Dinsdag 12/11/2019

Zelfbewustzijn maar dan prettig geformuleerd

Gent

Eigen berichtgeving

Steven Heene

Een theatervoorstelling die "veertigduizend sublieme en mooie gedachten" belooft. Wie zou aan zo'n aanbod kunnen weerstaan? Tenzij de omvang van het aanbod schrik inboezemt natuurlijk: gaat het hier om een groothandel in gedachten? Het antwoord luidt 'neen', maar dat 40.000 sublime and beautiful thoughts van het Nederlandse theatercollectief Dood Paard heel wat stof tot nadenken biedt, kun je moeilijk ontkennen. Dat heeft alles met de tekst te maken: Selbstbezichtigung of Zelfbeschuldiging uit 1967 van Peter Handke. Een hallucinante literaire constructie is dat, door de spelers van Dood Paard op een aantrekkelijke want frisse en hedendaagse manier gebracht.

Nu is 'constructie' misschien een misleidend woord voor Handkes tekst. We hebben het immers over een erg eenvoudig opgebouwd pamflet: een schier onophoudelijke litanie van 'bekentenissen' in de eerste persoon waarvan de een al zwaarder weegt dan de ander. Dat gaat van "Ik heb geleefd" en "Ik heb bewogen" tot "Ik heb waterkranen niet dichtgedraaid" en "Ik noemde vrede lui". Klinkt nogal jaren zestig inderdaad, maar dat neemt niet weg dat Handkes tekst ook vandaag een effect op de lezer of toehoorder heeft dat tamelijk uniek is. Dan kan het nog twee richtingen uit: ofwel raak je verdoofd door de hoge graad van zelfbewustzijn die uit Zelfbeschuldiging spreekt en haak je af, ofwel glijd je in een soort trance en sla je in gedachten, samen met de auteur, enkele dozijnen mea culpa's. Dat dit ritueel best met enige relativerende humor gepaard kan gaan - het tegendeel zou behalve erg deprimerend ook véél te katholiek zijn - hebben ze bij Dood Paard goed begrepen.

Zo begint de voorstelling met een videoprojectie op een groot scherm van knipsels uit kranten en tijdschriften die de spelers ter plekke uitkiezen en uitscheuren. Daarvoor hebben ze op de bühne een kleine studio gebouwd waarin ze omringd zijn door dag- en weekbladen, al mag er ook wel eens iets anders voor de camera. Een chocolade-ei met een surprise voor de kinderen bijvoorbeeld. Dan zie je op het scherm de handen van een acteur het ei openbreken en het minuscule speeltje monteren.

Tussen de knipsels zitten nogal wat 'vette koppen' uit de sensatiebeluste berichtgeving, of citaten die uit hun context werden gelicht. Het resultaat doet denken aan de diareeks in de productie MedEia van enkele seizoenen geleden en heeft net als toen een vervreemdend effect dat niet onaangenaam is: je wordt dan wel met banaliteiten om de oren geslagen, het blijft allemaal licht en verteerbaar, alsof je langzaam champagnedronken wordt. Een flou artistique als gewaarwording zeg maar, nodig om Handkes zelfonderzoek te behappen.

De drie spelers van Dood Paard - Manja Topper, Gillis Biesheuvel en Kuno Bakker - nemen elk een stuk van de tekst voor hun rekening. Dan komen ze voor het scherm op omgedraaide bierkratten staan, terwijl rechts van hen een dj (Steve Green) vanachter zijn draaitafels voor een geluidsdecor zorgt. Soms levert dat opzwepende ritmes op, en dan verdwijnen de acteurs eventjes achter het projectiescherm voor een wilde 'schaduwdans'. Soms benadrukt de muziek het bezwerende van de zegging, zonder dat het voor de toeschouwer ooit benauwend wordt - daarvoor zijn Topper, Biesheuvel en Bakker veel te goede acteurs. Want al tonen ze hier slechts een fractie van hun kunnen, het valt niet te onderschatten hoe zij beheerst en gedisciplineerd met de tekst omgaan. Dat wordt onder meer duidelijk tijdens de stiltes tussen de vele 'ik-zinnen': die stiltes zijn niet onbehaaglijk maar veeleer rustgevend.

Je zou kunnen stellen dat hun voorstelling als theaterproductie wel erg naar een performance neigt, maar tussen het traditionele toneelaanbod hebben de jonge Nederlanders van Dood Paard allang hun stek verdient. Meer nog: onderzoek als in 40.000 sublime and beautiful thoughts is noodzakelijk en wordt door weinig gezelschappen zo consequent gevoerd als door dit collectief. "Ik heb de maat vol genoemd", schrijft Handke ergens in Zelfbeschuldiging. Mijns inziens is de maat voor Dood Paard nog lang niet vol, en dat moet je hen nageven. Hup Paardje hup.

Voorstellingen van Dood Paard: vanavond om 20.30 uur in Monty, Montignystraat, Antwerpen. Tot en met zaterdag, telkens om 20.30 uur. Reserveren op tel. 03/238.64.97. Ook op tournee: STUC Leuven (3 en 4 april), De Werf Brugge (8 april), De Velinx Tongeren (26 april) en Kaaitheater-studio's Brussel (27 en 28 april).

Nederlands collectief Dood Paard zoekt consequent naar nieuwe theatervormen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234