Zondag 07/08/2022

InterviewSven Biscop en David Criekemans

Zelensky wil dit jaar oorlog beëindigen, maar experts zien geen vredesakkoord voor de winter: ‘Rusland zal pas een rustpauze nemen nadat het Donetsk heeft veroverd’

Oekraïens president Volodymyr Zelensky vroeg de G7 extra luchtafweergeschut, zwaardere sancties tegen Rusland en hulp bij het exporteren van graan.  Beeld ANP / EPA
Oekraïens president Volodymyr Zelensky vroeg de G7 extra luchtafweergeschut, zwaardere sancties tegen Rusland en hulp bij het exporteren van graan.Beeld ANP / EPA

Oekraïens president Volodymr Zelensky wil tegen het eind van het jaar de oorlog in zijn land beëindigd zien, maar van vredesoverleg met Russisch president Poetin is geen sprake meer. Krijgt Zelensky zijn zin? Defensiestrateeg Sven Biscop en professor Internationale Politiek David Criekemans wikken en wegen.

Luc Beernaert

Zelensky vroeg de G7 extra luchtafweergeschut, zwaardere sancties tegen Rusland en hulp bij het exporteren van graan dat zijn land niet uit raakt. Zijn opmerkelijkste uitspraak was dat hij voor het eind van dit jaar de oorlog wil beëindigd zien. Maar hoe kan er vrede komen zonder overleg met het Kremlin?

“Alle onderhandelingen liggen stil, de Russen vuren elke dag 60.000 granaten af op Oekraïne en Amerikaans president Joe Biden is terughoudend op het vlak van leveringen van meervoudige raketsystemen”, stelt Criekemans (UAntwerpen). “Rusland heeft de provincie Loehansk geconsolideerd, Poetin zal doorgaan tot ook de andere oostelijke provincie Donetsk valt. Daarna zal Zelensky keuzes moeten maken. Indien hij nu de Donbas weggeeft, wordt hij weggestemd. Maar hij heeft het kandidaat-lidmaatschap van de EU in de wacht gesleept en indien hij op het juiste moment de Donbas opgeeft, kan hij misschien verhinderen dat Poetin ook het hele zuiden van Oekraïne inneemt.”

Staakt-het-vuren

Ook Biscop (UGent, Egmont Instituut) ziet niet meteen een opening naar een vredesakkoord. “Al hoop ik dat er voor het einde van het jaar op zijn minst een eind komt aan de gevechten. Maar een staakt-het-vuren is nog geen vredesakkoord. Wanneer beide partijen aanvoelen dat ze niet veel winst meer kunnen boeken, ontstaat de wil om een staakt-het-vuren overeen te komen.”

Voor Oekraïne is er volgens Biscop geen gunstige uitkomst mogelijk. “Het Westen zal zich niet rechtstreeks mengen in de oorlog en er is een limiet aan wat Oekraïne kan bereiken. Oekraïne zal de oorlog niet winnen en kan enkel de verliezen beperken. Hoe langer de oorlog aanhoudt, hoe groter hun verliezen. Zij hebben belang bij een staakt-het-vuren. Maar zo veel grondgebied opgeven als je zo heldhaftig hebt gevochten, is politiek zeer moeilijk. Het duurt wellicht nog even eer Oekraïne klaar is voor vredesonderhandelingen. Een staakt-het-vuren zou al mooi zijn. Intussen werkt de stille diplomatie tussen de Verenigde Staten en Rusland om een escalatie te vermijden. Zulke discrete contacten zijn eerder militair-technisch dan politiek van aard. Deze diplomatie gaat over bovengrenzen aan wat ze zullen doen, zoals het niet inzetten van kernwapens.”

Criekemans sluit vredesbesprekingen in de komende maanden niet uit. “Al zie ik dat voorlopig beperkt blijven tot een tijdelijk staakt-het-vuren en de uitwisseling van krijgsgevangenen. Rusland zal pas een rustpauze nemen nadat het Donetsk heeft veroverd. Zo’n rustpauze zou er wel kunnen toe leiden dat wat overblijft van Oekraïne, militair verder wordt uitgebouwd om te verhinderen dat Rusland een derde fase in de oorlog inluidt, na de annexatie van de Krim en de huidige fase.”

EU en India

Zelensky vraagt zwaardere sancties tegen Rusland, maar wat zouden deze kunnen inhouden? “We zitten aan onze limiet, het komt er nu op aan vol te houden met zowel de sancties als de wapenleveringen aan Oekraïne”, meent Biscop. Volgens Criekemans zou het Westen er goed aan doen de effectiviteit van de sancties te bekijken. “Daarnaast gaan er stemmen op om de handelsgesprekken tussen de EU en India nieuw leven in te blazen. Kunnen we landen als India, Japan en Zuid-Korea helpen op het vlak van energie en voedsel, dan zouden we ze op termijn in het westerse kamp kunnen krijgen.”

De G7 roept Rusland op aanvallen op Oekraïense landbouwinfrastructuur te stoppen en een vrije doorgang te laten aan schepen die graan uit Oekraïne weghalen. Biscop vermoedt dat Poetin daar niet zal op ingaan en hongersnood in onder meer Afrika als politiek wapen zal inzetten. Criekemans ziet twee scenario’s: “De Oekraïense mijnen ter hoogte van Odessa en Mikolajiv, die een amfibische landing door de Russen hebben verhinderd, zouden bijvoorbeeld door de Belgische marine kunnen geruimd worden. Maar dat is wat Rusland wil, want zo maak je Odessa weer fragieler en wordt zo’n amfibische landing weer mogelijk. Het tweede scenario is dat het graan naar de haven van Berdjansk wordt gebracht en onder escorte van Turkse schepen door de Bosporus gaat. Maar dan moet je dat graan eerst afstaan aan de Russen, en welke garanties heb je dat het niet wordt afgeleid naar Rusland?”

Sven Biscop.  Beeld Geert Van de Velde
Sven Biscop.Beeld Geert Van de Velde

Wordt overwinteren met een aanhoudende oorlog, Russische dreigementen aan het adres van Europese lidstaten en dichtgedraaide gaskranen een realiteit? “Dat denk ik wel”, zucht Biscop. “We kunnen er ons beter op voorbereiden dat er geen Russisch gas meer zal zijn.” Al moet Europa volgens Criekemans erkennen dat het zelf in de fuik van de economische oorlogsvoering is gezwommen door snel forse sancties in te voeren waarmee weinig is bereikt. “Men had de sancties kunnen inhouden tot de eigen gasvoorraden goed gevuld waren. Duitsland en Italië houden hun hart vast, België bekijkt noodplannen. Wellicht zal Europa naast het omstreden gas uit Groningen ook steenkool nodig hebben om de winter door te komen.”

Russische raketten slaan in op shoppingcenter: ‘Rusland blijft gewone burgers aanvallen’

Russische raketten zijn gisteren ingeslagen op een shoppingcenter in Krementsjoek, een industriestad in Centraal-Oekraïne. Volgens president Volodymyr Zelensky waren er meer dan 1.000 mensen aanwezig. Op beelden was een enorme vuurzee en rookontwikkeling te zien. Volgens een naaste medewerker van de president zouden er al zeker twee doden en twintig gewonden zijn. Negen van hen zouden er erg aan toe zijn. De hulpdiensten snelden toe om de eerste zorgen toe te dienen. Volgens Zelensky was het winkelcentrum “geen dreiging voor het Russische leger” en van “geen enkel strategisch belang”. “Uit machteloosheid blijft Rusland gewone burgers aanvallen. Het heeft geen zin te hopen op fatsoen en menselijkheid vanuit Rusland.”. De burgemeester Vitaliy Meletskiy bevestigt dat er doden en gewonden gevallen zijn, maar hij preciseerde niet hoeveel. Krementsjoek is een industriestad heeft de grootste olieraffinaderij van het land.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234