619,90 euro voor een jaar, terwijl bijna-beursstudenten en beursstudenten respectievelijk 409,90 euro en 103,90 euro neertellen.

Dat is natuurlijk lang niet de grootste kostenpost. Volgens het Centrum voor Budgetadvies en -onderzoek (Cebud) kost een jaar studeren 8.128 euro voor een pendelstudent en 12.450 voor een kotstudent. Daarin zijn niet alleen het collegegeld, het kot en de vervoerskosten opgenomen, maar ook het budget voor voedsel, verzorging, kleding en ontspanning.

Huurprijzen
Natuurlijk zijn dit slechts algemene bedragen. De keuze voor een bepaalde universiteit en stad heeft een impact op de portemonnee. Zo kost een kot in Leuven gemiddeld 340 euro per maand, uitgaande van een contract van 12 maanden. Een student die voor een studio kiest, komt dan weer uit op 450 euro per maand.

In Brussel en Gent zijn de prijzen nagenoeg hetzelfde. Daar betalen studenten op de private markt zo'n 310 euro per maand voor een kamer en 440 euro voor een studio. Maar zij die kiezen voor de UAnt­werpen of de UHas­selt zijn iets goedkoper af. Waar in de Scheldestad de gemiddelde huurprijs 300 euro voor een kamer, 375 euro voor een studio en 500 euro voor een appartement be­draagt, zijn zij die in Limburg gaan studeren door de band genomen 270 euro kwijt voor een kamer en 361,50 euro voor een studio.

Alle eerder genoemde bedragen zijn van toepassing op koten en studio's die beschikbaar zijn op de private markt. Bijna alle universiteiten bieden ook gesubsidieerde kamers aan in studentenhomes of -residenties. De prijzen daarvoor schommelen tussen de 105 (KU Leuven) en 276 euro (Vrije Universiteit Brussel) en zijn mede afhankelijk van het gezinsinkomen.

Beeld BELGA

Meer spenderen aan boeken
De opleiding heeft dezelfde naam en leidt uiteindelijk tot hetzelfde diploma. Toch zijn de verschillen tussen de vijf Vlaamse universiteiten soms bijzonder groot als er wordt gekeken naar het geld dat eerstejaarsstudenten moeten besteden aan hun cursusmateriaal en handboeken. Dat blijkt uit een onderzoek van De Morgen, waarbij de kostprijs van de handboeken voor de vijf grootste universitaire opleidingen onder de loep is genomen.

Neem bijvoorbeeld een beginnende rechtenstudent. Hij of zij betaalt aan de KU Leuven zo'n 350 euro voor alle benodigde boeken. Dat bedrag kan oplopen tot 543 euro aan de Vrije Universiteit Brussel, een verschil van liefst 193 euro. Eenzelfde beeld duikt op bij de opleidingen psychologie en geneeskunde. Een dokter in spe is aan de Universiteit Gent 368 euro kwijt, terwijl de student die koos voor de Universiteit Hasselt zo'n 770 euro moet uitgeven.

Beeld THINKSTOCK

Grote verschillen, die ook de universiteiten zelf zijn opgevallen. Zij wijzen er tegelijkertijd wel op dat opleidingen onderling inhoudelijk fors kunnen verschillen. De UHasselt meldt bijvoorbeeld dat hun geneeskundestudenten in het eerste jaar meer moeten spenderen aan boeken, maar dat zij in de jaren daarna een lagere rekening tegemoet kunnen zien.

Absurde situatie
Een valabele uitleg, maar te vaak is het studenten volledig onduidelijk waarom zij boek X of cursus Y moeten aanschaffen. Amper een jaar geleden maakte het Brusselse studentenblad De Moeial nog melding van een absurde situatie waarin de eerstejaarsstudenten rechten, sociologie, politieke wetenschappen en toegepaste economische wetenschappen verzeild waren geraakt. Al deze studenten krijgen een inleidend vak economie. Het Engelstalige handboek 'Economics' is een verplichte aankoop en kost 62,10 euro. Tegelijkertijd moeten de studenten de Neder­landstalige syllabus voor zo'n 20 euro aanschaffen. Die bevat alle leerstof en is vaak een letterlijke vertaling van het handboek.

Je vraagt je wellicht af waarom de studenten dan toch het boek 'Economics' moesten kopen? De studenten stelden dezelfde vraag aan de universiteit. Daar kregen zij te horen dat het een gekoppelde verkoop betreft. Omdat de syllabi vertalingen bevatten, moet omwille van de auteursrechten ook het handboek worden gekocht. Een handboek dat vervolgens amper tot nooit wordt gebruikt.

Ludieke acties
Het is slechts één anekdote, maar wel eentje die exemplarisch is voor de problematiek. Zo goed als elke (voormalige) student heeft in zijn of haar kast boeken staan die nooit zijn gebruikt in de les. Vaak hebben ze een mooie blinkende kaft en zijn ze gedrukt op hoogwaardig papier. De prijs ervan loopt niet zelden op tot 60 tot 80 euro.

Dat stuit de studentenvertegenwoordigers logischerwijs tegen de borst. Zij proberen al jarenlang druk uit te oefenen om de prijzen te laten dalen. Dit academiejaar wordt die vraag evenwel extra prangend, omdat het inschrijvingsgeld vanaf het academiejaar 2015-2016 met enkele honderden euro's zal stijgen.

"Lagere boekenprijzen zouden dat enigszins kunnen compenseren", zegt Tanya Vanbesien, verantwoordelijke onderwijs bij de Gentse Studentenraad. "Wij gaan er dit jaar dan ook fel op inzetten en willen vooraleerst dat de prijs voor elke student op voorhand is geweten. We moeten af van het idee dat handboeken per se beter zijn dan cursussen, die een stuk goedkoper zijn. Te dure of ongebruikte handboeken zijn voor ons uit den boze. Zo plannen we ludieke acties ter sensibilisering en willen we bijvoorbeeld de professor met het duurste boek een prijs geven."

Online
Ook dringt de Gentse Studentenraad erop aan dat meer boeken online beschikbaar zouden zijn en willen ze dat elk boek ook aanwezig is in een van de universiteitsbibliotheken. "Momenteel denken professoren en docenten te weinig na over de impact van de dure boeken op de portemonnee van minder welgestelde jongeren", zegt Van Besien. Vaak uit onwetendheid, maar soms spelen ook andere motieven mee.

De cursus in een duur handboek gieten, is vanwege de auteursrechten aantrekkelijk. Professoren krijgen volgens sommige bronnen tot 15 procent van de winst en verdienen zo elk jaar enkele duizenden euro's extra. Toch is geld niet de enige drijfveer. Ook de vaak verfoeide publicatiedruk speelt een rol. Een handboek heeft een ISBN-nummer en telt zodoende mee als publicatie. Bij een simpele cursus is dat niet het geval.

Gecentraliseerd kostenbeleid

Uitgeverij Acco, actief in Leuven, Antwerpen en Gent, gaf dat in het verleden ronduit toe. Zij proberen professoren ervan te overtuigen hun lesmateriaal in cursusvorm uit te geven. "Niet elke professor wenst dat", zegt algemeen directeur Kathleen Van Maelen. "Sommigen kiezen voor een gespecialiseerde uitgeverij, anderen willen een grotere doelgroep aanboren. En de prijs van zulke handboeken, die wij ook verkopen, is hoger en kunnen wij niet controleren."

Van Maelen zegt te beseffen dat de totaalprijs voor de eerstejaarsstudenten behoorlijk fors is. Tegelijkertijd ziet ze geen mogelijkheid om de prijs van de cursussen verder te drukken. "We houden de prijzen nu al jarenlang constant, terwijl de kosten, onder meer van het papier, steeds groter worden. We moeten daardoor efficiënter gaan werken. Onze cursussen zijn bovendien al zeer goedkoop, zeker als je ze vergelijkt met de prijzen in de Verenigde Staten of zelfs Nederland. We moeten ons afvragen hoeveel lager we nog kunnen gaan."

Maar dat wil niet zeggen dat de vraag niet mag worden gesteld. De studentenvertegenwoordigers hopen via de Vlaamse Vereniging van Studenten een richtlijn te ontwikkelen, waarbij studenten voor hun studierichting een bedrag krijgen waarboven de totale boekenprijs niet mag gaan. Een gecentraliseerd kostenbeleid, als het ware.

Maximumfactuur
De universiteiten zelf tonen zich niet blind voor de problematiek. Zij geven aan dat zijzelf ook schrikken van de prijs van sommige handboeken en proberen veranderingen door te voeren. De KU Leuven kondigde eind mei aan dat ze een maximumfactuur wil ontwikkelen, zodat studenten exact weten hoeveel geld zij zullen moeten uitgeven aan hun studie. "Het zou ook een richtsnoer moeten worden voor faculteiten om het boekenpakket kritischer samen te stellen", zei vicerector studentenbeleid Rik Gosselink.

Ook hopen studenten en universiteiten dat de digitalisering een antwoord kan bieden. Studenten nemen nu al massaal hun laptop of tablet mee naar de les. Waarom zouden zij de klassieke boeken op termijn niet kunnen vervangen? "De digitalisering kan een extraatje zijn", zegt Vanbesien. "Uit bevragingen blijkt dat jongeren liever op papier leren dan van een scherm. Maar zelfs dan blijft het afdrukken van een pdf-bestand goedkoper dan het aanschaffen van een handboek."

Zo ver lijkt het vooralsnog niet te komen. Niet alleen omdat professoren zo auteursrechten zouden mislopen, maar ook omdat de uitgeverijen zelf hun bestaansreden niet willen ondermijnen. "We werken aan digitale oplossingen, maar vooral om tot betere leermethodes te komen", zegt Van Maelen. "Denk aan online modules, waarin de leerstof interactief wordt door bijvoorbeeld filmpjes of extra uitleg te voorzien. Op een dag zouden al die modules de boeken kunnen vervangen en dan kan dat gebeuren aan een lagere prijs. Maar die dag is vandaag nog niet gekomen."

Beeld THINKSTOCK
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234